ذکر جمیل سعدی در کلام رهبر شهید+فیلم

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، کودکان در مکتب با سخن او شیرینی زبان فارسی را چشیده‌اند و شاعران و سخنوران، از خوان گلستان و بوستان او زله‌ها برگرفته. دست روزگار از لطف سخنش نکاسته و گذر زمان، از شهرتش نکاسته است؛ چنان است که خود فرمود: 

هر زمان خویشتن بود

من سعدی آخرالزمانم!

مشرف‌الدین مصلح شیرازی، از بزرگ‌ترین شاعران و نویسندگان ایرانی که آثار ماندگارش گنجینۀ فرهنگ عامۀ عصر اوست. سعدی، یا آن‌گونه که میان مردم مشهور است «شیخ سعدی» را با القاب مختلفی یاد کرده‌اند: افصح‌المتکلمین، ملک‌الکلام، و الشیخ الامام المحقق. همان‌گونه که ذبیح‌الله صفا نوشته است، این القاب پس از مرگ وی در کتاب‌های نویسندگان آمده است. نام او مصلح و تخلصش سعدی بوده است. تاریخ ولادت سعدی در مآخذ نیامده است، اما به‌قرینۀ نوشتۀ خودش در گلستان، می‌توان آن را حدود سال 606 هجری دانست، تاریخ وفات وی را نیز میان سال‌های 690 تا 695 هجری قمری دانسته‌اند.

آثار سعدی از جهات مختلف طی قرون متمادی مورد توجه اهل فن و نظر بوده است، چه‌بسیار شاعرانی که کوشیده‌اند در سایه‌سار سخنش، “بوستان” و “گلستان”ی بیافرینند و از شهد کلامش به‌قدر وسع بهره‌ای برند. ذکر جمیل سعدی از دیرباز ـ به‌اشاره خودش در دیباچه گلستان ـ عالم‌گیر بوده و در نظر اهل فن گویی “خردهٔ مینا بر خاکش ریخته و عِقد ثریا از تارکش آویخته”. 

آثار سعدی از دوره حیات خود تا به امروز به دلایل مختلف مورد توجه عوام و خواص بوده است. کلام سهل ممتنع او، هم توانسته مخاطب عام را با خود همراه کند و هم، پژوهشگران و اساتید را برآن دارد تا پژوهش‌های متعددی درباره آثار و اندیشه‌های او منتشر کنند. سعدی از جمله شاعرانی است که در بیانات رهبر شهید انقلاب نیز بارها با او اشاره شده است. ایشان در مقاطع مختلف، از جمله در دیدار با شاعران و صاحبان کلام، از سعدی به عنوان یکی از قله‌های رفیع شعر فارسی یاد کرده‌اند که “سرمایه معنوی” ایرانیان است. 

مروری بر بیانات ایشان نشان می‌دهد که رهبر شهید انقلاب، در کنار توجه به هنرمندی سعدی در نظم و نثر، مضامین و موضوعات به کار رفته در آثار را نیز مد نظر قرار داده و بارها به آن اشاره فرموده‌ و یا به فراخور کلام، گاه به حکایت‌هایی از بوستان و گلستان اشاره کرده‌اند؛ اشاره‌هایی که تاکید دارند می‌توان ضمن بهره بردن از این گنجینه معنویت و اخلاق، از آن بهره‌ای برای روزگار مدرن امروز برد. 

به مناسبت اول اردیبهشت ماه و روز سعدی، بخش‌هایی از بیانات ایشان درباره شیخ اجل را می‌توانید در ادامه بخوانید:

ذکر جمیل سعدی

شعرای ما، شعرای برجسته‌ای که حالا بعضی‌شان را اسم آوردیم، مثل ناصرخسرو، مثل نظامی گنجوی، مثل خاقانی، مثل خود مولوی، مثل سعدی، اینها به معنای واقعی کلمه مصداق همان «اِلَّا الَّذینَ آمَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ وَ ذَکَرُوا اللهَ کَثیرا» در آخر سوره‌ی شعراء هستند؛ [آنجا که میفرماید] که «وَ الشُّعَراءُ یَتَّبِعُهُمُ الغاوونَ * اَ لَم تَرَ [اَنَّهُم فی کُلِّ وادٍ یَهیمونَ * وَ اَنَّهُم یَقولونَ ما لا یَفعَلونَ] * اِلَّا الَّذینَ آمَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ وَ ذَکَرُوا اللهَ کَثیراً وَ انتَصَروا مِن بَعدِ ما ظُلِموا»؛ یعنی مصداقِ همینند؛ واقعاً این‌جوری است که شعرای بزرگ ما مصداق این هستند. این گذشته‌ی ما است.(1402/01/16؛ بیانات در دیدار شاعران و اساتید زبان فارسی)

سرمایه‌های معنوی

یک نکته‌ای وجود دارد در مورد شعر فارسی و آن اینکه جزو خصوصیّات شعر فارسی تولید سرمایه‌های معرفتی و معنوی است. در شعرهای دیگر، تا آنجایی که حالا ما میدانیم، نه اینکه وجود نداشته باشد، به این شدّت وجود ندارد؛ یعنی ما قلّه‌های شعر فارسی را که نگاه میکنیم، یا حکیمند ــ [مثل] نظامی یا حکیم فردوسی؛ فردوسی یک حکیم است و شاهنامه واقعاً کتاب حکمت است ــ یا مولانای معرفت و عرفان و معنویّتند یا حافظ قرآنند‌ یا مثل سعدی کتابشان پُر از حقایق و معارف حِکمی و معنوی است. همین‌طور از آن بالا شما بگیرید بیایید پایین تا برسیم به سعدی، به حافظ، به جامی، به صائب، به بیدل؛ ببینید، اینها همه حکیمند، همه‌ی [اشعار] اینها حکمت است؛ یعنی شعر ما، شعر فارسی، در طول زمان حاملِ حکمت بوده، حاملِ معرفت بوده، سرمایه‌های معنویِ ما را حفظ کرده و بر آنها افزوده؛ یعنی شما اگر چنانچه در یک حدّ خاصّی از معرفت باشید، وقتی که مثلاً مثنوی مولانا را میخوانید، این معرفت افزایش پیدا میکند؛ یعنی تولید معرفت میکنند، تولید این سرمایه‌ را میکنند، فقط حفظ سرمایه نیست؛ خصوصیّت شعر فارسی این است.(1402/01/16؛ بیانات در دیدار شاعران و اساتید زبان فارسی)

.

سعدی؛ الگوی شاعر تراز انقلاب اسلامی

هدف انقلاب اسلامی تحقق مکارم اخلاق و ارزشهای معنوی در جامعه و ساخت تمدن نوین اسلامی است. هنر می‌تواند نقش مهمی در رسیدن به این اهداف ایفا کند. در حقیقت «ادبیات و هنر به عنوان زبانی برای تعبیر بالاترین اندیشه‌های اسلامی در سراسر تاریخ اسلام جایگاهی ممتاز داشته و امروز نیز باید داشته باشد.» اساساً «گذشته‌ی ادب و هنر ما، میراث ارزشمندی است که باید ادبیات انقلاب را مایه توان ببخشد.» با این توصیف، می توان سعدی را الگویی برای تربیت شاعر تراز انقلاب اسلامی دانست؛ لذا بزرگداشت او باید «راه بهره‌جویی نسل انقلابی امروز از این گنجینه‌ی قیمتی را هموار سازد.»(پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی، 1363/09/04)

برای الگو قرار دادن سعدی و پیمودن راه او، سه وظیفه مهم بر عهده شاعران امروزی است. اولین وظیفه این است که شاعر تراز انقلاب اسلامی باید خود را سرشار از معارف ناب قرآنی کند. «البته راهش آشنائى با قرآن، انس با قرآن، انس با نهج‌البلاغه، انس با صحیفه‌ى سجادیه است.»(بیانات در دیدار جمعى از شعرا، 1390/05/24) وظیفه این است که «بتوانید در خلوت مخاطبینتان حضور پیدا کنید و آن را با معنویات، با ابزارهایى که انسانها را به نشاط، به امید، به تحرّک، به پیشرفت وامیدارد غنى کنید… امروز این وظیفه‌ى مهمّ شعراى ما است.»(بیانات در دیدار شاعران در شب میلاد امام حسن مجتبى (علیه‌السّلام) پس از شعرخوانى چند نفر از شاعران، 1393/04/21) «این همان کارى است که شعراى بزرگ ما در طول صدها سال کرده‌اند… سعدى یا مولوى یا حافظ یا فردوسى یا خاقانى حضور دارند در زندگى معنوى ما، در ذهن ما، در فکر ما و صدها سال توانسته‌اند بر روى ذهنیت جوامع ما تأثیر بگذارند؛ و اینها هستند که هویت حقیقى فرهنگ ملّى را براى ما نگه داشته‌اند و نسل‌به‌نسل و دست‌به‌دست گردانده‌اند.»(بیانات در دیدار شاعران در شب میلاد امام حسن مجتبى (علیه‌السّلام) پس از شعرخوانى چند نفر از شاعران، 1393/04/21)

دومین وظیفه، گنجاندن حکمت در اشعار خود است. «سعدی را به عنوان یک حکیم میشود شناخت. این است که کسی مثل سعدی را، کسی مثل حافظ را، کسی مثل صائب را به قله میرساند. حکمت، اندیشه‌ی حکیمانه، مسائل لازم برای آموختن به انسانها، اینها را فهمیدن و در شعر گنجاندن و بیان کردن – که معارف دینی و معارف انسانی و سبک زندگی جزو برترینهایش است – اینها مسئولیتهای شاعر است… این سهم عمده و مهم را از شعر هرگز فراموش نکنند.»(بیانات در دیدار شاعران،‌ 1392/05/01) بنابراین «یکی از نیازهای امروز ما، شعر اخلاقی است. شعر اخلاقی ممکن است در عالیترین حد خوبی هم باشد… سعدی از جهت شعر اخلاقی و شعر نصیحت و پند در قله است.

فردوسی همین جور است، نظامی همین جور است، سنایی همین جور است، ناصرخسرو همین جور است؛ خیلی از شعرای بزرگ ما همین جورند.»(بیانات در دیدار شاعران در ماه مبارک رمضان، 1387/06/25) لذا «بایستی این روحیه و این حالت حکمت و اخلاق، در شعر امروز ما برجسته بشود.»(بیانات در دیدار جمعی از شاعران و اهالی فرهنگ و ادب، 1397/03/09)

اساساً شعر سعدی و مانند او را نمی‌توان از اخلاق و معنویت جدا ساخت. «اگر چنانچه بنا باشد که ما تصوّر کنیم که جنبه‌ى هنرى و زیبایى‌شناختى شعر از جنبه‌ى معنوى و رسالتى و پیامىِ او جدا است، باید همه‌ى اینها را از دایره‌ى شعر بیرون بریزیم، بگوییم اینها شعر نیست؛ درحالى‌که برترین شعرهاى زبان فارسى، اینها است.»(بیانات در دیدار جمعى از شاعران و اهالى فرهنگ و ادب به‌مناسبت میلاد حضرت امام حسن مجتبى (علیه‌السّلام)، 1398/02/30)

سومین وظیفه، تلاش برای همترازی با سعدی است. «شعر خوب، بسیار تأثیرگذار و ماندگار است و ما امروز به شاعرانی احتیاج داریم که از لحاظ تراز شعری همچون حافظ، سعدی و صائب تبریزی باشند که این هدف با کار، تلاش، مطالعه، خواندن شعرهای بزرگان و به‌کار بردن الفاظ خوب در اشعار، دست‌یافتنی است.»(بیانات در دیدار جمعی از شاعران مذهبی‌سرا با رهبر انقلاب، 1395/12/05) امروز، انقلاب اسلامی زمینه ی سعدی شدن را آماده کرده است و «دوره‌ی ما میتواند سعدی‌آفرین باشد.»

انتهای پیام/