روایت تصویری از سردار دل‌ها؛ چرا سریال بهتر از فیلم است؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، شهادت سردار قاسم سلیمانی، در 13 دی 1398 نه تنها ایران بلکه جهان را در شوک فرو برد.

موجی از اندوه، واکنش‌ها و دلنوشته‌ها در فضای مجازی منتشر شد و همزمان پرسش مهمی در ذهن هنرمندان شکل گرفت: چگونه می‌توان عظمت شخصیتی مانند حاج قاسم را روایت کرد؟ آیا یک فیلم سینمایی می‌تواند حق مطلب را ادا کند یا تنها سریالی گسترده قادر به نمایش ابعاد زندگی اوست؟

آثاری که از حاج قاسم ساخته شده‌اند

زندگی سردار شهید قاسم سلیمانی ظرفیت وسیعی برای تولید آثار تصویری در قالب‌های مختلف دارد؛ هم در عرصه جنگ و دفاع مقدس و هم در مبارزه با تروریست‌های داعش. تاکنون مستندهایی مانند «قاسم»، که زندگی او از آغاز تا شهادت را روایت می‌کند، «پرواز یک و بیست دقیقه» و «72 ساعت»، که سه روز پایانی زندگی او را از زبان نزدیکانش نشان می‌دهد، منتشر شد و گوشه‌ای از مبارزات و فعالیت‌های او را به تصویر کشیده‌اند.

در میان سریال‌ها، «خانه امن» یکی از پروژه‌های شاخص است. این سریال که در سال 1398 به کارگردانی احمد معظمی و نویسندگی حسین تراب‌نژاد تولید شد، روایت پرهیجانی از عملیات مقابله با گروهک تروریستی داعش در ایران ارائه می‌دهد. در این سریال بیش از 50 بازیگر دیگر در نقش مأموران امنیتی، اعضای گروهک‌های تروریستی و نزدیکان آن‌ها حضور داشتند.

همزمان با دومین سالگرد شهادت حاج قاسم، مؤسسه فرهنگی هنری اندیشه شهید آوینی سریال ویژه‌ای با عنوان «ترور» تولید کرد. این سریال به تهیه‌کنندگی مجتبی امینی و کارگردانی خیرالله تقیانی‌پور ساخته و محور آن اهمیت حاج قاسم در تأمین امنیت منطقه و تلاش دشمنان برای ترور او بود.

یکی از نکات جالب دیگر ساخت فصل پنجم پایتخت بود که با موضوع داعش همراه شد. سیروس مقدم کارگردان سریال گفته بود: اگر حاج قاسم نبود، بسیاری از پروژه‌های بزرگ تلویزیونی مانند فصل پنجم پایتخت با موضوع داعش هرگز شکل نمی‌گرفت. 

تأثیر فرهنگی و ضرورت تولید آثار بیشتر

وجود چنین آثار تصویری، علاوه بر روایت تاریخی، امکان آشنایی نسل‌های جوان با شخصیت حاج قاسم و ارزش‌های او را فراهم می‌کند. این سریال‌ها و مستندها نشان می‌دهند که او نه تنها یک فرمانده شجاع، بلکه مدیری هوشمند، دیپلمات و میانجی بود که می‌توانست شرایط بحرانی را به صلح تبدیل کند و جان انسان‌های زیادی را نجات دهد.

تجربه «خانه امن» و «ترور» مسیر را برای تولید آثار گسترده‌تر و جامع‌تر باز کرد و می‌تواند بخش‌های ناشناخته‌ای از زندگی حاج قاسم را نمایش دهد و همزمان نقش او در تاریخ معاصر ایران و منطقه را برای مخاطبان روشن کند.

نگاه هنرمندان به شخصیت حاج قاسم

بسیاری از هنرمندان معتقد بودند که نباید زمان را از دست داد و هر چه زودتر باید آثار نمایشی درباره حاج قاسم ساخته شود تا یاد و خدمات او فراموش نشود. محمدحسین لطیفی، کارگردان شناخته‌شده، تأکید داشت: «باید کسانی این کار را بسازند که بتوانند از پس پرتره این شخصیت بزرگ برآیند، وگرنه اثر ضعیف می‌تواند جلوی تولید آثار بعدی را بگیرد.»

داریوش ارجمند نیز با حسرت از نبود حاج قاسم در میادین سیاسی و اجتماعی سخن گفته و تأکید دارد که هنوز هیچ اثر درخور و درازمدتی درباره او ساخته نشده است.

از خبر ترور تا سریال «ترور»

سریال «ترور» محور اصلی خود را بر ماجرای ترور نافرجام حاج قاسم در کرمان گذاشته است. حجت‌الاسلام حسین طائب درباره این عملیات گفته بود: «تیم تروریستی قصد داشت در ایام تاسوعا و عاشورا، حسینیه‌ای را منفجر کند، اما با هوشیاری نیروهای امنیتی ناکام ماند.»

این سریال با تمرکز بر این حوادث و بهره‌گیری از روایت‌های دشمن و دوستان، نشان می‌دهد که چرا اسرائیل و دیگر سرویس‌های امنیتی، هراس شدیدی از حاج قاسم داشتند و تلاش برای ترور او، به معنای تلاش برای بی‌ثبات کردن منطقه بود.

«ترور» به جای تمرکز مستقیم بر شمایل حاج قاسم، اثرگذاری او را از زبان اطرافیان و دشمنان روایت می‌کند؛ چه زمانی که مأمور موساد درباره ضرورت ترور او توضیح می‌دهد، و چه زمانی که مأموران امنیتی جان خود را برای حفاظت از او به خطر می‌اندازند. حضور او در میان مدافعان حرم و محبوبیتش در دل نیروها، به خوبی در سریال منتقل شده است.

چرا سریال بهتر از فیلم است؟

لطیفی و دیگر اهالی هنر بر این باورند که گستردگی زندگی حاج قاسم به گونه‌ای است که یک فیلم سینمایی نمی‌تواند همه ابعاد آن را نشان دهد. لطیفی به خبرنگار تسنیم گفت: «سریال قاعدتاً حق مطلب را ادا می‌کند. مثل اینکه «چ» را ابراهیم حاتمی‌کیا ساخت، اما ابعاد شهید چمران وسیع‌تر است و نیاز به روایت گسترده دارد. حاج قاسم آنقدر دستاورد دارد که صدها فیلم هم نمی‌تواند تمام ابعادش را نشان دهد.»

ابعاد کمتر دیده‌شده حاج قاسم

یکی از نکات مهم درباره ساخت آثار نمایشی درباره حاج قاسم، گستردگی و تنوع زندگی اوست. او تنها یک فرمانده نظامی نبود، بلکه دیپلمات، میانجی و مدیری هوشمند بود که می‌توانست شرایط بحرانی را به صلح تبدیل کند و جان انسان‌های زیادی را نجات دهد. روایت سطحی از او نه تنها حق مطلب را ادا نمی‌کند، بلکه تصویر او را محدود جلوه می‌دهد. سریال‌ها با ظرفیت زمانی بیشتر امکان پرداخت به این ابعاد مختلف را دارند.

لطیفی و ارجمند بر این نکته تأکید دارند که ساخت آثار نمایشی درباره شخصیت‌های برجسته باید با دقت تاریخی و روایی همراه باشد. روایت مستند و دقیق از زندگی حاج قاسم، از عملیات‌های نظامی گرفته تا روابط انسانی و مدیریتی، نه تنها جذابیت اثر را بالا می‌برد، بلکه مخاطب را با تجربه‌ای واقعی و آموزنده مواجه می‌کند.

نگاه به آینده آثار نمایشی

لطیفی و دیگر کارشناسان معتقدند که روایت شخصیت‌هایی مثل حاج قاسم نیازمند زمان، دقت و تجربه است. سریال‌ها می‌توانند ابعاد کمتر شناخته‌شده زندگی او را نمایش دهند؛ از نقش او در دیپلماسی منطقه‌ای گرفته تا تعاملش با نیروهای مدافع حرم و مدیریت بحران‌ها. این مسیر، هم آثار آینده را غنی‌تر می‌کند و هم شناخت واقعی این شخصیت تاریخی را برای مخاطبان فراهم می‌آورد.

سریال «ترور» مسیر آغازین را نشان داد؛ روایت هوشمندانه‌ای که از زبان دیگران، اهمیت و تأثیر حاج قاسم را آشکار می‌کند. اما این تازه آغاز راه است. همان‌طور که لطیفی تأکید می‌کند، شناخت و روایت درست زندگی سردار سلیمانی نیازمند زمان، دقت و هنرمندان شایسته است. سریال‌ها می‌توانند این مسیر طولانی را طی کنند و ابعاد شخصیت حاج قاسم را به نسل‌های آینده نشان دهند؛ چیزی که فیلم‌های کوتاه سینمایی قادر به انجام آن نیستند.

در نهایت، روایت تصویری از حاج قاسم باید نشان دهد او نه تنها یک فرمانده، بلکه نماد اقتدار، شجاعت و خدمت بی‌دریغ به کشور بود؛ شخصیتی که همچنان الهام‌بخش نسل‌هاست و آثار نمایشی آینده باید این عمق و اهمیت را حفظ کنند.

انتهای پیام/