تفسیر عترت| تفاوت «الرّحمان» و «الرّحیم» چیست؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در تفسیر عبارت «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» از سوره‌ی حمد، مجموعه‌ای از گزارش‌های روایی از اهل‌بیت علیهم‌السلام ثبت شده که این دو صفت الهی را به‌عنوان بیانگر رحمت عام و رحمت خاص معرفی می‌کند. این نقل‌ها، «الرَّحمنِ الرَّحِیمِ» را هم نشانه‌ای از گستره‌ی رحمت خداوند نسبت به همه‌ی مخلوقات می‌دانند و هم عاملی هشداردهنده ـ تربیتی درباره‌ی نسبت انسان با رحمت الهی در ایمان، طاعت و پیوندهای انسانی.

به نقل از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت شده است که خداوند «فاتحة‌الکتاب» را میان خود و بنده تقسیم کرده و با گفتن «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، بنده به رحمان و رحیم بودن خداوند گواهی می‌دهد و در پاسخ، وعده‌ی فزونی رحمت و عطا برای او اعلام می‌شود. «… فَإِذَا قَالَ: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: شَهِدَ لِی بِأَنِّی الرَّحْمَنُ الرَّحِیمُ أُشْهِدُکُمْ لَأُوَفِّرَنَّ مِنْ رَحْمَتِی حَظَّهُ وَ لَأُجْزِلَنَّ مِنْ عَطَائِی نَصِیبَهُ.»؛ و چون بنده بگوید «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، خدا می‌فرماید: او به رحمان و رحیم بودن من شهادت داد؛ بهره‌اش را از رحمتم افزون می‌کنم و سهمش را از عطایم زیاد می‌گردانم. (امالی صدوق، ص174)

در تفسیری از امام صادق علیه‌السلام، تفکیک معنایی میان دو صفت رحمانی و رحیمی روشن شده و رحمانیت به رحمت عام نسبت داده شده است و رحیمیت به رحمت ویژه‌ی مؤمنان. الرَّحْمنِ بِجَمِیعِ خَلْقِهِ الرَّحِیمِ بِالْمُؤْمِنِینَ خَاصَّهًْ. (تفسیر القمی، ج1، ص28)

در نقل دیگری از امام رضا علیه‌السلام، «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» به‌عنوان یادآوری نعمت‌ها و الطاف گسترده‌ی الهی و عاملی برای جلب رحمت و رضایت خداوند گزارش شده است. الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اسْتِعْطَافٌ وَ ذِکْرٌ لآِلَائِهِ وَ نَعْمَائِهِ عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ؛ «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» یادآوری نعمت‌ها و لطف‌های خداوند بر همه‌ی آفریدگان و جلب رحمت اوست. (من لا یحضره الفقیه، ج1، ص310)

بر پایه‌ی روایتی از امام کاظم علیه‌السلام، گفتن «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» در سوره‌ی حمد، در کنار حمد و ربوبیت، به‌منزله‌ی ستایش الهی و شناسایی صفات رحمت خداوند معرفی شده است؛ فَإِذَا قَالَ: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَقَدْ أَثْنَی عَلَیَّ؛ و هنگامی که بگوید «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، مرا ستوده است.»

در کتاب تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه‌السلام، روایتی از امام سجاد علیه‌السلام وارد شده که به‌طور خلاصه، «الرَّحمنِ» به‌عنوان رحمت گسترده در روزی‌رسانی و رسیدگی عمومی به مخلوقات شناسانده شده و «الرَّحِیمِ» به‌عنوان رحمت همراه با لطف و آسان‌گیری نسبت به بندگان، به‌ویژه مؤمنان؛ همچنین پیوند «الرَّحمنِ» با «رحم» به‌عنوان نشانه‌ای از پیوند رحمت الهی با پیوندهای انسانی تفسیر شده است. حضرت می فرماید «الرَّحْمنِ» رحمت گسترده‌ی خدا در روزی‌رسانی به همه‌ی مخلوقات است و «الرَّحِیمِ» رحمت همراه با لطف و مدارا نسبت به بندگان، به‌ویژه مؤمنان؛ و «الرَّحْمنِ» با «رحم» پیوند معنایی دارد. (بحار الانوار، ج23، ص366)

انتهای‌پیام/