به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، آیه 91 سوره مائده تصویری روشن از راهبرد دائمی شیطان در تخریب فرد و جامعه ارائه میدهد؛ راهبردی که از «ابزارهای لذتبخش» آغاز میشود، اما به «ویرانی پیوندهای انسانی و معنوی» ختم میگردد. خداوند میفرماید: «إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؛ شیطان قصد آن دارد که بهوسیله شراب و قمار، میان شما عداوت و کینه برانگیزد و شما را از ذکر خدا و نماز بازدارد، پس شما آیا از آن دست برمیدارید؟»
حجتالاسلام محمدرضا جوان آراسته، کارشناس دینی، طی سخنانی به تشریح این آیه پرداخته است:
.
در عین حال بر اساس تفسیر نور، اثر ارزشمند حجتالاسلام و المسلمین محسن قرائتی، نکاتی در این آیه وجود دارد که باید به آن توجه داشت. نکته قابل تأمل آن است که قرآن در تبیین فلسفه تحریم خمر و میسر، تنها به زیانهای جسمی و روانی اشاره نمیکند؛ هرچند امروز آمارهای جهانی از نقش مستقیم الکل در قتلها، خشونتهای خانگی، تصادفات، فروپاشی خانواده و بیماریهای گوناگون پرده برمیدارد، اما در این آیه، تمرکز اصلی بر دو خسارت بنیادین است:
اول، خسارت اجتماعی؛ یعنی ایجاد عداوت و بغضاء میان مردم.
دوم، خسارت معنوی؛ یعنی بازداشتن انسان از یاد خدا و نماز.
بهبیان دیگر، مسئله تنها مستیِ فردی نیست، بلکه مستیِ جمعی و اختلال در شبکه اعتماد اجتماعی است. جامعهای که در آن بذر کینه کاشته شود، در حقیقت به زمین بازی شیطان تبدیل شده است.
دشمنی؛ امضای شیطان
آیه با تعبیر «إِنَّما یُرِیدُ الشَّیْطانُ» آغاز میشود؛ یعنی این ارادهای مستمر و هدفمند است. هر کس عامدانه یا ناآگاهانه در مسیر ایجاد کینه و شکاف میان مردم گام بردارد، در زمین شیطان بازی میکند. معیار تشخیص نیز روشن است: هر آنچه الفت و همبستگی اهلایمان را مخدوش کند، رنگوبوی شیطانی دارد،
از همینرو پاسداری از وحدت و مهربانی، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک ضرورت دینی و اجتماعی است. قرآن، الفت میان مؤمنان را چنان ارزشمند میداند که تخریب آن را هدف مستقیم شیطان معرفی میکند.
غفلت؛ خطری فراتر از مستی
بخش دوم آیه، افق عمیقتری را میگشاید: «وَیَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ». برجستهترین اثر شراب و قمار، بازداشتن از یاد خدا و نماز دانسته شده است، حتی نماز، با آنکه خود مصداق ذکر است، جداگانه ذکر میشود تا جایگاه ممتاز آن بهعنوان نماد عینی یاد خدا برجسته گردد.
اینجا پرسشی جدی پیش میآید: اگر فعالیتهای مباح و حتی مفیدی چون تجارت، ورزش، تحصیل یا سرگرمی نیز انسان را چنان در خود غرق کند که از نماز و یاد خدا بازماند، آیا در اثرگذاری شبیه همان ابزارهای شیطانی نیست؟ پاسخ روشن است: هرچه انسان را از محوریت خدا خارج کند، در منطق قرآن ناپسند است؛ هرچند به لطف و تسهیل شریعت، عنوان حرمت بر آن نهاده نشده باشد.
فلسفه احکام؛ زبان اقناع
این آیه نمونهای درخشان از بیان فلسفه احکام است. قرآن صرفاً فرمان نمیدهد، بلکه چرایی حکم را نیز توضیح میدهد: عداوت، بغضاء، غفلت از ذکر و نماز، همین تبیین عقلانی و اجتماعی، قدرت اقناع و تأثیرگذاری پیام را دوچندان میکند، در پایان نیز با لحنی هشدارآمیز میپرسد: «فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؟»؛ آیا دست برمیدارید؟ پرسشی که هم توبیخ است و هم دعوت به تصمیمی قاطع.
پیام آیه محدود به شراب و قمار تاریخی نیست؛ هر عاملی که بذر کینه بپاشد و انسان را از معنویت جدا سازد، در امتداد همان پروژه شیطانی قرار میگیرد؛ رسانهای که نفرت تولید کند، گفتاری که شکاف بیافریند، سرگرمیای که نماز را به حاشیه براند، و عادتی که دل را از یاد خدا تهی سازد، همه نیازمند بازنگری است.
جامعه ایمانی، جامعهای است که نسبت به ریشههای دشمنی حساس است و نسبت به یاد خدا هوشیار.
پرسش پایانی آیه همچنان زنده است و مخاطبش ما هستیم: با اینهمه مفاسد روشن، آیا دست برمیداریم؟
انتهای پیام/+
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی