مرز بین تولّا و تبرّا در اندیشه تقریبی رهبر شهید انقلاب

گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: گاهی در میان مباحث فکری و اعتقادی، شبهه‌ای مطرح می‌شود که آیت‌الله خامنه‌ای ـ رهبر شهید انقلاب ـ به دلیل تأکید بر تقریب میان مذاهب اسلامی، ترجمه برخی آثار اهل سنت همچون سید قطب و گاه یادکرد مثبت از زمامداران صدر اسلام، عنصر «برائت» را مدنظر نداشتند. این شبهه در ظاهر از جنس اختلاف‌نظر علمی است، اما عمق آن را باید در شناخت دقیق از مبانی اندیشه دینی و سیره علمی و انقلابی ایشان جست‌وجو کرد.

نخست باید در نظر داشت که اصل تقریب بین مذاهب اسلامی، نه تضاد با برائت که جلوه‌ای از عقلانیت و مصلحت‌شناسی در جهان اسلام است. آیت‌الله خامنه‌ای بارها تأکید کرده‌اند که «آزاداندیشی» در حوزه‌های فکری و دینی از نیازهای حیاتی جامعه اسلامی است. بر کرسی‌های آزاداندیشی که به ابتکار و حمایت ایشان برگزار می‌شد، موضوعات اختلافی میان شیعه و اهل سنت نه با تعصب، بلکه با منطق و مدارای علمی بررسی می‌شد تا حقیقت از پس گفت‌وگوی محترمانه آشکار شود.

در چارچوب همین رویکرد آزاداندیشانه، ایشان از فعالیت شبکه‌های ماهواره‌ای داخلی که در زمینه تقریب و گفتگو میان مذاهب اسلامی فعالیت دارند، حمایت کرده‌اند؛ حتی اگر رویکردشان گاه مناظره‌محور یا انتقادی باشد. این حمایت، نه از سر بی‌تفاوتی نسبت به عقاید شیعی، بلکه از درک ضرورت جمع میان منطق وحدت و صراحت در دفاع از حقایق تاریخی و اعتقادی ناشی می‌شود.

اما مهم‌تر از همه، سیره عملی آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع از شعائر اهل‌بیت علیهم السلام به‌ویژه در برگزاری باشکوه مراسم فاطمیه، نشانگر عمق باور ایشان به اصل «تبرّا» است. در زمانی که برخی جریان‌ها تلاش داشتند یاد فاطمیه را به حاشیه برانند، ایشان با تأکید مستمر بر پاسداشت ایام فاطمیه و تبیین مظلومیت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، عملاً عنصر برائت را در فضای عمومی احیا کردند.

اصل «تولّا و تبرّا» در اندیشه شیعی، به معنای عشق به اولیای الهی و اعلام موضع در برابر دشمنان آنان است؛ دو اصل مکمل که یکی بدون دیگری ناقص می‌شود. تولّا محبت است، اما تبرّا روشن‌گری است. رهبر شهید انقلاب، با اهتمام به هر دو مفهوم، همواره اصلاح‌گرانه عمل کرده‌اند: عشق به اهل‌بیت را محور وحدت امت اسلامی دانسته و در عین حال، از تحریف تاریخ صدر اسلام یا توجیه رفتار غاصبان حق اهل‌بیت سخت برائت کرده‌اند.

برای درک این حقیقت، کافی است در سایت رسمی دفتر ایشان جست‌وجو کنیم. سخنرانی‌های چندین‌باره ایشان که در تحلیل و نقد حادثه سقیفه و آثار عمیق آن بر سرنوشت امت اسلامی ایراد شده، گواهی آشکار است بر مواضع صریح و بی‌تعارف در برابر انحراف نخست تاریخ اسلام. این بیان‌ها نه هیجانی که بر پایه مطالعات روایی، تاریخی و تحلیلی عمیق است.

پس تقریب در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای به معنای تساهل عقیدتی نیست، بلکه راهبردی عقلانی برای حفظ قدرت امت اسلامی در برابر دشمنان مشترک است؛ در حالی که اصل «تبرّا» راه ایمان و صداقت در دفاع از حقیقت است. جمع میان این دو، از ویژگی‌های ممتاز رهبران مکتبی است که در جایگاه مرجعیت دینی و سیاسی قرار می‌گیرند.

شبهه یاد شده، برخاسته از نادیده‌گرفتن همین ظرافت میان وحدت و مرزبندی اعتقادی است. آیت‌الله خامنه‌ای، در سطح نظری و عملی، نماد تلفیق حکمت سیاسی با صداقت ایمانی است؛ رهبری که هم فاطمیه را احیا کرد، هم داعیه‌دار تقریب بود و در عین حال در برابر تحریف تاریخ صدر اسلام، با صراحتی شجاعانه موضع گرفت. چنین جمعی جز از اندیشه‌ای متصل به ولایت اهل‌بیت برنمی‌آید.

انتهای پیام/