چرا مدارس مهارت‌های زندگی را به دختران آموزش نمی‌دهند؟

خبرگزاری مهر: تحولات اجتماعی و تغییر سبک زندگی، نیازهای تربیتی دختران امروز را نسبت به گذشته دگرگون کرده است. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند نظام آموزشی و خانواده هنوز نتوانسته‌اند متناسب با این تغییرات، مهارت‌های لازم برای ایفای نقش‌های مختلف زندگی را به دختران آموزش دهند. در همین راستا با فاطمه وجدانی، دکترای فلسفه تعلیم و تربیت و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، گفتگو کرده‌ایم.

در ادامه مشروح این پرسش و پاسخ را می‌خوانید.

مهم‌ترین نیاز تربیتی دختران امروز چیست؟
وجدانی: یکی از نیازهای مهم دختران امروز، نیاز به آگاهی و تعریف دقیق نقش‌های خود در صحنه زندگی است. خوشبختانه دختران امروز شناخت دقیق‌تری از استعدادها و توانمندی‌های خود دارند، و زمینه شکوفایی و پرورش این استعدادها هم بیش از گذشته برایشان فراهم است. به عنوان مثال، دختران امروز علاوه بر هویت فردی و خانوادگی، به میزان زیادی متوجه بعد اجتماعی هویت خود شده‌اند و بسیار مشتاق هستند تا نقش های بیشتر و مهم‌تری را در عرصه اجتماع ایفا کنند.

این توانمندی‌ها و فعالیت های چندگانه به طور کلی می‌تواند ظرفیت خوبی برای رشد جامعه باشد. اما مساله این است که اگر دختر خانم نتواند نظام ارزش های خود را ساماندهی کند، دچار به هم ریختگی و آشفتگی ارزشها، تعارض نقش‌ها و ناتوانی در تشخیص اهم و مهم می‌شود و ممکن است نتواند حتی همان نقش های پایه و مهم‌تر خود را نیز به درستی ایفا نماید. بنابراین، این که من در این جهان چه جایگاه و نقشی دارم، چه کارهایی باید انجام بدهم، در تعارض‌ها و تزاحم‌ها، چگونه باید مسئولیت های گوناگون خود را مدیریت کنم، نیاز به آموزش دارد.

آنچه خانواده و نظام آموزشی کمتر به آن توجه کرده اند، چیست؟
وجدانی: همین مساله‌ای که مطرح کردم، می تواند ناشی از کم کاری تربیتی نظام خانواده و نظام آموزشی باشد. کودک در ابتدا و در دوران طلایی یادگیری خود، بسیاری از ارزش ها و رمز و راز زندگی موفق را در خانواده می‌آموزد؛ به ویژه از طریق یادگیری ضمنی و مشاهده‌ای.

منتها با توجه‌ به شکاف نسلی بین دختران امروز و مادران آنها، واقعیت این است که میزان دغدغه مندی، انگیزه و فعالیت اجتماعی مادران و فرزندان تفاوت قابل توجهی دارد؛ بدین معنا که فعالیت‌های اجتماعی سهم کمرنگ‌تری در زندگی بانوان نسل‌های گذشته داشته است.

به همین نسبت، تعارض نقش‌ها و مهارت مدیریت آنها کمتر مساله ایشان بوده است؛ درحالی که برای دختران امروز این مساله کاملا موضوعیت دارد. بنابراین دختران امروز، چنین مهارتی را نه به صورت الگویی و مشاهده‌ای و نه از طریق آموزش کلامی از مادران خود نیاموخته‌اند.

خیلی از دختران امروز برخلاف مادران‌شان، بهترین سال های جوانی خود را به ادامه تحصیل، اشتغال یا فعالیت‌های اجتماعی اختصاص داده اند و ازدواج و فرزندآوری را به سالهای بعدی عمر خود واگذار می‌کنند و ما پیامد این گونه اولویت‌بندی را، در جنبه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی می بینیم. از طرفی، نظام تربیتی ما نیز عمدتا کنکور محور است و لذا در دوران مدرسه، کمتر به پرورش شخصیت و مهارت آموزی پرداخته می شود.

آیا میان آموزش های مدرسه و نیازهای واقعی دختران در زندگی امروز فاصله وجود دارد؟
وجدانی: به زعم من، بله. همانطور که عرض کردم، تربیت ساحت‌های گوناگونی دارد. مثلا برخی ساحت‌های مهم آن عبارتند از تربیت معنوی- اخلاقی، تربیت شهروندی، تربیت سیاسی، تربیت برای همسری و مادری و نظایر اینها. جالب است که طبق اسناد بالادستی، مثلا ساحت تربیت دینی-اخلاقی بر سایر ساحت‌ها اولویت دارد؛ هم چنین، سایر ساحت‌هایی که اشاره کردم، بسیار مهم شمرده شده است؛ اما در عمل، و در نظام آموزشی کنکور محورما،این ساحت‌ها عملا به حاشیه رانده شده‌اند.

پرداختن جدی به پرورش این ساحت‌ها نیازمند تحولات اساسی در هدف گذاری، اختصاص زمان و منابع، به‌کار بردن روش های متنوع و کارآمد و… است. بهرحال، به نظر می‌رسد که در حال‌حاضر این ساحت‌ها چندان در اولویت نیستند؛ یا به صورت بسیار ناقصی آموزش داده می شوند. لذا نظام آموزشی ما از جامعیت یا دست‌کم از تعادل برخوردار نیست. اساسا در نظام آموزشی شناخت محور ما، پرورش بعد عاطفی و مهارتی دانش آموزان مغفول هستند.

بنابراین، آموزش های مدرسه ای، در وضعیت فعلی جوابگوی همه نیازهای تربیتی دختران امروز نیست و خروجی های نظام آموزشی غالبا تک بعدی و به صورت محدود رشد یافته اند. برای رفع این نقایص نیاز به سازماندهی مجدد اهدف و روش های تربیتی در مدارس هستیم.