به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، همایش بینالمللی با موضوع تحقق وعده انتقام با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در حوزه علمیه مشکات برگزار شد، و سخنرانان این نشست هر کدام رویکردی فقهی، رسانهای، سیاسی و حقوقی به واکاوی ابعاد مختلف مفهوم انتقام و خونخواهی رهبر شهید پرداختند.
آیتالله علیاکبر رشاد عضو شورای انقلاب فرهنگی در ابتدای این نشست با تاکید بر اینکه مفهوم انتقام باید در منظومه شیعی و در نسبت با ثارالله فهم شود اظهار داشت: انتقام اگر سطحی و فردی دیده شود، ممکن است معنایی فریبنده پیدا کند، در حالی که در فرهنگ قرآنی و دینی، انتقام یک سازوکار الهی برای صیانت از کرامت انسان و برقراری عدالت است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی این واژه در جاهلیت خاطر نشان کرد: در آن دوره، انتقام بهصورت قبیلهای، بیضابطه و گاه با کشتن دهها نفر در برابر یک مقتول انجام میشد، اما اسلام با طرح قصاص و تعمیق مفهوم ثارالله این سنت را از سطح جاهلی به یک معنا و کارکرد تمدنی ارتقا داد. از اینرو، انتقام خون قائد عظیمالشأن انقلاب را نمیتوان در حد یک قتل عادی فروکاست، زیرا خون چنین شهیدی، مبدا یک نهضت دائمی و تاریخساز است و انتقام از آن، صرفا یک اقدام صوری یا احساسی نیست، بلکه در مقیاس تاریخ و تمدن معنا پیدا میکند.
آیتالله رشاد در بخش دیگری از سخنان خود در این نشست بیان داشت: وقتی از سیدالشهدا علیهالسلام سخن میگوییم، انتقام را نباید به یک واکنش لحظهای و دمدستی فرو بکاهیم، چرا که ثارالله بودن یعنی خون شهید، آغاز یک خیزش تاریخی و ابدی است، و پایان یک پرونده قضایی ساده نیست.
عضو شورای انقلاب فرهنگی افزود: امروز برخی جریانها میکوشند مسئله خونخواهی و انتقام را از ادبیات دینی و انقلابی خارج کنند و آن را به یک مفهوم منفی و غیرعقلانی تبدیل کنند، در حالی که در منطق قرآن و فقه شیعی، انتقام در جای خود یک حق و در برخی شرایط، حتی یک تکلیف اجتماعی و تمدنی است. همچنین اگر انتقام در افق بلند تاریخ و تمدن فهم نشود، بهراحتی به یک واکنش احساسی و زودگذر تقلیل مییابد، حال آنکه در فرهنگ دینی، خون شهید نه تنها فراموش نمیشود، بلکه به موتور حرکتهای بزرگ تاریخی تبدیل میشود و جامعه را به سمت بازخوانی مسئولیتهای خود سوق میدهد.
آیتالله علی اکبر رشاد در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به جایگاه رهبر شهید انقلاب تاکید کرد: خونخواهی رهبر شهید انقلاب، مسئلهای صرفا فردی یا جناحی نیست، بلکه به صیانت از یک حقیقت تاریخی و یک سرمایه معنوی در سطح امت اسلامی مربوط میشود.
در ادامه همایش بین المللی تحقق وعده انتقام، حجت الاسلامو المسلمین مهدی گرامیپور عضو هیات علمی دانشگاه قم به عنوان سخنران بعدی این نشست، به خونخواهی رهبر شهید انقلاب در بُعد رسانه پرداخت و اظهار داشت: تحقق وعده انتقام فقط در میدان سخت و با مجازات عاملان مستقیم خلاصه نمیشود، بلکه بخشی از آن در حافظه و ذهن جامعه و با روایت درست واقعه شکل میگیرد.
وی با تشریح ابعاد مختلف این مفهوم افزود: در سطح قضایی و حقوقی، انتقام به معنای شناسایی، تعقیب و مجازات آمران، عاملان و حامیان جنایت است، در سطح امنیتی به معنای جلوگیری از تکرار ترور و کاهش آسیبپذیری ملتها و جبهه مقاومت است، و در سطح راهبردی به معنای تغییر محاسبات دشمن، افزایش هزینه جنایت و ایجاد بازدارندگی فعال است.
حجتالاسلام گرامی پور در ادامه خاطر نشانکرد: در سطح سیاسی، تحقق وعده انتقام یعنی کاهش توان سلطه، شکستن هیمنه متجاوزان و تغییر موازنه قدرت به نفع ملتهای مستقل و مظلوم، و در سطح فرهنگی و رسانهای نیز به معنای حفظِ حافظه تاریخی، جلوگیری از تحریف حقیقت و ممانعت از جابهجایی جای قاتل و مقتول است. همچنین در سطح تمدنی، انتقام یعنی مقابله با ساختارها و نظامهایی که ترور، اشغال، تبعیض و تجاوز را در سطح جهان نهادینه میکنند.
عضو هیات علمی دانشگاه قم افزود: مجازات عاملان و آمران جنایت، هرچند ضرورتی قطعی و اقدامی فوری است، اما تنها آغاز مسیر تحقق وعده انتقام محسوب میشود و نه پایان آن؛ از این رو، همایش حاضر با هدف واکاوی علمی این ابعاد شکل گرفته است. همچنین در روایت این جنایت، اگر دشمن بتواند جای شهید و قاتل را عوض کند، عملا به هدف خود رسیده است. بنابراین، بازسازی حافظه تاریخی و صیانت از روایت درست، بخشی از خود انتقام است.
حجتالاسلام مهدی گرامی پور در پایان سخنان خود در این نشست اظهار داشت: رسانه در این میدان فقط ابزار انتقال خبر نیست، بلکه بخشی از خود نبرد است و اگر روایت درست و دقیق شکل نگیرد، حتی حقیقتهای روشن نیز در لابهلای شبههسازیها و عملیات روانی دشمن کمرنگ میشوند. بنابراین انتقام در سطح رسانهای یعنی بازگرداندن حقیقت به جایگاه واقعی خود و جلوگیری از آنکه جنایتکار در جای قربانی بنشیند و قربانی در موقعیت متهم قرار گیرد.
حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه و حجتالاسلام مهدیزادگان در بخش سیاسی این نشست، موضوع انتقام را در بستر تحولات سیاسی و مناسبات قدرت تحلیل کردند و بر این نکته تاکید داشتند که انتقام در این منظومه، صرفا واکنش به یک جنایت نیست، بلکه بخشی از بازتعریف موازنه قدرت و تقویت اراده سیاسی ملتهاست.
حجتالاسلام خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: اگر انتقام در سطح سیاسی بهدرستی فهم نشود، ممکن است به سطحینگری و تقلیلگرایی در مواجهه با مسئله مقاومت و بازدارندگی منجر شود، در حالی که این مفهوم در پیوند با حفظ عزت ملی، خنثیسازی هیمنه متجاوزان و تثبیت اراده عمومی معنا مییابد.
وی در ادامه بر ضرورت توجه به پیامدهای سیاسی روایتهای غلط و تحریفشده درباره جنایتها تاکید و افزود: جنگ اصلی، فقط در میدان نظامی نیست، بلکه در عرصه روایت و معنا نیز جریان دارد.
حجت الاسلام مهدی زادگان پژوهشگر برجسته حوزه فقه و علوم سیاسی نیز در بُعد سیاسی خونخواهی رهبر شهید تصریحکرد: هرگونه عقبنشینی در فهم سیاسی این موضوع، میتواند به تضعیف روحیه مقاومت و سست شدن اراده جمعی منجر شود، در حالی که هدف همایش، تقویت خوانش سیاسی، و تمدنی از انتقام و پیوند آن با استمرار مقاومت در منطقه است. همچنین انتقام وقتی در سطح سیاسی به یک فهم جمعی تبدیل شود، فقط پاسخ به یک جنایت نیست، بلکه به ابزاری برای تثبیت هویت و بازتعریف رابطه ملتها با قدرتهای سلطهگر بدل میشود.
وی افزود: مسئله انتقام در ساحت سیاست، بدون توجه به افکار عمومی و سازوکارهای ادراک جمعی، به نتیجه مطلوب نمیرسد و به همین دلیل، فهم سیاسی این موضوع باید با دقت، صلابت و درک درست از مختصات زمانه همراه باشد.
حجتالاسلام و المسلمین امیر رضا دهقانینیا از اساتید حوزه و سرپرست مجتمع قضایی شهید بهشتی در بخش حقوقی همایش بینالمللی تحقق وعده انتقام به نسبت انتقام با نظم حقوقی و سازوکارهای قضایی پرداخت و اظهار داشت: در صورت نبود پاسخ موثر از سوی نظام عدالت، موضوع انتقام میتواند از منظر حقوقی و تکلیفی قابل طرح باشد.
وی با اشاره به لزوم تفکیک میان انتقام شخصی و انتقام مبتنی بر عدالت بیان داشت: در اینگونه پروندهها مسئله فقط احساسات فردی نیست، بلکه با کرامت اجتماعی، حق ملتها و صیانت از امنیت عمومی نیز پیوند دارد. از این منظر، اگر قواعد حقوقی در برابر جنایتهای بزرگ کارآمد نباشد، بحث انتقام بهعنوان ابزاری برای احقاق حق، بازدارندگی و جلوگیری از تکرار جرم قابل بررسی است و باید با رویکردی دقیق، در امتداد فقه، حقوق و نظام عدالت بینالملل فهم شود.
حجت الاسلام دهقانی نیا افزود: در چنین پروندههایی، باید میان عامل مستقیم، آمر، مباشر، حامی و سازوکارهای پشتیبان جنایت تفکیک حقوقی قائل شد و از سادهسازی ماجرا پرهیز کرد، چرا که تحقق عدالت، بدون شناسایی همه لایههای مسئولیت، ممکن نیست.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه خاطر نشان کرد، حقوق، اگر از بازدارندگی و عدالت تهی شود، تنها نامی از قانون باقی میماند و در چنین شرایطی، مفهوم انتقام نه در برابر قانون، بلکه در امتداد الزام عدالت قرار میگیرد. همچنین در سطح حقوقی، بحث انتقام باید در کنار قواعد مسئولیت بینالمللی، مقابله با تروریسم دولتی و حق ملتها برای دفاع مشروع بررسی شود تا مشخص شود چگونه میتوان میان احقاق حق و صیانت از نظم عمومی توازن برقرار کرد.بنابراین حقوق اگر نتواند جنایتهای بزرگ را پاسخ دهد، ناگزیر باید با مفاهیمی مانند بازدارندگی، مسئولیت و جبران خسارت در سطحی بالاتر بازتعریف شود.
در پایان همایش بین المللی تحقق وعده انتقام سخنرانان این نشست تاکید کردند: موضوع انتقام، نه یک واکنش لحظهای و احساسی، بلکه مسئلهای چندلایه است که از فقه و اخلاق تا سیاست و رسانه و از حقوق تا تمدن را دربرمیگیرد، چرا که اگر دشمن بتواند روایت خود را از جنایت غالب کند و جای شهید و قاتل را عوض کند، عملا در جنگ شناختی پیروز شده است، از همینرو بازخوانی درست مفهوم انتقام و خونخواهی، بخشی از خود انتقام و صیانت از مقام انسانی و تاریخی شهیدان به شمار میرود.
آنان همچنین تصریحکردند: در دورهای که شکل جنگها تغییر پیدا کرده و شامل جنگ نظامی، فرهنگی، رسانهای و شناختی است، مفهوم انتقام نیز باید با زبانی متناسب با همین پیچیدگیها فهم شود و نباید آن را به کنشی فردی یا هیجانی فروکاست. همچنین همایش حاضر تلاش دارد نشان دهد که انتقام در منظومه فکری انقلاب اسلامی، نه یک احساس انتقامجویانه، بلکه بخشی از عدالت تاریخی، صیانت از کرامت انسان و ایجاد بازدارندگی در برابر جنایتهای سازمانیافته است.
در همین چارچوب، تاکید شد: مسئله انتقام در این نشست، نه در معنای شخصی و احساسی، بلکه در معنای امتداد عدالت، حفظ کرامت جمعی، و بازدارندگی در برابر جنایتهای سازمانیافته و تروریسم دولتی بررسی میشود. بنابراین این همایش، در حقیقت تلاشی است برای روشنکردن نسبت میان خون شهید، مسئولیت تاریخی امت، و ضرورت تبدیل وعده انتقام از یک شعار مقطعی به یک منطق پایدار در ساحت اندیشه و عمل است.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی