نهج حیات| طنین تفسیر قرآن در دل یاوران مهدی در عصر ظهور

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،‌ مهدویت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اولیای الهی، به‌ویژه پیامبر اکرم و ائمه اطهار علیهم‌السلام همواره در کانون برنامه‌های تعلیمی و تربیتی ایشان نسبت به شیعیان قرار داشت؛ تا آنجا که حجم انبوه احادیث مهدویت، تراکم موضوعی قابل توجهی را در میان سایر معارف دینی به خود اختصاص داده و علمای محدث را بر آن داشته است تا آثار مستقل و ارزشمندی در این زمینه تألیف کنند. از جمله مهم‌ترین این منابع اصیل شیعی، دو کتاب «الغیبه» شیخ طوسی و «الغیبه» نعمانی است که به‌عنوان دو مصدر اساسی و معتبر در موضوع مهدویت به شمار می‌روند.

امیر مؤمنان علیه‌السلام نیز در طول حیات پربرکت خود، تلاش‌های گسترده‌ای را در جهت معرفی چهره‌ی واقعی امام مهدی و تبیین برنامه‌های حکومت جهانی ایشان به کار بستند؛ به گونه‌ای که در کتاب ارزشمندی همچون نهج‌البلاغه نیز پژوهش‌های مستقلی درباره‌ی سخنان آن حضرت پیرامون مهدویت انجام شده و نشان‌دهنده‌ی جایگاه والای این موضوع در معارف علوی است.

از جمله سخنان امیر مؤمنان درباره مهدویت این سخن است که فرمود

« … وَ مَا أَقْرَبَ الْیَوْمَ مِنْ تَبَاشِیرِ غَدٍ. یَا قَوْمِ، هَذَا إِبَّانُ وُرُودِ کُلِّ مَوْعُودٍ وَ [دُنُوٌّ] دُنُوٍّ مِنْ طَلْعَةِ مَا لَا تَعْرِفُونَ. أَلَا وَ إِنَّ مَنْ أَدْرَکَهَا مِنَّا یَسْرِی فِیهَا بِسِرَاجٍ مُنِیرٍ وَ یَحْذُو فِیهَا عَلَى مِثَالِ الصَّالِحِینَ، لِیَحُلَّ فِیهَا رِبْقاً وَ یُعْتِقَ فِیهَا رِقّاً وَ یَصْدَعَ شَعْباً وَ یَشْعَبَ صَدْعاً، فِی سُتْرَةٍ عَنِ النَّاسِ لَا یُبْصِرُ الْقَائِفُ أَثَرَهُ وَ لَوْ تَابَعَ نَظَرَهُ.

یعنی چه نزدیک است امروز ما به فردایى که سپیده آن آشکار شد. اى مردم؛ اینک ما در آستانه تحقّق وعده‏‌هاى داده شده و نزدیکى طلوع آن چیزهایى که بر شما پوشیده و ابهام آمیز است، قرار داریم. بدانید آن کس از ما (حضرت مهدى «عج») که آن را (طلیعه‌ی ظهور «طَلْعَةِ مَا لَا تَعْرِفُونَ») را دریابد، در پرتو چراغی فروزان در آن گام بر‌می‌دارد و به روش صالحان اقتدا می‌کند؛ تا بندهای اسارت را بگسلد، بردگان را آزاد سازد، پراکندگی‌ها را سامان دهد و شکاف‌ها را پیوند زند.

او در پرده‌ای از پنهانی خواهد بود، به گونه‌ای که ردّیاب اثرش را نبیند، هرچند دیده‌اش را به دنبال او بدواند.

در این سخنان، امیر مؤمنان علیه‌السلام با زبانی رمزی و حماسی، هم به نزدیکی وقوع وعده‌های الهی اشاره کرده، هم چهره‌ای فرازمانی از مصلح کل را ترسیم می‌کند. ایشان با تعبیر «مَنْ أَدْرَکَهَا مِنَّا» (هرکس از ما که آن را درک کند)، به وجود مبارک امام زمان عجل الله تعالی فرجه اشاره داشته و ویژگی‌های حکومت جهانی او را چنین برمی‌شمارد:

1. حرکت در پرتو چراغ هدایت الهی (بِسِرَاجٍ مُنِیرٍ)
2. پیروی از سیره‌ی صالحان (عَلَى مِثَالِ الصَّالِحِینَ)
3. گسستن بندهای اسارت و نجات مستضعفان (یَحُلَّ رِبْقاً وَ یُعْتِقَ رِقّاً)
4. ترمیم شکاف‌ها و ایجاد وحدت (یَصْدَعَ شَعْباً وَ یَشْعَبَ صَدْعاً)

در عین حال امام عصر را چهره‌ای معرفی می‌کنند که در پرده‌ی غیبت به سر می‌برد (فِی سُتْرَةٍ عَنِ النَّاسِ) و هیچ‌کس حتی با نهایت کاوش، توانایی یافتن او را ندارد (لَا یُبْصِرُ الْقَائِفُ أَثَرَهُ وَ لَوْ تَابَعَ نَظَرَهُ). این کلام نورانی، افزون بر اثبات باور به ظهور، تصویری جامع از اهداف قیام مهدوی و چگونگی غیبت آن حضرت را نیز ارائه می‌دهد.

سپس امیر مؤمنان علیه‌السلام به یاران ویژه‌ای اشاره می‌کنند که در آستانه‌ی ظهور، همراه و یاور حضرت مهدی خواهند بود و آنان را چنین توصیف می‌فرمایند:

«ثُمَّ لَیُشْحَذَنَّ فِیهَا قَوْمٌ شَحْذَ الْقَیْنِ النَّصْلَ»؛ یعنی در آن دوران، گروهی سخت‌کوش و آماده، همانند تیغه‌ای که آهنگر آن را با دقت تمام می‌ساید، برای یاری حق تعالی و همراهی با امامشان صیقل داده و مهیا می‌شوند. ویژگی این یاران چنین است:

1. دیدگانشان با نور قرآن و آیات تنزیل روشنی یافته («تُجْلَى بِالتَّنْزِیلِ أَبْصَارُهُمْ»)
2. و تفسیر و تأویل وحی در گوش‌هایشان طنین‌انداز می‌گردد («یُرْمَى بِالتَّفْسِیرِ فِی مَسَامِعِهِمْ»)
3. آنان همواره از جام حکمت الهی سیراب می‌شوند، به گونه‌ای که پیوسته معرفت می‌نوشند: «وَ یُغْبَقُونَ کَأْسَ الْحِکْمَةِ بَعْدَ الصَّبُوحِ» (هم شامگاهان و هم بامدادان جام حکمت را سر می‌کشند).

این تعبیرات بلند، نشان‌دهنده‌ی عمق ایمان، بصیرت قرآنی، و بهره‌مندی دائمی آنان از معارف اهل بیت علیهم‌السلام در مسیر آماده‌سازی برای قیام جهانی است.

این توصیفات نورانی، گویای آن است که یاوران مهدی عجل الله تعالی فرجه هرگز از قرآن و معارف ژرف آن بی‌بهره نیستند؛ بلکه چشمانشان با نور تنزیل (قرآن) جلا یافته و تفسیر و تأویل آن در گوش‌هایشان طنین‌انداز می‌شود. این فراز همچنین به روشنی گویای آن است که آنان تعالیم وحی را نه از راه‌های ظنی و سلیقه‌های شخصی، بلکه تنها از طریق مفسران و معلمان حقیقی قرآن، یعنی ائمه اطهار علیهم‌السلام دریافت می‌کنند و پیوسته از جام حکمت آن بزرگواران سیراب می‌شوند. در واقع طنین تفسیر قرآن در فضایی که خلیفه‌ی خداوند در بین آنان حضور دارد، در دل و گوش یاوران افکنده می‌شود و حکمت را از مجرای امام عصر دریافت می‌کنند.

این همان بصیرت قرآنی و پیوند ناگسستنی با ثقلین است که یاران امام را در دوران غیبت و ظهور، از هرگونه انحراف مصون داشته و آنان را برای همراهی با حجت الهی آماده می‌کند و این مؤید فراز دیگر سخنان امیر مؤمنان است که در جای دیگری فرمود:

«یَعْطِفُ الْهَوَى عَلَى الْهُدَى، إِذَا عَطَفُوا الْهُدَى عَلَى الْهَوَى؛ وَ یَعْطِفُ الرَّأْیَ عَلَى الْقُرْآنِ، إِذَا عَطَفُوا الْقُرْآنَ عَلَى الرَّأْیِ؛ یعنی هواهاى نفسانى را به متابعت هدایت الهى بازمى گرداند، در روزگارى که هدایت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى در آورده باشند. آراء و اندیشه ها را تابع قرآن کند، در روزگارى که قرآن را تابع آراء و اندیشه‌هاى خود ساخته باشند.

انتهای‌پیام/