فقه شعائر نباید در برابر «هیئت معاصر» منزوی شود

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست علمی «روضه خانگی؛ هسته مقاومت فرهنگی» با موضوع فقه شعائر و هیئت معاصر، با سخنرانی حجت‌الاسلام دکتر سیداحسان رفیعی‌علوی در تالار شهید بهشتی دانشگاه باقرالعلوم (ع) برگزار شد. رفیعی‌علوی در این نشست با کالبدشکافی سیر تطور فقه شعائر، به تبیین نسبت میان سنت‌های اصیل عزاداری و ابزارهای نوین پرداخت و بر ضرورت تولید ادبیات فقهیِ پاسخگو در این عرصه تأکید کرد. وی با اشاره به سه دوره تاریخی در فقه شعائر، اظهار داشت که در دوره‌های نخستین، بحث بر سر «چیستی» و «مصادیق» بود و در دوره دوم، مرز میان «تعظیم شعائر» و «بدعت» کانون توجه فقها قرار گرفت، اما امروز ما در دوره سوم به سر می‌بریم؛ دوره‌ای که پیوند فقه شعائر با «روزآمدی»، سبک‌های نوین رسانه‌ای و آثار هنری، مسائل مستحدثه و پیچیده‌ای را پیش روی متدینین و فقها قرار داده است.

این استاد حوزه و دانشگاه با تبیین رویکردهای مواجهه با هیئت معاصر، تصریح کرد که در مواجهه با پدیده‌های نوظهور، برخی به «سکوت و انزوا» روی آورده و هیئت را مسیری فرافقهی قلمداد می‌کنند و برخی دیگر تنها به سنت‌های کلاسیک پای می‌فشارند، اما راهکار اصولی، بازگشت به نگاه «علامه طباطبایی» است که شعائر را «هویت مجسم دین» می‌دانست. وی با تمایز نهادن میان «زمان خطی» در فقه فردی و «زمان قدسی» در فقه اجتماعی، خاطرنشان کرد که زمان در امر هیئت، زمانی تاریخ‌دار و چرخه‌ای است که در آن ارزش‌ها و آیین‌ها مدام بازتولید می‌شوند و فقیه برای درک این ساحت، نیازمند ابزاری فراتر از دلالت‌های لفظی صرف است.

رفیعی‌علوی با ابداعی خواندن تعبیر «ملهم از معارف اهل‌بیت» در کلامِ صاحب‌جواهر، آن را کلیدواژه حل معضلات فقه معاصر دانست و افزود که فقیه باید با اتکا به این ترم علمی، یک «عام فوقانی» در فقه شعائر تأسیس کند که ملهم از روح کلی شریعت باشد. این نگاه، فراتر از بحث‌های رایج درباره مذاق یا اهداف شریعت، مسیری را می‌گشاید که بر اساس آن می‌توان تمام احکام شرعی مربوط به رسانه، موسیقی و سبک‌های جدید در هیئت را داوری کرد؛ چراکه اگر فهم زمان قدسی درک نشود، عقل استنباطی در برابر روایات تکان‌دهنده‌ای همچون «زیارت عرش در شب جمعه» متوقف خواهد ماند.

عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع) در بخش پایانی سخنان خود، با مقایسه فقه ناب اهل‌بیت (ع) و قرائت‌های خشن سلفی‌گری، هیئت را هسته سخت مقاومت و پایداری فرهنگی توصیف کرد و یادآور شد که اگر رفتار مؤمن و عالم شیعه «بوی معنویت» ندهد، از حقیقت این فرقه ناجیه دور مانده است. وی تأکید کرد که پرداختن به هیئت نباید یک امر فانتزی یا تشریفاتی تلقی شود، بلکه ساخت زیرساخت‌های فکری و پیوند میان شور حسینی و شعور آکادمیک، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای رشد اجتماعی در عصر حاضر است تا بتوان به هفت سؤال بنیادین در فقه شعائر، پاسخی دقیق و تمدن‌ساز ارائه داد.

انتهای پیام/