انقلاب اسلامی؛ از نقد ناکارآمدی‌ها تا ضرورت اصلاحات درون‌ساختاری

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،؛ حجت الاسلام و المسلمین دکتر صفدر الهی‌راد عضو هیئت علمی گروه کلام و فلسفه دین موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در گفتگویی اختصاصی با تبریک اعیاد شعبانیه و ایام‌الله پیروزی انقلاب اسلامی، به تبیین ابعاد مختلف ماهیت انقلاب اسلامی ایران، چرایی شکل‌گیری آن و نسبت این انقلاب با چالش‌ها و ناکارآمدی‌های موجود پرداخت.

حجت‌الاسلام و المسلمین الهی‌راد در ابتدای این گفت‌وگو اظهار کرد: برای تحلیل صحیح انقلاب اسلامی، نخست باید به این پرسش اساسی پاسخ دهیم که اساساً چرا امام خمینی(رضوان‌الله تعالی علیه) و ملت ایران در دهه‌های 40 و 50 شمسی دست به انقلاب زدند. بدون فهم این مسئله، قضاوت درباره انقلاب اسلامی دچار خطای تحلیلی خواهد شد. دکتر الهی راد افزود: در دوران حاکمیت پهلوی، کشور با چالش‌های عمیق و بنیادین هویتی مواجه بود. هویت حاکم بر نظام سیاسی آن دوره، هویتی غیر دینی، طاغوتی و در تعارض آشکار با مبانی توحیدی بود، چراکه اراده حاکمیت بر اساس اراده الهی و اصل «لا اله الا الله» شکل نگرفته بود.

وی بیان داشت: در نگاه توحیدی، هیچ اراده‌ای نباید در عرض اراده خداوند قرار گیرد و بر همین اساس، قوانین حاکمیتی، ساختار رهبری و نظام تصمیم‌گیری باید مبتنی بر معیارهای دینی و التزام عملی به اسلام باشد؛ امری که در دوره پهلوی اساساً وجود نداشت. عضو هیئت علمی گروه کلام و فلسفه دین موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) افزود: علاوه بر بحران هویتی، در عرصه‌های سیاسی، دیپلماسی و اقتصادی نیز کشور دچار وابستگی کامل بود. ایران به کشوری بازبسته و تحت سیطره امپراتوری غرب، به‌ویژه آمریکا، تبدیل شده و عملاً به حیات خلوت قدرت‌های استکباری بدل شده بود و همچنین مسئله کاپیتولاسیون و بسیاری از رویکردهای تحقیرآمیز حاکمیت پهلوی، گواه روشنی بر این وابستگی بود؛ به‌گونه‌ای که آمریکا هر اقدامی را که می‌خواست، بدون ملاحظه منافع ملی، در کشور ما انجام می‌داد.

الهی راد اظهار کرد: فساد اقتصادی و اخلاقی در دوره پهلوی، فسادی مقطعی یا فردی نبود، بلکه با یک فساد سیستمی مواجه بودیم که از رأس حاکمیت و شخص شاه آغاز می‌شد و تا وزرا، معاونان و سایر ارکان مدیریتی کشور امتداد داشت. وی ادامه داد: چپاول بیت‌المال، تبعیض ساختاری، فاصله طبقاتی شدید و انحطاط اخلاقی در سطوح مختلف حاکمیت، از جمله چالش‌های اساسی ملت ایران با نظام پهلوی بود؛ چالش‌هایی که در کنار رفتار ذلیلانه در سیاست خارجی، زمینه‌ساز شکل‌گیری یک انقلاب فراگیر شد. این کارشناس فرهنگی تصریح کرد: انقلاب اسلامی ایران در پی استقرار حاکمیتی بود که از نظر هویتی اسلامی باشد، قوانین آن مبتنی بر قرآن، سنت و سیره اهل‌بیت(ع) شکل بگیرد و رهبری آن بر اساس اندیشه‌های الهی و معیارهای دینی سامان یابد و استقلال، آزادی و عزت ملی در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و هویتی، از ارکان اصلی گفتمان انقلاب اسلامی بود و همین امر نشان می‌دهد که انقلاب اسلامی، انقلابی مبتنی بر یک جهان‌بینی و ایدئولوژی مشخص و متمایز بود.

دکتر الهی راد با اشاره به وضعیت معیشتی مردم پیش از انقلاب اظهار کرد: نباید فراموش کرد که در اوج قرن بیستم، یعنی زمانی که غرب به بالاترین سطح رفاه و بهره‌مندی رسیده بود، ملت ایران از حداقل‌های معیشتی و رفاهی محروم بود و فشارهای اقتصادی شدیدی را تحمل می‌کرد و انقلاب اسلامی در برابر چنین شرایطی ایستاد و به لطف هدایت‌های خالصانه و توحیدی امام خمینی(ره) و با برکت خون شهدا، به پیروزی رسید. استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به نسبت انقلاب اسلامی با ناکارآمدی‌های موجود پرداخت و گفت: در بررسی این موضوع باید به یک نکته بسیار مهم توجه داشت؛ هرچند یک انقلاب دارای هویت دینی و اسلامی باشد، اما تحقق اهداف آن نیازمند هم‌افزایی مجموعه شرایط و ارکان حاکمیت است.

وی بیان داشت: حاکمیت، پدیده‌ای تک‌ضلعی نیست که صرف وجود رهبری صالح یا قوانین اسلامی، به‌تنهایی بتواند همه مشکلات را برطرف کند. در کنار رهبری، دو ضلع مهم دیگر یعنی کارگزاران و مردم نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. الهی راد اذعان کرد: حتی اگر رهبری در بالاترین سطح معنوی و الهی باشد، اما خواص، کارگزاران و مردم به وظایف خود عمل نکنند، نمی‌توان انتظار تحقق کامل اهداف انقلاب را داشت و این مسئله را به‌وضوح می‌توان در تاریخ اسلام مشاهده کرد؛ در حکومت پیامبر اکرم(ص)، با وجود رهبری معصوم، به دلیل کارشکنی برخی کارگزاران و عدم همراهی بخشی از مردم، مشکلات جدی پدید آمد.

حجت الاسلام و المسلمین الهی راد افزود؛ در حکومت امیرالمؤمنین علی(ع) نیز، با وجود عصمت و مدیریت الهی امام، به دلیل عدم همراهی یاران و مردم، به‌ویژه در کوفه، بحران‌ها و چالش‌های سنگینی شکل گرفت و این تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که برای موفقیت یک انقلاب، هر سه ضلع حاکمیت باید از سلامت، صلاحیت و کارآمدی برخوردار باشند و بر همین اساس، نباید وجود مشکلات اقتصادی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی را لزوماً به ناکارآمدی انقلاب اسلامی یا ماهیت آن نسبت داد، بلکه باید ریشه‌های واقعی این مشکلات را شناسایی کرد.

این تحلیلگر فرهنگی اصلاحات درون‌ساختاری را راهکار عبور از چالش‌ها دانست و گفت: اگر حاکمیت از ماهیت اصیل خود جدا نشده باشد و فساد سیستمی از رأس آن شکل نگیرد، راه صحیح، اصلاح درون‌ساختاری با حفظ اصل نظام است و یکی از مهم‌ترین عرصه‌های اصلاح درون‌ساختاری، انتخابات است؛ جایی که مردم با انتخاب آگاهانه دولت، مجلس و شوراها می‌توانند نقش مؤثری در صلاح و فساد کشور ایفا کنند.

دکتر الهی راد بیان داشت: پس از انتخابات نیز، مطالبه‌گری عقلانی و مستمر مردم از مسئولان ضروری است، اما این مطالبه‌گری نباید به تضعیف اصل حاکمیت یا ناامن‌سازی فضای کشور منجر شود و اغتشاشات، نه‌تنها به اصلاح منجر نمی‌شود، بلکه زمینه سوءاستفاده دشمنان، نفوذی‌ها و جریان‌های وابسته را فراهم می‌کند و اصل هدف اصلاح را از بین می‌برد. استاد حوزه و دانشگاه: بخشی از مشکلات کشور ناشی از تحریم‌ها و دشمنی‌های خارجی است و در این زمینه، بصیرت عمومی اهمیت بالایی دارد تا همه چالش‌ها به‌اشتباه به مسئولان داخلی نسبت داده نشود.

الهی راد در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: انتخاب مسئولانی که نگاه وابسته به دشمن نداشته باشند و به اقتصاد درون‌زا، اقتصاد مقاومتی و ظرفیت جوانان و نخبگان داخلی باور داشته باشند، یکی از ارکان مهم اصلاحات درون‌ساختاری است. ایشان همچنین نقش تشکل‌های دانشجویی و مردمی را در اعتراضات سازنده بسیار مهم دانست و گفت: این تشکل‌ها می‌توانند با برگزاری تجمعات آرام، علمی و کارشناسی‌شده، زمینه انتقال مطالبات واقعی مردم را فراهم کنند و اعتراضات نباید صرفاً احساسی و هیجانی باشد، بلکه باید به تولید بیانیه‌های علمی، گفت‌وگو با مسئولان و پیگیری مستمر مطالبات منجر شود.

حجت الاسلام و المسلمین الهی راد در پایان تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران از معدود کشورهایی است که بستر گسترده‌ای برای اعتراضات قانونی فراهم کرده و اگر این ظرفیت‌ها در چارچوب اخلاق، قانون و عقلانیت مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند به اصلاحات درون‌ساختاری موفق منجر شود.

یادداشت: مصطفی شجاعیان

انتهای پیام/