از کوروش کمپانی تا خاوری؛ چرا برخی متهمان به کشور مسترد نمی‌شوند؟

به گزارش خبرنگار  اجتماعی خبرگزاری تسنیم، صف‌های طولانی، تبلیغات گسترده، وعده آیفون 20 میلیونی و بیش از 6 هزار شاکی؛ پرونده «کوروش کمپانی» حالا به یکی از پرسر و صداترین پرونده‌های کلاهبرداری سال‌های اخیر تبدیل شده است. در نخستین جلسه دادگاه، نماینده دادستان از گردش مالی صدها میلیارد تومانی، خرید املاک در خارج از کشور و خروج غیرقانونی متهم ردیف اول از مرز ترکیه پرده برداشت.

اما آنچه برای افکار عمومی پرسش‌برانگیز است، فقط ابعاد مالی این پرونده نیست؛ بلکه سرنوشت متهمی است که اکنون خارج از کشور قرار دارد. آیا او به ایران بازگردانده می‌شود؟ آیا اعلان قرمز صادر خواهد شد؟ و اساساً چرا برخی متهمان بزرگ اقتصادی هرگز به کشور مسترد نمی‌شوند؟

اینترپل دقیقاً چه می‌کند؟

بسیاری تصور می‌کنند اینترپل یک «پلیس جهانی» با اختیار بازداشت در هر نقطه دنیاست، اما واقعیت متفاوت است. اینترپل نهادی هماهنگ‌کننده میان پلیس‌های ملی 190 کشور عضو است و اختیار اجرایی مستقیم ندارد. مهم‌ترین ابزار این سازمان «اعلان قرمز» یا Red Notice است.

اعلان قرمز به معنای درخواست شناسایی و بازداشت موقت فرد تحت تعقیب برای طی فرآیند استرداد است؛ اما اجرای آن منوط به قوانین داخلی کشور محل اقامت متهم است. به بیان ساده‌تر، صدور اعلان قرمز به معنای بازداشت خودکار و استرداد قطعی نیست.

در ایران، دفتر ملی اینترپل در پلیس بین‌الملل فراجا پس از صدور دستور قضایی، مدارک و مستندات را به دبیرخانه اینترپل ارسال می‌کند. پس از بررسی حقوقی و اطمینان از غیرسیاسی بودن جرم، در صورت احراز شرایط، اعلان منتشر می‌شود.

چرا برخی متهمان بازگردانده نمی‌شوند؟

پرونده‌هایی مانند متهم اصلی «کوروش کمپانی» یا پیش‌تر پرونده‌هایی نظیر محمودرضا خاوری نشان می‌دهد که فرآیند استرداد، صرفاً یک موضوع انتظامی نیست، بلکه مجموعه‌ای از ملاحظات حقوقی و دیپلماتیک در آن دخیل است.

مهم‌ترین موانع استرداد عبارتند از نداشتن معاهده استرداد مجرمین میان ایران و کشور مقصد؛ اصل «دوگانه بودن جرم» (یعنی جرم بودن عمل در هر دو کشور)؛ دریافت تابعیت یا اقامت بلندمدت توسط متهم؛ ادعای نگرانی‌های حقوق بشری و ملاحظات و روابط سیاسی میان دولت‌ها.

برخی کشورها با ایران قرارداد استرداد ندارند. در چنین شرایطی، بازگرداندن متهم صرفاً از مسیر مذاکرات قضایی ـ دیپلماتیک و توافقات موردی امکان‌پذیر است. بنابراین حتی اگر اعلان قرمز نیز صادر شود، کشور محل اقامت الزام قطعی برای تحویل فرد ندارد.

پرونده کوروش کمپانی در چه نقطه‌ای است؟

بر اساس کیفرخواست قرائت‌شده در دادگاه، متهم ردیف اول در آذر 1402 به صورت غیرقانونی از مرز ترکیه خارج شده و اکنون خارج از کشور است. نماینده دادستان از خرید املاک در دبی، نگهداری میلیون‌ها درهم و سرمایه‌گذاری در امارات سخن گفته است.

چنانچه روند قضایی تکمیل شود و دستور لازم صادر شود، امکان پیگیری از طریق پلیس بین‌الملل و سازوکار اینترپل وجود دارد. با این حال، استرداد نهایی به همکاری کشور محل اقامت بستگی دارد.

اعلان قرمز؛ ابزار کافی یا ناکافی؟

کارشناسان حقوق بین‌الملل معتقدند اعلان قرمز یک ابزار مؤثر برای محدودسازی تحرک متهمان است، زیرا امکان سفر آزادانه را کاهش می‌دهد، ریسک بازداشت در کشورهای ثالث را افزایش می‌دهد، فشار حقوقی و بانکی ایجاد می‌کند و اما در عین حال، تضمین‌کننده بازگشت سریع متهم نیست.

پرونده «کوروش کمپانی» بار دیگر نشان داد که در عصر اقتصاد دیجیتال، کلاهبرداری‌ها می‌توانند هزاران شاکی بر جای بگذارند و در صورت خروج متهم، ابعاد پرونده وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شود.

افکار عمومی انتظار دارد متهمان اقتصادی بازگردانده شوند، اما واقعیت این است که استرداد، فرآیندی صرفاً پلیسی نیست؛ بلکه ترکیبی از حقوق بین‌الملل، معاهدات دوجانبه و روابط بین الملل است.

انتهای پیام/