صنعت چاپ در خراسان رضوی؛ از پشتیبانی در جنگ تا تهدید بازارهای صادراتی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، صنعت چاپ در استان خراسان دارای پیشینه‌ای دیرینه است و به‌ویژه در شهر مشهد، به‌عنوان مرکز اصلی استان، شاهد رشد و پیشرفت چشمگیری در سال‌های اخیر بوده‌ایم. این استان با توجه به موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به مرزهای کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان، به یک هاب تجاری برای صادرات محصولات چاپی تبدیل شده است.

در سال‌های اخیر، رشد صادراتی محصولات چاپی از خراسان به بازارهای هدف قابل توجه بوده است؛ برای نمونه، رشد این صنعت در سال 1401 بالغ بر 75 درصد بوده است. خراسان رضوی با داشتن بیش از 400 واحد چاپی فعال، سومین استان در حوزه صنعت چاپ کشور است. محصولات چاپی این استان به کشورهای آسیای میانه، از جمله افغانستان، تاجیکستان، قرقیزستان، ازبکستان، ترکمنستان و نیز عراق و برخی از کشورهای اروپایی صادر شده است.

نگاهی به آمار و ارقام صادرات چاپ نشان می‌دهد که بخش زیادی از مشتریان کشورهای حاشیه خلیج فارس، افغانستان، عراق و سوریه، به دلیل همجواری با ایران و خراسان رضوی، سفارش‌های خود را به این استان می‌آورند.

در سال 1402 میزان صادرات محصولات چاپی استان خراسان به مرز 13 هزار میلیارد تومان رسید، با این حال آمارها نشان می‌دهد که رشد صادراتی صنعت چاپ در سال 1402 متوقف شده است و پس از آن، در سال‌های اخیر، روند چندان مطلوبی نداشته است؛ مطلوب از این جهت که متناسب با ظرفیت‌ها و توان رشد نداشته است. کارشناسان دلایل بسیاری را برای این امر برمی‌شمارند، اما مهم‌ترین آن‌ها ثابت نبودن قیمت‌های مواد اولیه عنوان شده است.

علی مغانی، رئیس پیشین اتحادیه چاپخانه‌داران خراسان رضوی، در این زمینه به تسنیم می‌گوید: در ماه‌های گذشته حجم سفارشات استان رو به کاهش گذاشته است، چرا که متغیر بودن قیمت ارز و چندین برابر شدن قیمت برخی مواد اولیه، از جمله مقوا، موجب شده تا هم چاپخانه‌ها سفارشات کمتری دریافت کنند و هم سفارشات کمتری از سوی مشتریان خارجی ارائه شود.

وی ادامه می‌دهد: البته هنوز هم مزیت رقابتی در ایران نسبت به کشورهای همسایه، از جمله ترکیه، وجود دارد؛ به عبارت دیگر، سفارش تولید به ایران برای مشتری خارجی هنوز هم مقرون‌به‌صرفه‌تر از ترکیه و… است، اما این مشکل هم وجود دارد که مشتری خارجی می‌داند تا پایان سال می‌تواند این سفارش را با قیمت ثابت به ترکیه بدهد و نهایتاً یک بار افزایش قیمت دارد، اما در ایران ما در طول سال بارها افزایش قیمت داریم و ثبات وجود ندارد.

به گفته مغانی، بیش از 30 درصد سفارشات به چاپخانه‌های خراسان در سال گذشته کاهش داشته است و لازم است در شرایطی که عربستان و امارات بازار چاپ خود را گسترش داده‌اند، به فکر چاره باشیم.

محمودرضا برازش، رئیس اتحادیه چاپخانه‌داران خراسان رضوی، نیز در این زمینه به تسنیم می‌گوید: ما در سال گذشته دو جنگ را پشت سر گذاشتیم، با این وجود صنعت چاپ همچنان با قدرت سرپا مانده است و در استان خراسان کمترین تأثیر را از جنگ داشته است.

وی ادامه می‌دهد: صنعت چاپ خراسان رضوی، مانند بسیاری از صنایع دیگر استان، در هر دو جنگ، به‌ویژه جنگ رمضان، پشتیبانی صنایع آسیب‌دیده از جنگ در استان‌های مختلف را بر عهده داشت؛ برای نمونه، اگر چاپخانه‌ای در کرج تخریب شد، سفارشاتش به خراسان محول شد؛ اگر کارخانه‌ای در اصفهان تخریب شد و مواد اولیه تولیدی چاپ ارسال نشد، از مشهد برای چاپخانه‌ها مواد اولیه ارسال شد.

برازش تصریح می‌کند: اما صنعت چاپ در خراسان در یک سال گذشته با مشکلاتی نیز دست‌وپنجه نرم کرده است. یکی از این مشکلات کاهش حجم سفارشات بوده است؛ در برخی موارد ما چاپخانه‌هایی را داشتیم که تا 60 درصد نیز با کاهش صادرات مواجه بوده‌اند.

به گفته برازش، فرسودگی ناوگان صنعت چاپ در خراسان نیز مانند سایر استان‌ها یکی از موانع پیش پای رشد این صنعت به شمار می‌رود.

وی می‌گوید: 85 درصد سیستم افست ایران هایدلبرگ است. ما در ایران دستگاهی بالاتر از 2014 نداریم. عمر این دستگاه‌ها 10 سال است، ما اکنون باید این دستگاه‌ها را به‌روزرسانی کنیم. در سیستم چاپ هلیو، چاپ صنعتی برای لفاف‌های سنگین و تیراژ بالا نیز ما با تعداد انگشت‌شمار دستگاه خوب بالای 2010 مواجه هستیم. بنابراین ناوگان چاپ ما فرسوده است و باید فکری برای آن کرد.

برازش به وابسته بودن برخی مواد اولیه، از جمله کاغذ و مقوا، به واردات اشاره کرده و می‌افزاید: در عین حال در حوزه لفاف‌های غیرکاغذی که وابسته به پتروشیمی است، ما برگ برنده را داریم و می‌توانیم صادرات خوبی داشته باشیم.

وی تولید رنگ را نیز موضوع دیگری دانسته که می‌تواند صادرات صنعت چاپ را با تحول روبه‌رو کند و می‌افزاید:‌ تولید رنگ در کشور کم است، اما باید کمیت و کیفیت را افزایش دهیم.

وی ادامه می‌دهد: صنعت چاپ باید بازارهای صادراتی چاپ را افزایش دهد. اکنون بسیاری از مشتریان ما از عراق هستند که عراق نیز در حال خرید دستگاه‌ها و تجهیزات برای ایجاد صنعت چاپی به‌روز است؛ به عبارت دیگر، ما در آینده نزدیک بازار چاپ عراق را نیز از دست خواهیم داد.

گسترش بازارهای صادراتی صنعت چاپ موضوعی است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به دنبال آن است؛ برای نمونه، سال گذشته مدیرکل دفتر چاپ وزارت ارشاد خبر از رایزنی با هیئت تاجیکستانی برای گسترش بازار چاپ ایران داد و به آمار صادرات صنعت چاپ به تاجیکستان اشاره کرد و افزود: در 8 ماه نخست سال 1403، میزان 220 تن محصولات چاپی به ارزش 173 میلیارد ریال صادرات داشتیم که این میزان در دوره مشابه سال جاری به 314 تن به ارزش 507 میلیارد ریال رسید که رشد بیش از 70 درصد را در این بازه زمانی نشان می‌دهد.

به گفته مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، لفاف بسته‌بندی، کیسه‌های پلاستیکی، جعبه‌های مقوایی شیمیایی، جعبه‌های مقوایی صنایع غذایی و پاکت، 5 قلمی است که عمده‌ترین صادرات را به مقصد تاجیکستان داشته‌اند.

تلاش فعلان صنعت چاپ در سال‌های اخیر این بوده است که حجم واردات محصولات چاپی به کشور کاهش پیدا کند،‌ در این میان ایران که در دهه‌های گذشته بازاری مطمئن برای شرکت‌های تولیدی محصولات چاپی ترکیه بود،‌ حالا خود به یکی از صادرکنندگان به کشورهای همسایه مبدل شده است تا جایی که گفته می‌شود صادرات سالیانه صنعت چاپ 400 میلیون دلار برآورد می‌شود. به‌نظر می‌رسد سرمایه‌گذاری و سیاست‌گذاری در زمینه توسعه بیشتر چاپ بسته‌بندی می‌تواند هم از همین حجم واردات فعلی نیز بکاهد و بر حجم صادرات اضافه کند.

انتهای پیام/