سونامی سالمندی در راه است؛ تنهایی بزرگ‌ترین درد سالمندان ایرانی

به گزارش خبرگزاری مهر، اصغر دالوندی، استاد دانشگاه علوم توان‌بخشی تهران،با اشاره به خلأهای عاطفی و بعد خانوادگی سالمندان در جامعه امروز گفت: بر اساس تحقیقات میدانی گسترده و تجارب زیسته سالمندان در مراکزی نظیر کهریزک، باوجوداینکه سالمندی در فرهنگ ما دوران فرزانگی محسوب می‌شود، اما امروز اطراف سالمندان به‌شدت خالی شده است. اگر از ده سالمند درباره مشکلاتشان بپرسید، همگی از واژه «تنهایی» به‌عنوان بزرگ‌ترین درد خود یاد می‌کنند.

وی با بیان اینکه سرعت بالای زندگی مدرن، انزوای سالمندان را تشدید کرده است، اظهار کرد: درگذشته خانواده‌های پرجمعیت مسئولیت نگهداری از سالمند را بر عهده می‌گرفتند و فرد در کانون خانواده احساس محبوبیت می‌کرد، اما امروز کاهش تعداد اعضای خانواده، شکاف نسلی، آپارتمان‌نشینی و غرق‌شدن نسل جدید در فضای مجازی و موبایل، باعث شده تا سالمند حتی در حضور فیزیکی اطرافیان نیز احساس تنهایی مطلق داشته باشد.

این استاد دانشگاه در مصاحبه تلفنی با رادیو گفت‌وگو به تشریح ابعاد اقتصادی و زیرساختی این بحران پرداخت و تصریح کرد: ما به لحاظ زیرساخت‌های مراقبتی دچار فقر شدیدی هستیم. درحالی‌که جمعیت سالمندان کشور از مرز ۱۰ میلیون نفر عبور کرده است، تعداد تخت‌های شبانه‌روزی و مراکز استاندارد ما در کل کشور شاید به‌زحمت به هزار تخت برسد. بسیاری از سالمندان به‌ویژه در شهرها به دلیل آپارتمان‌نشینی محصور شده و تحرک خود را ازدست‌داده‌اند.

وی ضمن تأکید بر اینکه در یک دهه آینده با یک سونامی عجیب‌وغریب سالمندی مواجه خواهیم شد، افزود: به‌زودی از هر سه ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود و این یک چالش ملی بزرگ است. برای مقابله با این بحران ما نیازمند توسعه آسایشگاه‌ها نیستیم، بلکه باید مدل‌های جایگزین و حمایتی ایجاد کنیم.

دالوندی افزود: یکی از طرح‌های پیشنهادی ما به شهرداری‌ها، ایجاد پاتوق‌های محله‌ای سالمندان است؛ فضایی که در هر محله با کمک خیرین شکل بگیرد تا سالمندان در آنجا گرد هم بیایند، غذا بخورند، شاهنامه‌خوانی کنند و با سرویس‌های مشخص به خانه‌هایشان بازگردند.

وی با اشاره به الگوهای موفق جهانی در حوزه مراقبت از سالمندان گفت: در کشورهای حوزه اسکاندیناوی، مشکلات سالمندان با محوریت شهرداری‌ها و از طریق سیستم مراقبت در منزل حل می‌شود. سالمند با یک تماس، خدمات پرستاری، فیزیوتراپی، گفتاردرمانی و روان‌شناسی را در منزل خود دریافت می‌کند. متأسفانه در ایران به دلیل عدم ساماندهی و غیبت طولانی‌مدت فرزندان شاغل در طول روز، این سیستم به‌درستی شکل نگرفته است.

این استاد دانشگاه با اشاره به لزوم تأمین امنیت اقتصادی سالمندان خاطرنشان کرد: بخش قابل‌توجهی از سالمندان ما هیچ‌گونه مستمری، درآمد و پوشش بیمه‌ای ندارند. برای داشتن سالمندی موفق، دولت باید با بهره‌گیری از الگوهای موفق جهانی نظیر مدل‌های اجرا شده در کشورهای آسیایی، بودجه‌های حمایتی مشخصی تعریف کند تا هیچ سالمندی در کشور خارج از چتر حمایتی و اقتصادی باقی نماند.

لزوم توسعه مراکز روزانه سالمندان و ورود خیرین به این حوزه

در ادامه گوهر آل بویه، دکترای روان‌شناسی و مدرس دانشگاه، با اشاره به روند تغییرات جمعیتی کشور گفت: جامعه ما در آینده‌ای نه‌چندان دور یک جمعیت سالمند قابل‌توجه را تجربه خواهد کرد. کاهش نرخ فرزندآوری در دهه‌های اخیر، کوچک‌شدن ابعاد خانواده‌ها، اشتغال بانوان و پدیده مهاجرت از جمله عواملی هستند که سیر جوانی جمعیت را کند کرده و کشور را به سمت سالمندی سوق می‌دهند.

وی با بیان اینکه باید سیاست‌گذاری‌های اصولی و اساسی برای جلوگیری از این روند اتخاذ شود، اظهار کرد: ما قشر جوان بسیار خوبی داریم، اما برای تشویق آن‌ها به فرزندآوری باید دغدغه‌های اساسی آن‌ها از جمله اشتغال، مسکن و ازدواج برطرف شود. جوانان نیازمند تضمین و آینده‌ای مطمئن هستند تا بتوانند با خیالی آسوده به تشکیل خانواده و فرزندآوری بپردازند.

این مدرس دانشگاه به تغییرات فیزیولوژیک و شناختی در دوره سالمندی پرداخت و تصریح کرد: برخلاف جسم که با کار زیاد فرسوده می‌شود، مغز انسان با فعالیت بیشتر عملکرد بهتری پیدا می‌کند. ما در علم روان‌شناسی دو نوع هوش سیال و هوش متبلور داریم؛ اگرچه هوش سیال با افزایش سن کاهش می‌یابد، اما هوش متبلور که بر پایه تجربه و یادگیری است، در سالمندان افزایش چشمگیری دارد. به همین دلیل در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته در عرصه سیاست‌گذاری از تجارب ارزشمند سالمندان استفاده می‌شود.

وی ضمن تأکید بر لزوم ایجاد فضاهای اختصاصی برای سالمندان افزود: باتوجه‌به کوچک‌شدن خانواده‌ها و اشتغال فرزندان، نیازمند توسعه فضاهایی مشابه مهدکودک، تحت عنوان «مراکز روزانه سالمندان» هستیم. در این مراکز که در حال حاضر به‌صورت محدود در کشور وجود دارند، سالمندان می‌توانند از صبح تا بعدازظهر در کنار همسالان خود حضور یابند و ضمن تبادل تجربه، از خدمات ارزنده توان‌بخشی، پزشکی، فیزیوتراپی، روان‌درمانی و حتی برنامه‌های تفریحی مانند موسیقی و بازی‌درمانی بهره‌مند شوند.

آل بویه در مصاحبه با رادیو گفت‌وگو با اشاره به محدودیت‌های مالی و عدم توجیه اقتصادی این مراکز برای بخش خصوصی گفت: دولت و سازمان بهزیستی به‌تنهایی قادر به تأمین این نیاز عظیم نیستند. همان‌طور که ما خیرین مدرسه‌ساز و خیرین حوزه سلامت داریم، نیازمند ورود جدی خیرین به حوزه سرمایه‌گذاری برای سالمندان هستیم تا با همکاری دولت، این مراکز در سطح کشور گسترش یابند.

این دکترای روان‌شناسی خاطرنشان کرد: سالمندی موفق صرفاً به معنای زنده‌ماندن نیست، بلکه فعال‌بودن و داشتن ارتباطات مؤثر است. مشارکت سالمندان در بازی‌های خانوادگی و ارتباط مستمر آن‌ها با نوه‌ها، فرزندان و همسالان، سبک زندگی آن‌ها را بهبود بخشیده و به داشتن یک دوره سالمندی باکیفیت و موفق کمک شایانی می‌کند.