اشتباهات فکری که سیاست برخی اعراب را به بیراهه برد

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: در سال‌های اخیر، هم‌زمان با تشدید بحران‌ها در منطقه و ادامه جنگ در غزه، بار دیگر نقش دولت‌ها و ملت‌های عرب در قبال مسئله فلسطین مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است. برخی معتقدند برای فهم درست تحولات جهان عرب باید میان سیاست‌های رسمی دولت‌ها و احساسات و مطالبات ملت‌ها تفاوت قائل شد؛ زیرا این دو همیشه در یک مسیر حرکت نکرده‌اند.

در همین چارچوب، بخشی از تحلیل‌ها به عملکرد دولت‌های عربی در دهه‌های گذشته اشاره می‌کنند و آن را در پیوند با رویکردهای سیاسی مختلف مانند ناسیونالیسم عربی یا برخی جریان‌های ایدئولوژیک بررسی می‌کنند. تجربه‌های تاریخی، از جنگ‌های عربی ـ اسرائیلی گرفته تا تحولات سیاسی منطقه، همواره محل بحث و ارزیابی در میان نخبگان و صاحب‌نظران بوده است.

در این میان، برخی دیدگاه‌ها بر این باورند که جهان عرب برای عبور از وضعیت کنونی نیازمند بازاندیشی در تجربه‌های گذشته و بازخوانی برخی مبانی فکری و تاریخی خود است.

محمدحسن زورق تحلیلگر مسائل سیاسی و نویسنده آثاری همچون «اسلام و سکولاریسم در گفت‌وگو با تسنیم می‌گوید: وقتی جهان عرب می گویید، باید حساب دولت ها را از ملت ها جدا کنیم. خود دولت‌های عرب هم یک حکم ندارند؛ بعضی از دولت‌های عربی مترقی و پیشرو هستند و از آرمان فلسطین حمایت می کنند، مثل دولت انقلابی یمن، اما بقیه دولت‌های عرب فعالند، منتها فعال در جهت تقویت اسرائیل؛‌ مثلاً وقتی جبهۀ مقاومت اکنون به سمت اسرائیل موشک شلیک می‌کنند،‌ اینها سعی می‌کنند موشک‌های ما را رهگیری کنند و از اسرائیل دفاع کنند؛ بنابراین یک عده از جهان عرب منفعل نیستند و از آرمان مقاومت حمایت می‌کنند و یک عده نیز با آن مقابله می‌کنند، به این دلیل که می‌خواهند این پادگان غربی در این منطقه حفظ شود.

با توجه به جایگاه تاریخی و مذهبی سرزمین‌های عربی در شکل‌گیری و گسترش اسلام، انتظار می‌رفت تحولات فکری و سیاسی مهمی در دوره معاصر از همین منطقه آغاز شود. با این حال، مسیر تحولات در بسیاری از کشورهای عربی به سمت جریان‌هایی مانند ناسیونالیسم عربی و پروژه‌های سیاسی مبتنی بر آن حرکت کرد.

زورق در این باره می‌گوید «انفعالی که وجود دارد، در ملت عرب است. ملت عرب می‌توانست ملت پیشگامی باشد و انتظار همین بود؛ بالاخره تمام مقدسات ما به یک شکلی مربوط به مسئله نجد و حجاز و جزیرة العرب می‌شود. انتظار این بود که اولین انقلاب اسلامی در قرن بیستم در جهان عرب رخ دهد، اما اینطور نشد و دنبال ناسیونالیسم رفتند و برخی از آنها با شعارهای ناسیونالیستی سعی کردند سر اعراب را گرم کنند و برخی از آنها هم تصور می‌کردند با این شعار می‌توانند با اسرائیل بجنگند. جنگ 6 روزه رخ داد. ظرف این مدت زمین‌‌هایی را به اسرائیل تحویل دادند که بیشتر از خود کشور اسرائیل بود. یک قلم آن صحرای سینا. ظرف 6 روز یگان های زرهی توانستند به کانال سوئز برسند و از این طریق وارد سرزمین اصلی مصر شوند و تا کیلومتر 101 قاهره هم جلو بروند. از آنجا به بعد آمریکا و اسرائیل گفتند کافی است. بنابراین با این شعار هم کاری از پیش نبردند. چیزی هم که در بهار عربی دیدیم، خواستند به سنن سلاطین عرب در قرون وسطی مراجعه کنند که نتیجه‌اش پیدایش گروه‌های تروریستی شد، نتیجه‌اش داعش و جبهة النصره،‌ احرار الشام و القاعده بود. اینجا هم سرشان به سنگ خورد.»

وی افزود: بنابراین این دست اعراب یک بار سرشان به ناسیونالیسم و یک بار هم به سنگ یک حرکت ارتجاعی با شعارهای اسلامی و با محتوای میلیتاریسمی (نظامی) خورد. اکنون وقتش رسیده که جهان عرب و نخبگان آنها چشم شان را باز کنند. ما معتقدیم یک دین داریم به نام اسلام و یک مذهب داریم که همان مذهب پیامبر است. امیرالمؤمنین علیه السلام هم پیرو مذهب نبوی بود. امام صادق علیه السلام هم پیرو مذهب نبوی بود تا تمام امامان. ما معتقد نیستیم چهار پنج مذهب در دنیای اسلام وجود دارد و یا باید وجود داشته باشد؛ حالا آنها ببینند چرا هرجا تشیع است، مقاومت در مقابل استکبار جهانی یا امپریالیسم جهانی ایستاده است؟ علتش چیست؟

این کارشناس تاریخ اسلام با اشاره به اینکه اعراب باید به این فکر بیفتند که تاریخ اسلام را یک بار دیگر از نو بخوانند، افزود: باید به این فکر بیفتند که آدرس غلط به آنها داده شده است. اسلام را نباید در کاخ‌های سلاطین جستجو کرد، اسلام را باید در آنجایی که نور اسلام درخشیده و اتفاقاً بیشتر در دل جامعه مستضعفان بوده، جستجو کرد که این جامعه با هدایت اهل بیت تا اکنون مقاومت کرده است.

انتهای پیام/