چهار «ماه درخشان» در شب غیبت

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سلسله نشست‌های تخصصی «چهار فانوس» با هدف عمق‌بخشی به مطالعات مربوط به دوران غیبت صغری و معرفی دقیق چهره‌های کلیدی این دوره تاریخی، همزمان با ایام پرفیض ماه شعبان و در آستانه جشن نیمه شعبان و میلاد امام زمان(عج)، با حضور اساتید و پژوهشگران برجسته برگزار می‌شود.

در سومین جلسه از این سلسله نشست‌ها که با حضور دکتر سعید طاووسی مسرور، پژوهشگر تاریخ تشیع و استاد حوزه و دانشگاه برگزار شد، جایگاه بی‌بدیل وکلای اربعه امام عصر(عج) در تاریخ شیعه مورد بررسی قرار گرفت و اقدامات، چالش‌ها و خدمات آنان در یکی از پرمخاطره‌ترین دوره‌های تاریخ تشیع تبیین شد.

طاووسی مسرور در ابتدای سخنان خود، وکلای اربعه را «ماه‌های درخشان» تاریخ تشیع توصیف کرد و گفت: این بزرگواران همچون ماه‌هایی بودند که نور خورشید تابان ولایت امام زمان(عج) را در دوران غیبت به جامعه شیعی می‌تاباندند و نقشی حیاتی در ارتباط میان امام و امت ایفا کردند. متأسفانه این چهره‌های برجسته در طول تاریخ مظلوم واقع شده‌اند و آن‌گونه که شایسته است، مورد توجه قرار نگرفته‌اند.

وی با رد دیدگاه‌هایی که دوران غیبت صغری را دوره‌ای از افول تشیع معرفی می‌کنند، تأکید کرد: برخلاف این تلقی، شواهد تاریخی نشان می‌دهد که تشیع در همین مقطع، هم از نظر اجتماعی و هم سیاسی، رشد قابل‌توجهی داشته است. نفوذ خاندان‌های شیعی در دربار عباسی و شکوفایی نهضت علمی شیعه با حضور چهره‌هایی چون کلینی و صدوق، نتیجه مستقیم مدیریت، تدبیر و تلاش وکلای اربعه بود.

این محقق تاریخ تشیع، حسین بن روح نوبختی، سومین وکیل امام عصر(عج) را محور اصلی بحث خود قرار داد و با استناد به منابعی همچون کتاب «الغیبة» شیخ طوسی، به بررسی ویژگی‌های شخصیتی، اقدامات و دوران پرچالش وکالت او پرداخت. به گفته وی، انتساب حسین بن روح به خاندان نوبختی ـ که در ساختار قدرت عباسی نفوذ داشتند ـ این امکان را فراهم کرد تا با بهره‌گیری از تقیه‌ای هوشمندانه، هم از شیعیان در برابر فشارهای سیاسی محافظت کند و هم شبکه وکالت را گسترش دهد.

طاووسی مسرور افزود: دوران وکالت حسین بن روح با بحران‌هایی همچون فتنه شلمغانی و حتی زندانی شدن خود او همراه بود، اما وی با درایت، ارتباط مؤثر با اصحاب و حفظ انسجام شبکه وکالت، این تهدیدها را به سلامت پشت سر گذاشت.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقد برخی جریان‌های پژوهشی معاصر درباره وکلای اربعه پرداخت و گفت: متأسفانه در دوران معاصر، شبهات قدیمی درباره نواب خاص امام عصر(عج)، به‌ویژه از سوی برخی مستشرقان، دوباره احیا شده است. آثاری مانند کتاب «کارگزاران امام پنهان» نوشته ادمون هایز، با بازتولید و حتی افزودن بر همان شبهات پیشین، فضای پژوهشی را تحت تأثیر قرار داده‌اند. این امر ضرورت بازخوانی منصفانه، مستند و مبتنی بر منابع دست‌اول تاریخی را دوچندان می‌کند.

در ادامه این نشست، مهم‌ترین منابع و پژوهش‌های معتبر درباره وکلای اربعه معرفی شد که از جمله آن‌ها می‌توان به کتاب «تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم» تألیف جاسم حسین، کتاب «خاندان نوبختی» اثر مرحوم عباس اقبال و مقالاتی همچون «نقش سیاسی و فرهنگی حسین بن روح نوبختی» نوشته مجید احمدی کچایی و «یادکرد حسین بن روح نوبختی در منابع کهن» اثر طاهره عظیم‌زاده اشاره کرد. همچنین مقاله «واکاوی چرایی باورمندی شیعیان امامی به وکلای اربعه در غیبت صغری» از دیگر آثاری بود که در این نشست مورد توجه قرار گرفت.

طاووسی مسرور در پایان، با اشاره به تقارن‌های معنادار تاریخی در آستانه نیمه شعبان گفت: وکیل چهارم امام عصر(عج)، علی بن محمد سمری، در روز نیمه شعبان سال 329 هجری قمری از دنیا رفت و در همان ماه، دو ستون بزرگ تشیع، یعنی شیخ کلینی و ابن‌قولویه قمی نیز رحلت کردند. این هم‌زمانی‌ها نشان می‌دهد که چگونه این بزرگان، میراثی استوار و ماندگار برای استمرار حیات فکری و اعتقادی تشیع در عصر غیبت کبری برجای گذاشتند.

انتهای‌پیام/