نسخه‌ی شفابخش 1400 ساله

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در دنیای پرشتاب امروز، که اخبار جعلی چون سیلی ویرانگر، حقیقت را می‌پوشاند و اعتماد عمومی، کالایی نایاب شده است؛ بازگشت به منابع حکمت کهن، نه تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است. نامه‌ی امام علی (ع) به مالک اشتر، سندی است که بیش از هزار و چهارصد سال قدمت دارد. اما گویی برای همین روزگار نگاشته شده است.

یکی از بزرگترین دغدغه‌های عصر ما، تشخیص «حقیقت» از «باطل» در میان انبوه اطلاعات است. امام علی (ع) در ابتدای نامه‌ی خود، به مالک اشتر توصیه می‌کنند که امور مردم را با دقت و وسواس فراوان پیگیری کند. این توصیه‌ی بنیادین، «التَّفَقُّدُ» (جستجو و بررسی دقیق)، در واقع، پایه‌ی اصلی «سواد رسانه‌ای» و «تفکر نقادانه» است. ایشان تأکید می‌کنند که قضاوت‌ها باید بر اساس «بینش و عقل» صورت گیرد و تنها از افراد «امین و باتقوا» یاری گرفته شود.

این اصل، در قرآن کریم نیز مورد تأکید قرار گرفته است. خداوند در آیه شریفه «إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا» (اگر فاسقی خبری برای شما آورد، تحقیق کنید)، ما را به «تبیّن» (روشن شدن و تحقیق) امر می‌کند. این هشدار، تلنگری است به ما که در عصر انفجار اطلاعات، نباید به سادگی به هر خبری اعتماد کنیم. «حدس و گمان» هرگز نمی‌تواند جایگزین «حقیقت» شود. بنابراین، وظیفه‌ی هر فرد، به‌ویژه کسانی که در جایگاه مسئولیت قرار دارند، این است که با ذهنی باز و کنجکاو، حقیقت را جستجو کنند و پیش از هر قضاوتی، با ابزارهای عقل و تحقیق، آن را بیازمایند.

مشکل دیگر در حکمرانی، «بسته بودن درهای مسئولان به روی مردم» و «عدم شنیده شدن صدای شهروندان» است. این انزوا، فاصله میان حاکم و مردم را افزایش می‌دهد و زمینه‌ساز سوءتفاهم‌ها و نارضایتی‌ها می‌شود. امام علی (ع) به روشنی به مالک اشتر می‌فرمایند: «درهای خود را به روی مردم نبند». این سخن، نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه یک اصل عملی در مدیریت است.

وقتی حاکم و مدیر، درهای خود را به روی مردم می‌بندد، صدای دردمندان، پیشنهادهای سازنده و انتقادهای دلسوزانه شنیده نمی‌شود. این رویکرد، با روح «مشورت» که در فرهنگ اسلامی بسیار بر آن تأکید شده، در تضاد است. «امرهم شوری بینهم» – یعنی «کارشان با مشورت در میانشان است» – نشان می‌دهد که مشارکت و شنیدن نظرات، نه تنها حق مردم، بلکه بخشی از وظیفه‌ی مدیران است. باز بودن درها، باعث می‌شود مردم احساس کنند دیده می‌شوند و سخنانشان شنیده می‌شود. این احساس، اعتماد را تقویت کرده و مشارکت عمومی را در امور جامعه افزایش می‌دهد.

در عصری که رسانه‌ها، کوچکترین رفتار مسئولان را زیر ذره‌بین قرار می‌دهند، «تطابق گفتار و کردار» اهمیتی حیاتی یافته است. امام علی (ع) در نامه‌ی خود، به بهترین راه جلب دل‌ها اشاره می‌کنند: «الاستعطاف والاحسان» – یعنی «نشان دادن عاطفه و نیکی». وقتی مسئولان، نه تنها با زبان، بلکه با عمل، مردم‌دار و مهربان باشند، «اصالت» رفتارشان، بیش از هر شعاری، بر دل‌ها می‌نشیند.

«الگو بودن» مسئولان، نقشی اساسی در پذیرش رهنمودهایشان توسط مردم دارد. اگر رفتار یک حاکم، با آنچه می‌گوید همخوانی نداشته باشد، حرف‌هایش بی‌اثر شده و حتی می‌تواند منجر به بی‌اعتمادی شود. در مقابل، صداقت در رفتار، درستکاری و پایبندی به اصول، حتی در سخت‌ترین شرایط، «مشروعیت»  واقعی را به ارمغان می‌آورد. این همان چیزی است که نامه‌ی امام علی (ع) بر آن تأکید دارد؛ اینکه بهترین راه برای به دست آوردن دل‌ها، از طریق رفتار صادقانه و احسان است.

نامه امام علی (ع) به مالک اشتر، صرفاً یک سند تاریخی نیست، بلکه یک «دفترچه راهنمای عملی» برای هر کسی است که در جایگاه مدیریت یا رهبری قرار دارد، و حتی برای هر فردی که می‌خواهد زندگی اخلاقی و تأثیرگذاری داشته باشد. این نامه، با تأکید بر «جستجوی حقیقت»، «باز بودن درها به سوی مردم» و «اصالت در رفتار»، درس‌هایی جاودانه را به ما می‌آموزد.

در این دنیای پیچیده، بازخوانی و عمل به این آموزه‌ها، می‌تواند چراغ راهی برای ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر، با اعتماد بیشتر و مردمی همراه و همدل باشد.

یادداشت از: زینب صفایی

انتهای‌پیام/