پیشگویی‌های بی‌پایه و بازی با روان جمعی

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: ظهور منجی وابسته به «تحقق نشانه‌ها»ست، نه پیشگویی. یعنی در نگاه دینی، قرار نیست کسی زمان دقیق آینده را حدس بزند یا آن را مثل یک معما حل کند. آینده در اختیار خداوند است و انسان فقط می‌تواند بر اساس نشانه‌هایی که گفته شده، مسیر کلی را بفهمد، نه جزئیات دقیق را.

پیشگویی در بعضی فضاهای دینی یا غیر دینی به شکل‌های مختلف دیده شده است. گاهی هم در نگاه‌های اشراقی یا معنوی، بعضی‌ها تلاش کرده‌اند از طریق خواب، ستاره‌ها یا حدس‌های شخصی از آینده خبر بدهند. اما این نوع نگاه اگر از چارچوب درست خارج شود، بیشتر به برداشت‌های شخصی و غیرقابل اعتماد تبدیل می‌شود.

در معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، آنچه درباره آینده گفته شده بیشتر «نشانه‌ها»ست، نه خبرهای قطعی از زمان و جزئیات. نشانه‌ها کمک می‌کنند انسان بفهمد چه مسیرهایی در حال شکل گرفتن است، نه اینکه دقیق بداند چه روزی چه اتفاقی می‌افتد.

در تاریخ هم دیده شده که بعضی افراد با استفاده از روش‌هایی مثل کهانت یا حتی نجوم، سعی کرده‌اند آینده را پیش‌بینی کنند. این کارها معمولاً باعث می‌شود مردم به جای فکر کردن و عمل کردن، درگیر حرف‌های مبهم و حدسی شوند.

گاهی هم این فضا زمینه سوءاستفاده ایجاد کرده است. بعضی افراد از علاقه مردم به دانستن آینده استفاده می‌کنند؛ یا برای جلب توجه، یا برای پول، یا برای اینکه جایگاه خاصی برای خودشان درست کنند. این باعث می‌شود نگاه دینی ساده و روشن، با چیزهای غیرمعتبر مخلوط شود.

در مقابل این نگاه، دین بیشتر روی «آمادگی» تأکید دارد، نه «پیش‌بینی». یعنی به جای اینکه انسان دنبال زمان دقیق ظهور باشد، باید خودش را اصلاح کند، جامعه را بهتر کند و در مسیر عدالت و خوبی حرکت کند.

موضوع ظهور بیشتر از اینکه یک بحث پیشگویی باشد، یک دعوت به بهتر شدن انسان و جامعه است. نشانه‌ها برای راهنمایی هستند، نه برای سرگرم شدن یا حدس زدن آینده.

رواج پیشگویی‌ها و شرطی کردن جامعه، از بزرگ‌ترین خطاهایی است که می‌تواند فهم دینی و نگاه مردم به آینده را دچار آسیب کند. وقتی جامعه به جای عمل و مسئولیت‌پذیری، درگیر پیش‌بینی‌های قطعی و زمان‌بندی‌های خیالی می‌شود، به‌تدریج از واقعیت زندگی فاصله می‌گیرد و نگاهش منفعل می‌شود.

در چنین فضایی، انسان‌ها به جای اینکه برای ساختن آینده تلاش کنند، منتظر اتفاقات از پیش تعیین‌شده می‌مانند. این انتظار منفعلانه، قدرت تصمیم‌گیری و حرکت اجتماعی را کاهش می‌دهد و نوعی بی‌عملی را در جامعه گسترش می‌دهد.

از طرف دیگر، پیشگویی‌های بی‌پایه می‌تواند احساسات مردم را به شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ گاهی امیدهای کاذب ایجاد می‌کند و گاهی ترس و اضطراب بی‌دلیل. این نوسان روانی، آرامش فردی و اجتماعی را از بین می‌برد. پس خطر اصلی پیشگویی‌های بی‌ضابطه این است که «اراده انسانی» را ضعیف و «مسئولیت اجتماعی» را کمرنگ می‌کند و این دقیقاً نقطه‌ای است که جامعه از مسیر رشد و آگاهی فاصله می‌گیرد.

انتهای پیام/