به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، «از حرم تا پاکسازی خاورمیانه» عنوان پروندهای است که تا کنون 3 قسمت از آن را تقدیم مخاطبین این رسانه کردهایم. موضوع این پرونده نگاه کلانی است که رژیم صهیونیستی از طریق سینما و رسانه برای بازسازی و تثبیت تاریخی هویت خود انجام داده و در افق آن تسلط کامل بر سرزمین فلسطین و ایجاد خاورمیانه جدید است، چنانچه نخست وزیر این رژیم بارها درباره آن سخن گفته است.
در سه قسمت قبل بهترتیب درباره چیستی ماهیت حرم از نظر ایدئولوژیک و تاریخی، سپس بررسی فیلمهای کهن و تاریخی و در نهایت فیلمهای دوران جدید را که ناظر به همین موضوع است، بررسی کردیم.
در این قسمت که چهارمین شماره از این پرونده است، به معرفی و بررسی مؤسسات و نهادهایی میپردازیم که وظیفه تولید محتوای هنری، فرهنگی و آموزشی با رویکرد آشنایی و افزایش اطلاعات عموم مردم جهان درباره هویت تاریخی صهیونیسم و شاخههایی از یهودیت دارند، مؤسساتی که شاید هیچگاه نام آنها را نشنیده باشیم اما باید بدانیم که بسیاری از مستندها، فیلمها، سریالها، پادکستها، برنامههای اینترنتی و… کار این مؤسسات خردی است که پشتپرده ساختوساز این محتواهای مهمند.
اما این مؤسسات و بنگاههای کوچک با چه تاکتیک و روشی بهدنبال راهبرد کلان مورد اشاره هستند؟ بهطورکلی 4 محور بهعنوان تاکتیکهای این مؤسسات قابل رصد و احصا است که در ادامه به آنها اشاره میشود:
1. «تولید حافظه تاریخی»
2. «روایتگری یهودی ـ اسرائیلی»
3. «ایجاد ژانر یهودی در سینما»
4. «فاند و حمایت مالی و معنوی از تولیدکنندگان»،
در ادامه و در این قسمت، به تاکتیک «تولید حافظه تاریخی» و مؤسساتی که در این زمینه فعالیت میکنند میپردازیم:
این مؤسسات مستقل رسانهای یهودی صرفاً تولیدکننده محتوا نیستند، بلکه نقش «متولیان حافظه جمعی» را ایفا میکنند، این نهادها با انتخاب روایتها، بازسازی آرشیوها و چارچوببندی داستانها، تعیین میکنند که تاریخ یهود چگونه بهیاد آورده شود، چگونه آموزش داده شود و چگونه از نظر اخلاقی تفسیر گردد. بهخلاف روایتهای رسمی دولتی، اعتبار این مؤسسات نه از قدرت سیاسی، بلکه از مشروعیت فرهنگی، دسترسی آرشیوی و گردش آموزشی آثارشان ناشی میشود،
مؤسساتی مانند USC Shoah Foundation و opendor در این راستا فعالیت میکنند که در ادامه با آنها آشنا میشویم:
OpenDor Media (اپندُر مدیا)
OpenDor Media یک سازمان مستقل رسانهای است که بهطور تخصصی بر تولید و توزیع محتوای دیجیتال درباره تاریخ، فرهنگ و هویت یهود و اسرائیل تمرکز دارد، این نهاد خود را بهعنوان پلی میان روایتهای تاریخی یهودی و مخاطب جهانی بهویژه نسل جوان، دانشآموزان و کاربران فضای آنلاین تعریف میکند و بخش عمدهای از فعالیتش معطوف به قالبهای آموزشی، ویدیوهای کوتاه و مستندهای قابل استفاده در محیطهای آکادمیک است. بهخلاف استودیوهای سینمایی کلاسیک، OpenDor از ابتدا برای زیستبوم دیجیتال طراحی شده است و زبان بصری ساده، روایتهای فشرده و قابلیت مصرف سریع محتوا از ویژگیهای اصلی تولیدات آن است.
از منظر عملکردی، OpenDor Media در سه حوزه اصلی فعالیت میکند: نخست تولید مستندهای تاریخی بلند و نیمهبلند که اغلب به رویدادهای کمتر روایتشده در تاریخ معاصر یهود و اسرائیل میپردازند؛ دوم، ساخت مجموعههای ویدیویی آموزشی کوتاه که برای استفاده در مدارس، دانشگاهها و برنامههای آموزشی غیررسمی طراحی شدهاند؛ و سوم، توزیع بینالمللی محتوا از طریق همکاری با نهادهای فرهنگی، آموزشی و پلتفرمهای دیجیتال. این الگوی فعالیت، OpenDor را در موقعیتی قرار میدهد که هم تولیدکننده محتواست و هم بازیگر فعال در حوزه «آموزش تاریخ از طریق رسانه».
آثار شاخص این مؤسسه، از جمله مستند Exodus 91: The Untold Story of Operation Solomon (2022)، بهروشنی نشاندهنده جهتگیری محتوایی آن است. این فیلم با تمرکز بر عملیات انتقال یهودیان اتیوپی به اسرائیل، روایتی انسانی و قهرمانانه از یکی از پروژههای مهم دولت اسرائیل ارائه میدهد و در عین حال، مهاجرت به اسرائیل را بهعنوان تحقق نهایی امنیت و رستگاری جمعی یهودیان بازنمایی میکند.
اثر دیگر، Unsafe Spaces: When Being Jewish Means You Don’t Belong، با پرداختن به تجربه یهودیان در دانشگاهها و فضاهای عمومی غربی، بر احساس ناامنی، طردشدگی و تهدید هویتی تأکید میکند و بهطور ضمنی اسرائیل را بهعنوان نقطه اتکای هویتی و سیاسی معرفی میکند.
از منظر تحلیلی، OpenDor Media را میتوان نمونهای از «صهیونیسم رسانهای نرم» دانست؛ یعنی الگویی که نه از طریق شعارهای سیاسی مستقیم، بلکه از راه روایتهای تاریخی، آموزشی و احساسی، نوع خاصی از رابطه میان یهودیت، تاریخ رنج و موجودیت اسرائیل را تثبیت میکند. این مؤسسه با تمرکز بر مخاطب جوان و چارچوب آموزشی، در عمل به بازتولید روایتی کمک میکند که در آن، تاریخ یهود بهگونهای روایت میشود که پیوند آن با پروژه دولت اسرائیل طبیعی، بدیهی و اخلاقاً ضروری جلوه کند، به این معنا، OpenDor بیش از آنکه یک نهاد صرفاً فرهنگی باشد، در میدان «قدرت نرم» و شکلدهی به حافظه تاریخی و هویتی یهودیان معاصر ایفای نقش میکند.
در مجموع، اهمیت OpenDor Media نهفقط در تعداد یا کیفیت آثارش، بلکه در جایگاهی است که در تقاطع آموزش، رسانه دیجیتال و بازنمایی ایدئولوژیک تاریخ یهود قرار گرفته است؛ جایگاهی که آن را به یکی از بازیگران مؤثر در تولید و گردش روایتهای همسو با اهداف فرهنگی و هویتی صهیونیسم در سطح جهانی تبدیل میکند.
مرکز ملی فیلم یهود National Center for Jewish Film (NCJF)
مرکز ملی فیلم یهود، یکی از مهمترین نهادهای غیرانتفاعی در حوزه حفظ و بازنمایی تاریخ یهود از طریق رسانه تصویری است. این مرکز که بزرگترین آرشیو مستقل فیلمهای یهودی خارج از اسرائیل را در اختیار دارد، نقش محوری در گردآوری، مرمت و توزیع آثار سینمایی و مستند مرتبط با تجربه یهودیان در اروپا، آمریکا و سایر نقاط جهان ایفا میکند. بهخلاف نهادهای تولیدی فعال در سینمای معاصر، NCJF اساساً یک نهاد حافظهمحور است که مأموریت اصلی آن جلوگیری از فراموشی تصویری تاریخ یهود، بهویژه در قرن بیستم، تعریف شده است.
فعالیتهای NCJF عمدتاً در سه حوزه متمرکز است؛ نخست، آرشیو و مرمت فیلمهای تاریخی، بهویژه آثاری که بخش مهمی از فرهنگ یهودیان اروپای شرقی پیش از هولوکاست را بازنمایی میکنند. این آثار نهتنها اسناد هنری، بلکه شواهدی از سبک زندگی، زبان، مناسبات اجتماعی و جهانبینی جوامعی هستند که بخش بزرگی از آنها در جریان جنگ جهانی دوم از میان رفتند. دوم، توزیع آموزشی و دانشگاهی این آثار است؛ NCJF با همکاری دانشگاهها، مراکز پژوهشی و جشنوارههای تخصصی، این فیلمها را در چارچوبهای آموزشی و آکادمیک به گردش درمیآورد. سوم، مشارکت محدود اما هدفمند در تولید یا بازسازی مستندهای تاریخی است که بر پایه آرشیو و پژوهش تاریخی شکل میگیرند.
در کاتالوگ NCJF آثاری مانند Ahead of Time: The Extraordinary Journey of Ruth Gruber دیده میشود؛ مستندی که زندگی یکی از روزنامهنگاران و کنشگران یهودی صهیونیسم قرن بیستم را روایت میکند و پیوند میان روزنامهنگاری، پناهندگان یهودی، هولوکاست و پروژههای پساجنگ را برجسته میسازد، افزون بر این، مجموعه گستردهای از فیلمهای کلاسیک ییدیش (زبان تاریخی یهودیان) و 10ها مستند درباره مهاجرت، هولوکاست و زندگی یهودیان در جوامع دیاسپورایی (دیاسپورا = جوامع دور از وطن و میهن) قرن بیستم در این آرشیو نگهداری میشود؛ مجموعهای که بهلحاظ حجم و تنوع، مرجع اصلی پژوهشگران این حوزه بهشمار میآید.
از منظر تحلیلی، نقش NCJF را باید فراتر از یک آرشیو خنثای فرهنگی درک کرد. این مرکز با انتخاب اینکه کدام آثار حفظ، مرمت و توزیع شوند، عملاً در فرآیند «قانونیسازی حافظه تاریخی» مشارکت میکند. تأکید مداوم بر تجربه یهودیان اروپایی، زبان ییدیش (زبان تاریخی یهودیان)، مهاجرت، قربانیبودن و گسست تاریخی، چارچوبی از تاریخ یهود را تثبیت میکند که در آن، روایت رنج و نابودی به عنصر مرکزی هویت تاریخی تبدیل میشود. این چارچوب، هرچند بهصورت مستقیم سیاسی نیست، اما بهطور غیرمستقیم زمینه اخلاقی و عاطفی لازم را برای روایتهای صهیونیستی معاصر، بهویژه ایده ضرورت پناهگاه ملی یهودیان، فراهم میسازد،
به این معنا، NCJF را میتوان نهادی دانست که در سطح «زیرساخت حافظه» عمل میکند. این مرکز با تولید معنا از طریق آرشیو، به شکلگیری فهمی خاص از گذشته یهود کمک میکند؛ فهمی که در آن، تاریخ دیاسپورا و فاجعه، بهعنوان پیشزمینهای بدیهی برای تحولات سیاسی بعدی، از جمله شکلگیری اسرائیل، عمل میکند، بنابراین، هرچند NCJF خود را یک نهاد فرهنگی و آموزشی معرفی میکند، اما کارکرد آن در میدان قدرت نرم و بازنمایی تاریخی، نقشی تعیینکننده در تداوم و مشروعیتبخشی به روایتهای مسلط از تاریخ و هویت یهود ایفا میکند.
همانطور که در این گزارش خواندیم «هویت و حافظه تاریخی» را میتوان اصلیترین مسئله صهیونیسم برای تثبیت و معرفی خود در جهان دانست. با بازخوانی و بازتولید عقبه تاریخی و قومی، صهیونیسم تلاش میکند افکار عمومی و عقبه ذهنی جهان را نسبت به خود متفاوت از آن چیزی که در دنیا شناخته میشود، معرفی کند.
انتهای پیام/+
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی