از غزه تا آمریکا؛ طلوع ادبیاتی جدید برای بیان دردهای 20 هزار کودک شهید

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، ادبیات کودک فلسطین در دو سال گذشته وارد فضای جدیدی شده و توانسته هویت خود را به صورت مستقل از ادبیات بزرگسالان معرفی کند.

در طول بیش از دو سال نسل‌کشی رژیم صهیونیستی در خاک غزه، بیش از 20 هزار کودک به شهادت رسیده، از سرنوشت صدها کودک خبری نیست و هزاران تن دیگر آواره‌اند و در شرایط بسیار سخت با تحمل گرسنگی و عدم امکانات بهداشتی دست و پنجه نرم می‌کنند. وقایع تلخی که در غزه طی بیش از دو سال گذشته رخ داده، حالا خود را در ادبیات کودک فلسطین نشان داده و ماهیت آن را به نوعی تحت تأثیر قرار داده است. 

ادبیات کودک فلسطین نه صرفاً یک وسیله برای سرگرمی که ابزاری برای بیان فرهنگی است که پیام‌های مقاومت و هویت ملی را در خود حمل می‌کند. در سال‌های اخیر نویسندگان کوشیده‌اند تا صدای کودکان فلسطین در جهان را تقویت کنند و به بیان رنج‌ها و خشونت‌هایی بپردازند که کودکان ناگزیر به تحمل آن هستند.

 این تحول در نگاه را می‌توان در امتداد تغییر ادبیات فلسطین در سال‌های اخیر به ویژه با ورود زنان نویسنده در نظر گرفت. ادبیات فلسطین به‌ویژه در آثار زنان، جهت‌گیری خاصی به سمت روایتگری از طریق تجربه زیسته، تروما و مقاومت خانگی و شخصی داشته است. در این آثار، زنان کوشیده‌اند با کانون قرار دادن «خانواده» و روابط خانوادگی، اشغال و نسل‌کشی را در تمام ابعاد آن مطرح کنند. 

توجه به ادبیات کودک فلسطین در میان نویسندگان فلسطینی ساکن در کشورهای غربی طی سال‌های اخیر رشد قابل قبولی یافته است؛ این در حالی است که نویسندگان برای انتشار آثارشان به دلیل رویکردهای سیاسی با موانع قابل توجهی در میان ناشران بزرگ مواجه هستند. از سوی دیگر، «چگونگی طرح مسئله» و «قابل هضم بودن آن برای کودک» از دیگر چالش‌های این نویسندگان در سال‌های گذشته بوده است. با وجود این چالش‌ها اما نویسندگان و شاعران توانسته‌اند با یک هم‌افزایی و مشارکت، اولین قدم‌ها برای استقلال بخشیدن به ادبیات کودک فلسطین و بیان دردها و رنج‌هایی که بر آنها تحمیل شده را بردارند؛ اقدامی که می‌تواند نویدبخش روزهای روشن برای نویسندگان جوان‌تر در دهه‌های بعد باشد.

هنا مشبک، از مالکان انتشارات اینترلینک، که خود را تنها فلسطینی مالک این انتشارات معرفی می‌کند، در این زمینه می‌گوید: در دوران کودکی تنها یک کتاب تصویری در دسترس بود که بازتاب‌دهنده‌ هویت فلسطینی-آمریکایی بود: «باغ مادربزرگ»، اثر شهاب نای، شاعر فلسطینی- تگزاسی که از سوی انتشارات سایمون و شوستر در سال 1994 منتشر شده بود؛ کتاب بازتاب‌دهنده ماجرای یک مادربزرگ فلسطینی و نوه‌اش بود که به دلیل بعد مسافت و عدم زبان مشترک برای هم‌صحبتی، تصمیم می‌گیرند تا زبان جدیدی اختراع کنند.

کتاب نای در واقع بر نسل جدید فلسطینیانی متمرکز بود که در مهاجرت به دنیا آمده و بزرگ شده‌اند. مشبک معتقد است که نویسنده این اثر، راه را برای دیگر نویسندگان فلسطینی هموار کرد. حدود 30 سال پس از «باغ مادربزرگ» فاصله افتاد که در آن، کتاب‌های بسیار کمی درباره فلسطین و به قلم فلسطینی‌ها منتشر شود.

در سال 2016، زمانی‌که مشبک اثرش با عنوان «سرزمین مادری» را به انتشارات کرانیکل سپرد، به ‌شدت مصمم بود که تنها نباشد؛ برای همین در شبکه‌های اجتماعی پیامی منتشر کرد: «اگر فلسطینی هستی و علاقه داری برای کودکان بنویسی، با من تماس بگیر.» او در این‌باره به Publishersweekly   گفت: وارد شدن به دنیای نشر یعنی شناختن آدم‌ها، فهمیدن سازوکار صنعت، و بلد بودنِ نحوه‌ معرفی خودت. من به‌خاطر ارتباطاتم توانستم اثرم را منتشر کنم و می‌دانستم نویسندگان تازه‌کار هم به همین نوع اطلاعات درونی نیاز دارند.

این اقدام اولین سنگ بنا برای انتشار آثار تازه با فضایی نو در ادبیات کودک و نوجوان فلسطین در غرب بود. در سال 2022، گروه حمایتی Palestinians in Kidlit  برای نویسندگان و تصویرگران تازه‌کار و حرفه‌ای در حوزه کتاب کودک شکل گرفت. مشبک می‌گوید: «ما فقط چند غریبه در اینترنت بودیم که ناگهان شروع کردیم رؤیاها و امیدهایمان را با هم به اشتراک گذاشتن.»

او تجربیاتی را که طی 15 سال فعالیت در صنعت نشر، از فروشندگی کتاب گرفته تا همکاری با ناشرانی چون Chronicle Books، Quarto Group و Simon & Schuster ، را در اختیار اعضا گذاشت. تشکیل این حلقه در میان نویسندگان فلسطینی ساکن کشورهای غربی، سبب شد تا نویسندگان جدیدی پا به عرصه بگذارند و آثاری منتشر شود که بازتاب‌دهنده فرهنگ، سنت و تاریخ فلسطین باشد. به گفته مشبک؛ هدف از تشکیل این حلقه این بود که نویسندگان از ترس نوشتن درباره فلسطین یا حتی معرفی فلسطینی بودنشان عبور کنند.

انتشار آثاری چون «وطن: پدرم فلسطین را آرزو می‌کند»، «این درختان زیتون» نوشته آیا غنامیه، «بابا، اسم من چه معنایی دارد؟» و «تو رنگ هستی» نوشته رفق عبید نشانه اولین قدم‌ها در این مسیر و ایجاد فضایی نو در ادبیات کودک فلسطین در غرب است.

مشبک انتشار  کتاب «همه چیز در باغ جدو رشد می‌کند»، اثر جنان مطری، در سال 2025 را یک موفقیت در این زمینه می‌داند؛ کتابی که هم ناشر، هم نویسنده و هم تصویرگر همگی فلسطینی هستند. این اثر داستان دختربچه‌ فلسطینی و پدربزرگش را روایت می‌کند که از طریق باغبانی با میراث خود دوباره ارتباط برقرار می‌کنند. کتاب البته پس از انتشار با واکنش مجامع حامی صهیونیست‌ها نیز مواجه و چند برنامه معرفی و جشن امضای آن با فشار این گروه‌ها، لغو شد.  نویسنده این اثر خلاق مزیت کتاب خود در قیاس با آثار دیگر نویسندگان درباره فلسطین را اینطور توضیح می‌دهد: داستان‌های ما، حال خودِ ماست که آن‌ها را روایت می‌کنیم؛ نه کسانی که چیزی از رنج و شادی ما اطلاعی ندارند و آن را تجربه نکرده‌اند. 

تلاش‌های نویسندگان فلسطینی در حالی در غرب ورق را به سمت ایجاد فضایی نو در ادبیات کودک فلسطینی برمی‌گرداند که در حدود دو سال گذشته جمع قابل توجهی از جامعه ادبی و هنری جهان تلاش دارند زیر سایه بایکوت رسانه‌ای غرب، صدای مردم فلسطین باشند و از دردهای آنها بگویند. برای این جمعیت، برگزاری هر رویداد و انتشار هر کتاب، فرصتی است برای تلنگر زدن به روح جامعه جهانی تا زخم‌هایی که بر پیکر غزه نشسته، فراموش نشود. 

انتهای پیام/