اینفوگرافی| منتظر فعال هستیم یا منفعل؟

گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم – مریم مرتضوی: «انتظار» در ادبیات دینی و اجتماعی، مفهومی ایستا و خنثی نیست؛ بلکه کیفیتی دارد که می‌تواند جامعه‌ای را به سکون بکشاند یا به حرکت وادارد. آنچه سرنوشت انتظار را تعیین می‌کند، نه اصل باور، بلکه نوع نسبت آن با مسئولیت، کنش و زمان حال است. در این میان، تمایز میان «انتظار منفعل» و «انتظار فعال» به‌مثابه دو مسیر متفاوت، نقشی تعیین‌کننده در فهم اجتماعی این مفهوم دارد.

انتظار منفعل برای فرج و ظهور امام زمان (عج) اغلب با نوعی تعلیق همراه است؛ تعلیقی که در آن فرد یا جامعه، مسئولیت تغییر را به آینده و زمان ظهور واگذار می‌کند. در این رویکرد صبر بدون اقدام، به فضیلت تبدیل می‌شود و وضع موجود، هرچند ناعادلانه یا ناکارآمد، با توجیه‌های آرام‌بخش پذیرفته می‌شود.

انتظار در این معنا نه آمادگی برای اصلاح، بلکه صرفاً چشم دوختن به وقوع رخدادی بیرونی است؛ رخدادی که قرار است تنها به همت امام زمان (عج) و بدون مشارکت ما، همه‌چیز را دگرگون کند. نتیجهٔ چنین نگاهی، فاصله گرفتن از مسئولیت اجتماعی و انفعال در برابر ظلم و نابرابری است؛ سکوتی که گاه به نام دینداری یا صبر مشروعیت پیدا می‌کند.

در نقطهٔ مقابل، انتظار فعال قرار دارد؛ انتظاری که از جنس تعهد است، نه تعلیق. در این نگاه، انتظار به‌معنای آماده‌سازی فرد و جامعه برای تحقق ظهور است؛ ظهوری که بدون کنش آگاهانه شکل نخواهد گرفت. مسئولیت‌پذیری، اصلاح فردی و اجتماعی، عدالت‌خواهی و امید آگاهانه، ارکان این نوع انتظار هستند. فرد منتظر تماشاگر تاریخ نیست، بلکه کنشگر آن است، کسی که با روشن کردن مسیر، ساختن پله‌ها و یاری رساندن به دیگران، نشان می‌دهد که باور، وقتی به عمل نرسد، تهی خواهد بود و به این ترتیب به عنوان سرباز فعال امام زمان، مقدمات فرج الهی را فراهم می‌کند.

حقیقت آن است که انتظار دقیقاً در همین گذار معنا پیدا می‌کند: گذار از یک باور ذهنی به کنشی اجتماعی. انتظار فرار از اکنون نیست، بلکه تعهد به اکنون است؛ تعهدی برای کاهش رنج، مقابله با بی‌عدالتی و بهبود مناسبات انسانی در راستای اهداف الهی و تحقق اندیشه مهدویت، حتی در غیاب امام زمان. چنین انتظاری، به آینده امید دارد اما حال را رها نمی‌کند.

از این منظر، انتظار را باید سنجه‌ای برای سنجش میزان مسئولیت‌پذیری اجتماعی دانست. جامعه‌ای که انتظارش به سکون می‌انجامد، دیر یا زود، سرمایهٔ اخلاقی خود را از دست خواهد داد. اما جامعه‌ای که انتظار ظهور را به آمادگی، اصلاح و یاری پیوند می‌زند، حتی پیش از رسیدن به زمان ظهور و ترویج مدینه فاضله، بخشی از آن را محقق کرده است.

انتهای پیام/