حوزه بدون عرفان، «کالبدی بی‌روح» است

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدیدالله یزدان‌پناه، استاد برجسته عرفان و علوم معقول حوزه علمیه، در آیین رونمایی از دو وبگاه تخصصی و 50 جلد کتاب مرجع در حوزه علوم عقلی اسلامی که به همت مرکز پژوهشی دائرة‌المعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه امام خمینی (ره) تدوین شده است، به ایراد سخنرانی پرداخت. وی در ابتدای سخنان خود بر پیوند ناگسستنی میان هویت حوزه علمیه و معارف معنوی تأکید کرد و ابراز داشت که حوزه علمیه بدون معنویت و عرفان، اساساً واجد حقیقتِ حوزوی نخواهد بود. به تعبیر ایشان، حوزه تنها جایگاهی است که باید مدعی حقایق معنوی، تبیین‌گر توحید و نبوت و مدافع حریم ولایت باشد و بدون این معارف، حوزه از معنا تهی می‌گردد. ایشان تفاوت جوهری و بنیادین میان حوزه علمیه و سایر مراکز علمی و دانشگاهی را در بعد تربیتی، معنوی و عرفانی آن دانستند و تأکید کردند که اگرچه ممکن است مراکز دیگری به تدریس عرفان و فلسفه بپردازند، اما برای بسیاری از آن‌ها جنبه معنوی و ثمره تربیتی اولویت نخست نیست؛ در حالی که واژه حوزه با منشأ الهی و مجرای ولایت گره خورده است و هر کلامی در آن باید از این مسیر عبور کرده باشد.

این استاد علوم معقول با اشاره به اینکه حوزه قرار نیست تنها در یک فضای بسته اندیشه‌ای سیر کند، اختلافات علمی را نشانه رشد و بالندگی دانستند و بر لزوم مواجهه فعال با چالش‌های معاصر تأکید کردند. ایشان خاطرنشان ساختند که امروزه با گسترش عرفان‌ها و معنویات کاذب و نوظهور که از سوی کشورهای دیگر پمپاژ می‌شوند، سکوت حوزه جایز نیست و باید بر اساس مبانی اصیل به نقد آن‌ها پرداخت. یزدان‌پناه در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین جایگاه قله‌های تاریخ علوم معقول در ایران پرداختند و ابن‌سینا را به عنوان نخستین قله معرفی کردند که در نمط‌های هشتم و نهم کتاب خود، در برابر مسیر عرفا خضوع کرده و اصطلاحات عرفانی را برای تبیین کمال انسانی به کار برده است. ایشان شیخ اشراق را قله دوم برشمردند که با وضوح بیشتری به حقایق عرفانی پرداخته و درک آثار او را بدون فهم شهودات عرفانی غیرممکن دانستند. در نهایت، از ملاصدرا به عنوان قله‌ای یاد کردند که عرفان و فلسفه را به کمال پیوند زد و در آثار خود، به ویژه رساله شرح صدر، نشان داد که یک عارف واقعی است.

ایشان با تبیین این مطلب که عرفان عملی در آثار ابن‌سینا آغاز شد، در مسیر شیخ اشراق راه میانه را طی کرد و در منظومه فکری ملاصدرا با عرفان نظری گره خورد، تأکید کردند که امروز برای تبیین مقامات پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع)، گریزی از توجه به عرفان و رشته‌های معقول نیست. یزدان‌پناه ابراز داشتند که گاهی برای اثبات یک حکم فقهی به یک روایت بسنده می‌شود، اما برای تبیین یک مقام معنوی، صدها آیه و روایت وجود دارد که تحلیل آن‌ها نیازمند کارهای عالمانه و عقلی است. ایشان به برکت انقلاب اسلامی و رهبری امام خمینی (ره)، جایگاه کنونی فلسفه را رفیع دانستند اما تصریح کردند که با وجود تربیت محققان توانا، هنوز با نقطه مطلوب فاصله داریم. ایشان با گرامیداشت یاد آیت‌الله مصباح یزدی به دلیل حمایت‌های بی‌دریغ از این مجموعه و همچنین تقدیر از نقش آیت‌الله فیاضی، بیان کردند که تدوین دائرة‌المعارف علوم عقلی نه تنها سرمایه علمی حوزه را ارتقا داده، بلکه بستری برای تربیت نسل جدیدی از محققان فراهم آورده است.

یزدان‌پناه یکی از ویژگی‌های برجسته این پروژه عظیم را انضباط شدید علمی و دقت‌های وسواس‌گونه در تدوین مقالات دانستند که حاصل سال‌ها تدریس و تحقیق استادانی چون رمضانی، عشاقی و مهندسی است. ایشان برگزاری دوره‌های تربیت محقق را از ثمرات شیرین این مرکز برشمردند که به تربیت سرمایه‌های انسانی برای آینده حوزه منجر شده است. در پایان، استاد یزدان‌پناه با نگاهی به افق‌های پیش رو و ضرورت‌های جهانی، تأکید کردند که برای پاسخگویی به تشنگی معنوی مردم در سطح بین‌المللی و مقابله با موج‌های انحرافی، تربیت هزار محقق توانا نیز کافی نیست و با توجه به شرایط کنونی فضای جهانی، حوزه علمیه شاید به بیش از ده هزار محقق تراز اول در عرصه علوم معقول نیاز داشته باشد تا بتواند رسالت تمدن‌سازی و هدایتگری خود را در مقیاس جهانی به درستی ایفا کند. ایشان این حرکت علمی را آغازی برای حضور مقتدرانه معارف اصیل شیعی در عرصه‌های بین‌المللی قلمداد کردند.

انتهای پیام/