به گزارش بهداشت نیوز به نقل از مفدا، اختلالات شخصیت به الگوهای پایدار و انعطافناپذیر در شیوه فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن گفته میشود که در برخی افراد میتواند بر روابط بینفردی، تحصیل، اشتغال و زندگی اجتماعی تأثیر بگذارد. در این مجموعه پنجگانه، مهمترین نکات درباره اختلالات شخصیت، دستهبندی آنها، انواع شناختهشده، تفاوت اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری با وسواس فکری ـ عملی، عوامل مؤثر در شکلگیری و همچنین مسیر تشخیص و درمان مرور میشود.
پوستر اول | اختلالات شخصیت را بشناسیم
اختلالات شخصیت مجموعهای از الگوهای پایدار و انعطافناپذیر در افکار، هیجانات و رفتارها هستند که میتوانند نحوه ارتباط فرد با خود و دیگران را تحت تأثیر قرار دهند و در صورت شدت یافتن، عملکرد روزمره او را با مشکل مواجه کنند.
این اختلالات بهطور کلی در سه خوشه اصلی دستهبندی میشوند:
خوشه A | الگوهای عجیب یا غیرمعمول:
اختلال شخصیت پارانوئید، اسکیزوئید و اسکیزوتایپی.
خوشه B | الگوهای هیجانی، نمایشی یا متغیر:
اختلال شخصیت ضداجتماعی، مرزی، نمایشی و خودشیفته.
خوشه C | الگوهای مضطرب و ترسان:
اختلال شخصیت اجتنابی، وابسته و وسواسی ـ جبری.
شناخت و افزایش آگاهی درباره این اختلالات میتواند نخستین گام برای مراجعه بهموقع و دریافت کمک تخصصی باشد. با این حال، وجود برخی ویژگیهای شخصیتی بهتنهایی به معنای ابتلا به اختلال شخصیت نیست و تشخیص باید توسط متخصص سلامت روان انجام شود.
پوستر دوم | سه خوشه اصلی اختلالات شخصیت
در خوشه A، اختلال شخصیت پارانوئید با بدگمانی و بیاعتمادی پایدار، اختلال شخصیت اسکیزوئید با فاصله گرفتن از روابط نزدیک و تمایل به تنهایی و اختلال شخصیت اسکیزوتایپی با الگوهای فکری، باورها و رفتارهای غیرمعمول شناخته میشوند.
خوشه B شامل اختلالات شخصیت ضداجتماعی، مرزی، نمایشی و خودشیفته است. این اختلالات میتوانند با دشواری در تنظیم هیجانات، شکلگیری و حفظ روابط سالم و نحوه تعامل با دیگران همراه باشند.
در خوشه C نیز اختلالات شخصیت اجتنابی، وابسته و وسواسی ـ جبری قرار میگیرند که ممکن است با اضطراب، ترس از طرد، وابستگی، نیاز به اطمینان یا کنترل و کمالگرایی شدید همراه باشند.
نکته مهم این است که داشتن یک یا چند ویژگی از این الگوها بهتنهایی به معنای وجود اختلال شخصیت نیست؛ تشخیص نیازمند بررسی دقیق و تخصصی مجموعهای از ویژگیها، میزان پایداری آنها و تأثیرشان بر زندگی فرد است.
پوستر سوم | ۹ اختلال شخصیت شناختهشده
در دستهبندی مورد استفاده در این مجموعه، ۹ اختلال شخصیت شامل پارانوئید، اسکیزوئید، اسکیزوتایپی، ضداجتماعی، مرزی، نمایشی، خودشیفته، اجتنابی و وابسته است.
هر یک از این اختلالات ویژگیهای متفاوتی دارند؛ از جمله بدگمانی و بیاعتمادی پایدار، کنارهگیری از روابط نزدیک، افکار و رفتارهای غیرمعمول، بیتوجهی به حقوق دیگران، ناپایداری شدید هیجانی و روابط، نیاز شدید به جلب توجه، احساس برتری یا نیاز مداوم به تأیید، حساسیت بالا نسبت به طرد و اجتناب اجتماعی و همچنین وابستگی شدید به دیگران.
با این حال، هیچ ویژگی شخصیتی بهتنهایی نشاندهنده ابتلا به اختلال نیست. متخصص سلامت روان در فرایند تشخیص، پایداری و شدت الگوها، زمان شروع آنها و میزان تأثیرشان بر عملکرد فرد و روابط او را مورد بررسی قرار میدهد.
پوستر چهارم | کمالگرایی همیشه نشانه سلامت نیست!
در اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری (OCPD)، فرد ممکن است اشتغال ذهنی زیادی نسبت به نظم، قوانین، جزئیات و انجام صحیح امور داشته باشد و استانداردهای بسیار سختگیرانهای برای خود یا دیگران تعیین کند.
مقاومت در برابر تغییر و انعطاف، دشواری در واگذاری مسئولیتها، صرف زمان بیش از حد برای انجام کارها به دلیل کمالگرایی و توجه افراطی به نظم و کنترل، از جمله ویژگیهایی هستند که ممکن است در این اختلال دیده شوند.
اما یک نکته مهم را نباید فراموش کرد:
OCPD با OCD یکسان نیست.
اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری و اختلال وسواس فکری ـ عملی (OCD) دو تشخیص متفاوت هستند و از نظر ماهیت علائم و الگوهای تجربهشده توسط فرد تفاوت دارند. تشخیص دقیق میان این دو اختلال و سایر مشکلات مشابه، نیازمند ارزیابی توسط روانشناس یا روانپزشک است.
پوستر پنجم | چرا اختلالات شخصیت ایجاد میشوند و آیا قابل درمان هستند؟
اختلالات شخصیت معمولاً یک علت واحد ندارند و شکلگیری آنها میتواند حاصل تعامل مجموعهای از عوامل باشد. عوامل ژنتیکی و زیستی، فرایندهای مرتبط با مغز، تجربیات دوران کودکی و عوامل محیطی و اجتماعی، از جمله عواملی هستند که ممکن است در شکلگیری و تداوم این اختلالات نقش داشته باشند.
با این حال، وجود هر یک از این عوامل بهتنهایی به معنای ابتلا به اختلال شخصیت نیست.
تشخیص اختلالات شخصیت بر اساس ارزیابی تخصصی و بررسی مجموعهای از عوامل از جمله الگوهای رفتاری و هیجانی، سابقه فردی و خانوادگی، کیفیت روابط، عملکرد اجتماعی و شغلی و شدت و تداوم مشکلات انجام میشود.
درمان نیز بسته به نوع اختلال و شرایط فرد متفاوت است. رواندرمانی در درمان بسیاری از اختلالات شخصیت نقش اصلی دارد و در برخی شرایط ممکن است پزشک برای مدیریت علائم همراه، مانند اضطراب یا برخی نوسانات خلقی، دارو نیز تجویز کند.
اگر الگوهای رفتاری یا هیجانی پایدار، روابط، تحصیل، کار یا زندگی روزمره را با اختلال مواجه کردهاند، بهتر است از خودتشخیصی پرهیز شود و برای ارزیابی دقیق با یک متخصص سلامت روان مشورت شود.
این مجموعه با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، مشاوره یا درمان تخصصی نیست.
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی