معنای ناگهانی بودن ظهور چیست؟

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: منظور از «ناگهانی بودن» ظهور که در روایات با تعبیر «بَغتةً» (ناگهانی) بیان شده، این نیست که ظهور بدون مقدمه، نشانه یا چارچوب مشخص رخ می‌دهد؛ بلکه مقصود آن است که زمان دقیق تحقق آن برای مردم ناشناخته و غافلگیرکننده است. حتی با وجود نشانه‌ها، هیچ‌کس نمی‌تواند لحظه وقوع ظهور را پیش‌بینی یا تعیین کند؛ ازاین‌رو، ظهور از جهت زمان‌بندی، ناگهانی و غیرقابل محاسبه برای انسان‌هاست، نه اینکه بی‌زمینه و بدون روند تاریخی باشد.

در عین حال، روایات متعددی از وجود نشانه‌ها و شرایط پیش از ظهور سخن گفته‌اند که از آنها با عنوان «اشراط الساعه» یا علائم ظهور یاد می‌شود. این نشانه‌ها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: علائم حتمی که تحقق آنها قطعی دانسته شده و علائم غیرحتمی که امکان تغییر، تأخیر یا تحقق نیافتن آنها وجود دارد. بنابراین، جمع میان «بغتةً بودن» ظهور و بیان علائم آن، نشان می‌دهد که ظهور هم دارای روند و نشانه است و هم در لحظه تحقق، فراتر از محاسبات و پیش‌بینی‌های بشری رخ می‌دهد.

از جمله روایاتی که به علائم حتمی ظهور تصریح می‌کند، حدیث عمر بن حنظله از امام صادق علیه‌السلام است که فرمود «لِلْقَائِمِ خَمْسُ عَلَامَاتٍ: ظُهُورُ السُّفْیَانِیِّ، وَ الْیَمَانِیِّ، وَ الصَّیْحَةُ مِنَ السَّمَاءِ، وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِیَّةِ، وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاءِ.»؛ برای قائم پنج نشانه است: خروج سفیانی، قیام یمانی، ندای آسمانی، کشته شدن نفس زکیه و فرو رفتن زمین در بیداء.

این روایت، پنج علامت شاخص را معرفی می‌کند که در منابع روایی شیعه به‌عنوان علائم حتمی شناخته می‌شوند. اهمیت این نشانه‌ها در آن است که وقوع آنها قطعی دانسته شده، اما ترتیب دقیق یا فاصله زمانی آنها تا ظهور به‌طور کامل روشن نیست، چرا که در روایات مشابه ترتیب‌ها متفاوت است. بنابراین همچنان عنصر غافلگیری در تحقق ظهور باقی می‌ماند.

در روایت دیگری، عبدالله بن سنان نیز بر حتمی بودن برخی علائم تأکید می‌کند و دامنه آنها را گسترده‌تر بیان می‌دارد:

عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ): «النِّدَاءُ مِنَ الْمَحْتُومِ، وَ السُّفْیَانِیُّ مِنَ الْمَحْتُومِ، وَ الْیَمَانِیُّ مِنَ الْمَحْتُومِ، وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِیَّةِ مِنَ الْمَحْتُومِ، وَ كَفٌّ تَطْلُعُ مِنَ السَّمَاءِ مِنَ الْمَحْتُومِ.»
قَالَ: «وَ فَزْعَةٌ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ تُوقِظُ النَّائِمَ، وَ تُفْزِعُ الْیَقْظَانَ، وَ تُخْرِجُ الْفَتَاةَ مِنْ خِدْرِهَا.»؛ یعنی ندای آسمانی حتمی است، سفیانی حتمی است، یمانی حتمی است، کشته شدن نفس زکیه حتمی است و دستی که از آسمان پدیدار می‌شود نیز حتمی است. و در ماه رمضان هراسی بزرگ رخ می‌دهد که خوابیده را بیدار می‌کند، بیدار را می‌ترساند و دختران را از پرده‌نشینی بیرون می‌آورد.

جمع‌بندی این مباحث گویای آن است که ناگهانی بودن ظهور به معنای نادیده گرفتن یا حذف نشانه‌ها، به‌ویژه نشانه‌های حتمی، نیست؛ بلکه مقصود آن است که با وجود تحقق این علائم روشن، زمان دقیق و لحظه نهایی ظهور همچنان خارج از محاسبات انسانی و غیرقابل پیش‌بینی باقی می‌ماند. بنابراین، روایات از یک‌سو بر وجود علائم قطعی تأکید دارند و از سوی دیگر، مؤمنان را به آمادگی دائمی، هوشیاری و پرهیز از زمان‌سازی و تحلیل‌های قطعی فرا می‌خوانند؛ چراکه ظهور، در نهایت، در لحظه‌ای رخ می‌دهد که بسیاری همچنان در غفلت به سر می‌برند.

از سوی دیگر، وجود این احادیث با برخی رفتارهای احساسی و برخاسته از محبتِ شیعیان در عصر غیبت در تعارض ظاهری قرار می‌گیرد؛ رفتارهایی که در آن، با وقوع هر حادثه سیاسی، اجتماعی یا طبیعی، چنین پنداشته می‌شود که ظهور آن‌چنان نزدیک است که گویی در فاصله‌ای بسیار کوتاه ـ حتی در حد چند روز یا یک ماه ـ رخ خواهد داد. این نوع نگاه، بیش از آنکه ریشه در دقت روایی و فهم منظومه علائم داشته باشد، محصول شوق، دلبستگی و انتظار عاطفی مؤمنان است.

در حالی که روایات مربوط به علائم حتمی، به‌روشنی نشان می‌دهند که ظهور دارای سنت، مسیر و نشانه‌های قطعی است و نمی‌توان با هر رخداد، حکم به نزدیکی قطعی آن داد. ائمه علیهم‌السلام هم‌زمان که شیعیان را به امید، دعا و انتظار فعال دعوت کرده‌اند، آنان را از تعجیل در داوری، زمان‌سازی و تطبیق‌های شتاب‌زده برحذر داشته‌اند؛ زیرا چنین رویکردی، نه‌تنها به تقویت ایمان نمی‌انجامد، بلکه در صورت تحقق نیافتن پیش‌بینی‌ها، می‌تواند زمینه سرخوردگی، تردید و حتی آسیب‌های اعتقادی را فراهم کند.

بر این اساس، انتظار صحیح در عصر غیبت، جمع میان محبت و معرفت است؛ محبتی که دل را زنده نگه می‌دارد و معرفتی که عقل را از لغزش حفظ می‌کند. شیعه منتظر، نه با هر حادثه‌ای دچار هیجان زودگذر می‌شود و نه نشانه‌های قطعی را نادیده می‌گیرد، بلکه با بصیرت، صبر و آمادگی مستمر، خود را در مسیری قرار می‌دهد که اگر ظهور ناگهان واقع شد، از غافلان نباشد و اگر به تأخیر افتاد، از راه حق جدا نشود.

انتهای پیام/