اصلاح تمدنی از کرسی‌های سیاست‌گذاری تا کانون خانواده

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا، استاد تمام دانشگاه باقرالعلوم (ع) و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست علمی «روضه خانگی؛ هسته مقاومت فرهنگی» که در تالار شهید بهشتی این دانشگاه برگزار شد، به تبیین کارکردهای اجتماعی و تاریخی مجالس سوگواری پرداخت. پارسانیا با اشاره به اهمیت «مناسک» در قوام هویت جوامع، اظهار داشت که زندگی بشر بدون مناسک ناممکن است و همان‌طور که در جهان مدرن، المپیک‌ها و تجمعات جهانی نوعی زیست جمعی دنیوی را برجسته می‌کنند، در جهان اسلام نیز مناسکی چون حج و عزاداری امام حسین (ع)، کانون بازسازی وجدان جمعی بر محور توحید و ولایت هستند.

وی با تفکیک میان «انبوه خلق توده‌ای» و «جمعیت باهویت دینی»، خاطرنشان کرد: در تجمعاتی که فاقد لایه معنایی عمیق هستند، خشونت و لذت‌های آنی بروز می‌یابد، اما در مناسکی چون اربعین یا روضه، افراد در یک تعامل متقابل کمک می‌کنند تا از «فردیت» بگذزند و به یک حقیقت متعالی دست یابند. روضه خانگی، با پیوند زدن صله‌رحم و ارتباطات انسانی به معنای قدسی، فضایی ایجاد می‌کند که اغراض دنیوی کمرنگ شده و یک حوزه معنوی، تمام بخش‌های زندگی روزمره را پوشش می‌دهد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در تحلیل تاریخی مقطع مشروطه تا پهلوی، به تغییر راهبرد سیاستمداران در قبال دین اشاره کرد و افزود: شاهان قاجار سیاست «پوشش دینی» داشتند، اما با روی کار آمدن رضاخان، راهبرد حکومت به «حذف دیانت» تغییر کرد. رضاخان که روزی برای فریب مردم در دسته‌های عزاداری گل‌آلود می‌شد، پس از رسیدن به قدرت، کانون‌های تجمع دینی یعنی مساجد و تکایا را بست و فاجعه مسجد گوهرشاد را آفرید. در این شرایط خفقان، وجدان تاریخی مردم که با امام حسین (ع) گره خورده بود، به خانه‌ها و پشت‌بام‌ها پناه برد. روضه خانگی در این مقطع، تنها راه بقای هویت دینی در برابر هجوم یک هویت دنیوی و بیگانه بود.

دکتر پارسانیا جهش روضه‌های خانگی از محافل مخفیانه شبانه به مجالس علنی صبحگاهی پس از شهریور 1320 را نشانه پایداری این سنت دانست و تصریح کرد: محتوای روضه‌ها در هر مقطع، بازتاب‌دهنده وضعیت اجتماعی است. در دوران مظلومیت اعتقاد دینی، ذکر مصیبت ستم بر معصومین، تسکین‌باطنی مردمِ دردمند بود؛ اما با نزدیک شدن به انقلاب اسلامی، لایه‌های حماسی عاشورا، جهاد و شهادت برجسته شد. این نشان می‌دهد که روضه یک موجود زنده و متناسب با «زمان‌آگاهی» جامعه است که در دوران دفاع مقدس نیز به کانون اصلی ایثار و پشتیبانی جبهه‌ها مبدل گشت.

این نظریه‌پرداز علوم اجتماعی در بخش پایانی سخنان خود، با هشدار نسبت به تضعیف کارکرد خانواده در دهه‌های اخیر تحت تأثیر رسانه‌های مدرن، تأکید کرد: امروز نیز جامعه در برابر هجوم فرهنگی، بار دیگر به سوی آن وجدان جمعی و هویت‌بخش خود احساس نیاز کرده است. استقبال میلیونی از زیارت امام رضا (ع) و پیاده‌روی اربعین، نشان می‌دهد که مردم پناه خود را یافته‌اند. سیاست‌گذاران فرهنگی باید بدانند که روضه خانگی، دماسنج سلامت فرهنگ عمومی ماست. اگرچه عرصه مناسک، جایگاه مباحث بنیادین فلسفی نیست، اما محل تجلی هنر و مداحی است که باید با مفاهیم عمیق پیوند بخورد تا مجرای نفوذ و فریب دشمن نشود؛ چراکه دشمن هرجا ببیند هویت دینی زنده است، حتماً با پوشش مناسکی وارد خواهد شد.

انتهای پیام/