از «شاه‌آباد» تا «نظم نوین جهانی»

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی رنجبر، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، در نشست علمی «روضه خانگی؛ هسته مقاومت فرهنگی» که در تالار شهید بهشتی این دانشگاه برگزار شد، به تبیین ابتکارات و طراحی استراتژیک مرحوم آیت‌الله شاه‌آبادی (ره) پرداخت. رنجبر با توصیف ایشان به عنوان یک «فقیه استراتژیست»، اظهار داشت: مرحوم شاه‌آبادی صرفاً یک عالم اخلاقی یا فقیه سنتی نبود، بلکه معماری بود که وضعیت‌شناسی دقیق، مطلوب‌نگاری آرمانی و نقشه‌نویسی برای گذار از وضع موجود به وضع مطلوب را طراحی کرد. ایشان با استفاده از ظرفیت شبکه‌ایِ روضه‌های خانگی و هیئت‌های کوچک محلی، توانست در محله شاه‌آباد تهران نوعی «دولت در دولت» ایجاد کند؛ به گونه‌ای که کنشگری اجتماعی مردم آن منطقه، آنچنان با نام ایشان گره خورد که محله به نام «شاه‌آبادی» ملقب گشت.

وی با استناد به آرای ایشان در کتاب «شذرات‌المعارف»، به آسیب‌شناسی تمدنی جهان اسلام از دیدگاه این حکیم بزرگ پرداخت و خاطرنشان کرد: آیت‌الله شاه‌آبادی معتقد بود شمارش امراض و سیاهه کردن مشکلات جامعه هنر نیست؛ بلکه هنر یک مصلح استراتژیک، شناسایی «ام‌الامراض» یا ریشه‌های بنیادین است. ایشان در آن دوران خفقان، تشخیص دادند که یکی از بزرگ‌ترین دردهای جامعه شیعی، «غرور به حقانیت» است. این تلقی غلط که چون ما بر حق هستیم، پس لزومی به طراحی، سازماندهی و کنشگری نداریم و خود خداوند حق ما را خواهد ستاند، بزرگ‌ترین عامل واگذاری میدان به دشمن بوده است. ایشان معتقد بود این غرور، اراده را سلب کرده و فرد را به سکون و سکوت وادار می‌کند.

دکتر رنجبر در ادامه تبیین آسیب‌شناسی شاه‌آبادی، به نقد «غرور به شفاعت» در مجالس روضه اشاره کرد و افزود: ایشان با این تصور که صرفاً با دو قطره اشک، تمام بار مسئولیت‌های اجتماعی و شرعی از دوش فرد برداشته می‌شود و شفاعت جایگزین عمل می‌گردد، مبارزه می‌کرد. از منظر ایشان، پا منبر شاه‌آبادی نشستن یعنی پذیرش این مسئولیت که اسلام انفرادی نداریم. ایشان تأکید داشت که اگر در لاس‌وگاس آمریکا هم منکری اتفاق بیفتد، مؤمنی که در مجلس روضه شرکت می‌کند، نسبت به آن مسئول است. تفاوت بنیادین منبر «مقام معظم رهبری» با منابر صرفاً عاطفی در همین نکته نهفته است؛ یکی تنها اشک می‌گیرد و حس حقانیت ایستا می‌دهد، اما دیگری با ایجاد تحول ادراکی، 50 نفر را به لشکری از کنشگران فعال تبدیل می‌کند که اراده‌شان کوه‌ها را جابه‌جا می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع) با بیان اینکه دومین آسیب شناسایی شده توسط شاه‌آبادی «یاس و ناامیدی» است، تصریح کرد: ایشان معتقد بود وقتی جامعه از چاه غرور خارج شود، ممکن است در دام یاس بیفتد که «نمی‌شود» یا «نمی‌توانیم» مبارزه کنیم. راهکار ایشان برای خروج از این وضعیت، «روایت کنش‌ساز» از واقعه عاشورا در روضه‌های خانگی بود. ایشان روضه را به «مدرسه پنهان» تبدیل کرد تا از طریق تحول ادراکی، به تولید اراده و سپس ساخت یک «هویت جمعی» برسد. از نظر ایشان، «نشناختن مرام اسلام» علت‌العللِ ذلت مسلمانان است. اسلامی که برخی معرفی می‌کنند، مانند «سالن انتظار سینما» است که در آن مؤمنان نشسته‌اند تا سوپرمنی به نام امام زمان (عج) بیاید و با یک «کن‌فیکون» غیبی همه مشکلات را حل کند و این‌ها هیچ نقشی در کارگردانی و بازیگری این تحول نداشته باشند. اما مرام واقعی اسلام، سنت‌های الهی (لن‌تجد لسنت‌الله تحویلا) است که تغییر نمی‌کنند و تا امت خود حرکت نکند، نصرت الهی نازل نمی‌شود.

رنجبر مهندسی مقاومت شاه‌آبادی را در سه لایه عملیاتی تشریح کرد و گفت: مدل ایشان بر سه رکن استوار بود: 1- لایه نظری (مجتهد جامع‌الشرایط برای طراحی استراتژی)، 2- لایه گفتمانی (رؤات و دعات که شاگردانی بودند که نظریه را سینه به سینه در روضه‌ها به گفتمان غالب تبدیل می‌کردند) و 3- لایه عملیاتی (هماد و قاطبه امت که طرح را اجرا می‌کردند). این دقیقاً همان مدلی است که شاگرد ایشان، حضرت امام خمینی (ره)، از مقیاس محلی شاه‌آباد به مقیاس ملی آورد و انقلاب اسلامی را رقم زد. امروزه نیز مقام معظم رهبری همین هندسه را در مقیاس منطقه‌ای و جهانی برای مقابله با استکبار دنبال می‌کنند.

وی در پایان تأکید کرد: «روضه خانگی، کارخانه تولید انسان کنشگر است. تمام این شور و گریه‌ها باید به یک تحول ادراکی منجر شود که نتیجه‌اش کنش اجتماعی کلان باشد. اگر ما جایگاه خود را در این سامانه بی‌بدیل بشناسیم، روضه خانگی نه یک محفل سنتی، بلکه پیشرفته‌ترین ابزار برای ساختن تمدن اسلامی و تحقق نظم نوین جهانی بر پایه اراده‌های ایمانی خواهد بود. این همان میراثی است که از قلب روضه‌های خانگی شاه‌آباد جوشید و امروز جبهه مقاومت را در ابعاد جهانی مدیریت می‌کند.

انتهای پیام/