تفسیر عترت| دو محور اصلی «صراط مستقیم» در دنیا و آخرت

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، آیه‌ی «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ» در سوره‌ی حمد، نه تنها درخواست هدایت به راه حق است، بلکه نمایانگر مسیر کامل ایمان، عمل صالح و پیوند با اهل‌بیت علیهم‌السلام است. گزارش‌ها نشان می‌دهد صراط مستقیم، راهی دوگانه دارد: صراط دنیا و صراط آخرت که هر دو در کنار شناخت خدا و پیروی از امام هدایتگر معنا پیدا می‌کنند.

امام عسکری علیه السلام درباره‌ی آیه فرمود: «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ» یعنی توفیق خود را برای ما برقرار کن تا همان‌گونه که در گذشته تو را فرمان بردیم، در آینده نیز اطاعت کنیم. صراط مستقیم دو صراط است: یکی در دنیا، که از غلو و کوتاهی فاصله دارد و استوار است؛ دیگری در آخرت، راه مؤمنان به سوی بهشت که از انحراف به آتش یا غیر آن برحذر است (معانی الاخبار، ص33).

امام صادق علیه السلام تأویل دیگری ارائه دادند و فرمودند صراط، راه شناخت خداست و دو مسیر دارد: صراط دنیا که امام واجب الطاعه است و کسی که او را بشناسد و اقتدا کند، از صراط آخرت (پل جهنم) عبور می‌کند و کسی که نشناسد، در آن لغزش می‌کند و به آتش می‌افتد (معانی الاخبار، ص33).

امام علی علیه السلام نیز در نامه‌ای به قیصر نوشت: «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ» راه روشن و عملی است و هرکس در دنیا عمل صالح انجام دهد، از آن راه به سوی بهشت رهسپار می‌شود (معانی الاخبار، ص33).

در تفاسیر دیگری، امام صادق و امام رضا علیه السلام این مسیر را به معنای پیروی از دین خدا و چنگ زدن به ریسمان الهی دانسته‌اند، که افزون بر هدایت به محبّت و دین خدا، انسان را از پیروی هواهای نفسانی و هلاکت بازمی‌دارد (بحارالأنوار، ج82، ص54؛ علل الشرایع، ج1، ص260). همچنین ذکر شده که صراط مستقیم در «أمّ الکتاب» به امیرالمؤمنین علی علیه السلام نسبت داده شده است. (معانی الأخبار، ص32؛ بحارالأنوار، ج24، ص11)

از امام سجاد علیه السلام نقل شده است: «نحن الصراط المستقیم»؛ یعنی ما اهل‌بیت صراط مستقیم هستیم و شناخت و پیروی از ما انسان را به راه درست هدایت می‌کند (بحارالأنوار، ج24، ص12).

جمع‌بندی احادیث نشان می‌دهند «صراط مستقیم» تنها یک مسیر اعتقادی نیست، بلکه شامل دو محور اصلی است: در دنیا پیروی از امام و انجام عمل صالح، و در آخرت عبور صحیح از پل صراط و رسیدن به بهشت. این مسیر به شناخت خدا، اطاعت و حفظ پیوند با اهل‌بیت علیهم‌السلام وابسته است و راهنمایی برای جلوگیری از لغزش، هلاکت و انحراف از مسیر حق است.

تفسیر «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ» با بسیاری از روایات نبوی و اسلامی همخوانی دارد که بر اهمیت شناخت حجّت خدا و پیروی از اهل‌بیت علیهم‌السلام تأکید می‌کنند. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده‌اند: هر کس امام و حجّت الهی را نشناسد و از او پیروی نکند، همانند کسی است که «به مرگ جاهلیت» از دنیا رفته است (نهج البلاغه، خطبه 117؛ مستدرک الوسایل، ج1، ص242).

همچنین این دیدگاه، مطابق با اصل ثقلین است؛ همانگونه که پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده‌اند: قرآن و عترت دو میراث جاودانه‌اند که اگر انسان پایبند به آن‌ها باشد، گمراه نخواهد شد. صراط مستقیم، در واقع راهی است که با حفظ این میراث و شناخت حجت الهی، مسیر زندگی و آخرت را روشن و امن می‌کند.

انتهای پیام/