مهدویت و خطر تفسیرهای شتاب‌زده

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: تطبیق‌سازی‌های بی‌پایه و تفسیرهای شتاب‌زده از مفاهیم مهدوی، یکی از آسیب‌های جدی در فهم صحیح این باور بنیادین است. وقتی آیات قرآن یا روایات، بدون ضابطه علمی و بی‌توجه به چارچوب‌های معتبر تفسیری، بر رخدادها یا اشخاص معاصر تطبیق داده می‌شود، باور مهدوی از مسیر اصیل خود فاصله می‌گیرد و به عرصه حدس، هیجان و برداشت‌های سلیقه‌ای کشیده می‌شود. این رویکرد، نه‌تنها به تعمیق ایمان کمک نمی‌کند، بلکه در بلندمدت موجب تردید، سرخوردگی و تضعیف اعتماد عمومی به معارف دینی می‌شود.

نگاه تأویل‌گرایی به آیات قرآن، به‌ویژه آیاتی که به آینده و وعده‌های الهی مربوط می‌شوند، می‌تواند به انحراف در تحلیل مسیر مهدوی بینجامد. تفسیرهای بی‌مبنا از آیاتی که گمان می‌رود ناظر به وقایع آخرالزمانی و عصر ظهور باشند، اگر بدون پشتوانه روایی و عقلی انجام شود، به جای تقویت جبهه‌ی حق، آن را دچار خطا و سردرگمی می‌کند. صیانت از اندیشه‌ی مهدوی، نیازمند فهمی دقیق، صبورانه و مسئولانه از قرآن و روایات است؛ فهمی که هم به وعده‌های الهی وفادار بماند و هم از افتادن در دام شتاب‌زدگی و تطبیق‌های نادرست پرهیز کند.

از سوی دیگر، برخی نگاه‌های تأویلی نادرست، موجب ایجاد اتهام علیه تشیع می‌شوند و شیعه را گروهی افراطی معرفی می‌کنند که گویی هر کجا کفار و مشرکان را یافت، باید با خشونت برخورد کند. این برداشت نادرست، نه تنها به اسلام و تشیع آسیب می‌زند، بلکه فهم عمومی از آموزه‌های اهل بیت علیهم‌السلام را مخدوش می‌کند.

نمونه‌ای از این سوءبرداشت را می‌توان در تحلیل اخیر یکی از فعالان فضای مجازی مشاهده کرد که با تکیه بر آیه‌ی «وَ قَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَیَكُونَ الدِّینُ كُلُّهُ لِلَّهِ …» نتیجه گرفت باید دشمنان را هر کجا یافتیم، تعقیب و نابود کنیم. تطبیق این آیه بر فتنه‌های اخیر و برداشت به سبک سَلَفیون جهادی، ناصواب و خارج از چارچوب فهم شیعی است. در حالی که احادیث معتبر اهل بیت علیهم‌السلام تصریح کرده‌اند که محل وقوع و تحقق این آیه، مربوط به عصر ظهور امام زمان علیه‌السلام است و نباید خارج از آن زمان و شرایط تاریخی به‌طور تعمیمی تفسیر شود. (الکافی، ج8، ص185؛ تفسیر العیاشی، ج2، ص56)

همچنین یکی از خطاهای راهبردی برخی اندیشمندان مهدوی، تأویل نابجای آیات اولیه سوره اسراء است. در این آیات، خداوند از فسادطلبی و برتری‌جویی بنی‌اسرائیل سخن می‌گوید و وعده می‌دهد که گروهی از بندگان خاص او، که «أولِی بأسٍ شَدید» هستند، به سوی آنها فرستاده می‌شوند و خانه به خانه آنان را دنبال می‌کنند. برخی اندیشمندان با برداشت خارج از چارچوب، این آیه را به شرایط تاریخی یا رویدادهای معاصر نسبت داده‌اند، در حالی که مجموع احادیث معتبر ذیل این آیه، روشن می‌کند که مراد، قائم و یاران بزرگوار ایشان هستند.

تحلیل صحیح نشان می‌دهد که تحقق این وعده الهی، بخشی از ماجرای قیام امام عصر علیه‌السلام را در برمی‌گیرد و حداقل در شش ماهه پایانی منجر به ظهور ایشان خواهد شد. بنابراین، هرگونه تأویل خارج از زمان و شرایط واقعی، فهم درست این آیه و جایگاه مهدویت در قرآن را مخدوش می‌سازد و می‌تواند مسیر تبیین اندیشه مهدوی را به خطا ببرد و نه تنها موجب انحراف فکری می‌شود، بلکه می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های سیاسی نیز تأثیر منفی بگذارد. وقتی گروهی به اشتباه تصور کنند که تأویل این آیه مستقیماً مربوط به آنان است، ممکن است دست به اقدامات عجولانه و شتاب‌زده بزنند، بدون آنکه شرایط واقعی و زمان‌بندی الهی را در نظر بگیرند. چنین رویکردی نه‌تنها به اهداف الهی و مسیر قیام مهدوی آسیب می‌رساند، بلکه زمینه‌ساز تنش، سوءتفاهم و برخوردهای نادرست در جامعه و میان گروه‌های مختلف می‌شود.

صیانت از فهم درست آیات مهدوی، نیازمند پایبندی به منابع معتبر روایی و رعایت چارچوب‌های عقلانی و تاریخی است. هرگونه برداشت شخصی یا شتاب‌زده، ممکن است امید به عدالت و تحقق وعده‌های الهی را تحت‌الشعاع قرار دهد و جایگاه منتظران واقعی را در مسیر اصلاح و انتظار خدشه‌دار کند. بنابراین فهم دقیق و مسئولانه، تنها راه جلوگیری از خطا و هدایت درست جامعه به سوی ظهور منجی است.

شیعه باید همواره مراقب باشد و پایبندی خود را به ثقلین حفظ کند؛ چه در احکام شرعی، چه در اعتقادات و چه در نوع نگاه به قرآن. اگر باور داریم که رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «قرآن را به همراه عترت حفظ کنید تا به گمراهی نروید»، پس در تمام مسائل اعتقادی و تفسیر آیات نیز باید مقید به آموزه‌های وحیانی و رهنمودهای اهل بیت علیهم‌السلام باشیم.

این پایبندی به ثقلین، نه تنها تضمینی برای درک صحیح معارف دینی است، بلکه مانعی محکم در برابر برداشت‌های شخصی، تأویلات نادرست و تطبیق‌های بی‌پایه فراهم می‌آورد. تنها با رجوع مستمر به قرآن و عترت و رعایت چارچوب‌های علمی و روایی، می‌توان از انحراف فکری و عملی جلوگیری کرد و مسیر انتظار و آمادگی برای ظهور را صحیح و ایمن نگه داشت.

انتهای پیام/