رمضان؛ «نوروز معنوی» و حلقه وصل تمدن ایرانی به جهان اسلام

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هفتمین نشست از سلسله نشست‌های «روزهای ایران‌شناسی» با عنوان «ماه رمضان: بازآفرینی معنوی و تأملی بر پیوندهای اجتماعی»، 29 بهمن‌ماه 1404 در تالار محدث کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این نشست، دکتر عباس قنبری، استاد دانشگاه فرهنگیان و پژوهشگر ادبیات عامه، به کالبدشکافی ابعاد چندوجهی ماه رمضان در زیست‌جهان ایرانیان پرداخت. وی با تأکید بر اینکه رمضان در بافت اجتماعی و ذهنی مردم ایران نهادینه شده است، اظهار داشت: وقتی از رمضان سخن می‌گوییم، با یک پدیده صرفاً فقهی روبرو نیستیم؛ بلکه با یک پدیده مردم‌شناسانه مواجهیم که تمام ابعاد حیات فرهنگی ما را در بر گرفته است.

قنبری با مروری بر پیشینه روزه‌داری در ادیان پیشین، تمایز روزه در اسلام را در عقلانیت و سهولت آن دانست و افزود: مطالعه تاریخ و سفرنامه‌های عصر قاجار به خوبی نشان می‌دهد که رمضان برای ایرانیان همواره یک «فرهنگ جاری» بوده است. تغییر سیمای شهر، تعطیلی غذاخوری‌ها و غلبه رنگ‌وبوی معنوی بر فضای عمومی، نشان‌دهنده این است که رمضان فراتر از یک آیین تشریفاتی، به عنوان یک سبک زندگیِ ریشه‌دار در جامعه ما حضور داشته است. وی با اشاره به ریشه واژه رمضان از «رمضه» (سوزاندن گناهان)، تأکید کرد که این ماه در ذهنیت ایرانی، کنشی اخلاقی برای زدودن زنگارهای روح است که بسیار فراتر از امساک در خوردن و آشامیدن معنا می‌یابد.

این پژوهشگر فرهنگ عامه در تعبیری بدیع، رمضان را «نوروز معنوی» توصیف کرد و گفت: همان‌گونه که نوروز، هویت ملی ما را بازسازی می‌کند، رمضان نیز جلوه‌ای دینی از این نوزایی است که پیوندی عمیق میان روح و زندگی مردم برقرار می‌سازد. این ماه بزرگ‌ترین عامل «تقریب مذاهب» و حلقه وصل ایرانیان با دیگر مسلمانان جهان است که کنش‌های فردی را به یک حرکت عظیم اجتماعی تبدیل می‌کند. وی همچنین به نقش بی‌بدیل زنان در پاسداری از این میراث اشاره کرد و آنان را «معلمان میراث فرهنگی خانواده» نامید که همپای حفظ قصه‌ها و افسانه‌ها، سنت‌های معنوی و آیین‌های سفره‌های افطار را نسل به نسل منتقل کرده‌اند.

استاد دانشگاه فرهنگیان تهران در پایان سخنان خود، رمضان را موهبتی الهی دانست که به تمام کنش‌های انسانی، از نذری دادن تا عبادت‌های جمعی، معنایی تازه می‌بخشد. وی خاطرنشان کرد: آرامش و طمأنینه‌ای که در این ماه بر جامعه حاکم می‌شود، نتیجه کارکرد وحدت‌بخش آیین‌هایی است که تنوع اقلیمی ایران را ذیل یک پرچم معنوی جمع می‌کند. ماه رمضان در واقع دانشنامه‌ای زنده از فرهنگ مردمی است که در آن، سنت‌های بومی با میراث ایرانی – اسلامی گره خورده است؛ از این رو، صیانت از این آیین، صیانت از بخش مهمی از هویت و میراث فرهنگی ماست.

انتهای پیام/