3 اثر خواندنی درباره «خواهر قرآن»

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، ماه رمضان فرصتی است برای بازسازی پیوندهای معنوی و محکم کردن رشته‌های بندگی؛ فرصتی که به تعبیر امام سجاد(ع) «و شهر الطّهور»؛ ماه پاکیزه‌کننده است و صیقل‌دهنده روح و جان. 

در تاکیدات ائمه اطهار(ع) و علما آداب متعددی برای بهره بردن از گنجینه معنوی رمضان کریم ذکر شده است که از این جمله، “خواندن” و انس با آثاری است که فرد را برای رسیدن به هدف غایی ماه مبارک همراهی می‌کند. از جمله این آثار می‌توان به کتاب شریف صحیفه سجادیه اشاره کرد؛ مجموعه‌ای از ادعیه و مناجات از زبان امام معصوم(ع) که تنها دعا نیست، بلکه مسیری است برای خودسازی، تربیت، مرور آداب اخلاقی، عرفان و … .

صحیفه سجادیه که از آن با عنوان انجیل آل محمد(ص) یا خواهر قرآن یاد می‌کنند، تاکنون مورد توجه مترجمان متعددی در زبان فارسی قرار گرفته و بیش از 60 بار به این زبان برگردانده شده است. ترجمه‌های ارائه شده با رویکردهای مختلف، تلاش دارند نمی از دریای معرفت کلام امام(ع) را به مخاطب فارسی‌زبان خود منتقل کنند؛ هرچند که گفته‌اند: ” آب دریا را اگر نتوان کشید/ هم به قدر تشنگی باید چشید”. مطالعه و تامل بر این آثار، چگونگی صحبت کردن با خالق هستی و ادب حضور در پیشگاه پروردگار را به بندگان می‌آموزد.

ترجمه‌ای که رهبر انقلاب آن را “زیبا” توصیف کردند

از جمله ترجمه‌های خوش‌خوان صحیفه که در سال‌های اخیر ارائه شده، ترجمه‌ای است از محمدمهدی رضایی که توسط نشر جمال در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است. از جمله ویژگی‌های این ترجمه، سلیس و روان و همه‌فهم بودن آن است. مترجم کوشیده ضمن تمرکز بر جنبه‌های هنری و زیبایی‌های کلام امام سجادع(ع)، در حد توان، کلام را ساده کند.

البته این سادگی به معنای نازل بودن نیست؛ بلکه مراد بیانی درست و در عین حال خوش‌خوان است. مترجم در سال‌های پس از اولین نوبت چاپ، بارها دست به ویرایش ترجمه زده تا به گفته خود؛ این فرصت را برای «رفع کاستی‌ها و جبران نواقص» اختصاص داده تا با مطابقت کلمه‌به‌کلمه و عبارت به عبارت، به ترجمه‌ای با «درصد بالای دقت و اتقان» دست یابد که بتواند «بیانی درست و رسا» از اندیشه‌های ایمانی و عرفانی امام(ع) را به مخاطب منتقل کند؛ از این رو ساختار ترجمه به‌صورت کلمه‌ به‌ کلمه و عبارت به عبارت با متن اصلی مطابقت داده شده تا پیوند معنایی با کلام معصوم حفظ شود. در کنار این موضوع، مترجم بر انتقال موسیقی معنوی متن نیز اهتمام دارد تا حس دل‌نشین دعا به مخاطب منتقل شود.

ترجمه رضایی که در سال‌های اخیر با استقبال قشر جوان همراه شده، مورد تایید رهبر معظم انقلاب نیز قرار گرفته است. ایشان در دیدار با شاعران آیینی در اسفندماه سال 1395، برگردان رضایی از صحیفه را “زیبا” و مترجم را “خوش‌ذوق” توصیف کردند. 

در بخش‌هایی از دعای اول می‌خوانیم:

ستایش براى خداست؛ آن نخستین بى‌آغاز و آن واپسین بى‌انجام. او که دیده‌ى بینندگان از دیدنش فرو ماند، و اندیشه‌ى وصف‌کنندگان ستودنش نتواند. آفریدگان را به قدرت خود آفرید، و به خواست خودش بر آنان جامه‌ى هستى پوشید. آن گاه ایشان را به راهى که مى‌خواست رهسپار کرد، و به جاده‌ى محبت خود روان گردانید. آفریدگان نتوانند از حدى که خدا برایشان مقرر ساخته است، قدمى پیش و پس بگذارند. براى هر یک از آنان روزى‌اى معلوم و به اندازه قرار داده است؛ آن گونه که هیچ کس نتواند از آن کس که خدا فراوان به او داده، چیزى بکاهد، و به آن کس که اندک به او بخشیده، چیزى بیفزاید. …

ترجمه‌ای در مسیر پیوند سنت و مدرنیته 

از دیگر ترجمه‌های صحیفه که تلاش دارد ضمن انتقال معنا، زیبایی‌های ادبی و نقاط قوت هنری متن را نیز حفظ کند، ترجمه سیدعلی موسوی گرمارودی است که توسط نشر هرمس منتشر شده و با استقبالی که از این اثر صورت گرفته، تاکنون 19 بار تجدید چاپ شده است. ترجمه‌ موسوی گرمارودی از صحیفه را “پیوند سنت و مدرنیته” توصیف کرده‌اند؛ به طوری که او اگرچه تلاش دارد به زبان فارسی و فخامت و استواری آن وفادار باشد، اما از مخاطب امروز و دغدغه‌های او غافل نیست؛ از این رو می‌توان “وفاداری” را در کنار “زیبایی” دید. 

احاطه موسوی گرمارودی بر زبان و ادبیات فارسی و عربی سبب شده تا ترجمه‌های او از متون دینی، از جمله قرآن کریم و صحیفه سجادیه، در زمره بهترین ترجمه‌های انجام شده قرار گیرد. در بخش‌هایی از ترجمه او از این اثر ارزشمند می‌خوانیم:

خدایا! ای بی‌نیاز کننده فرد ناتوان! و ای حافظ بندگان از حادثه ترسناک! خطاها مرا دچار تنهایی کرده؛ پس هم‌نشینی [که وزر و وبال و عذاب خطاها را از من برطرف کند] برایم نیست و از تحمّل خشمت ناتوان شده‌ام و نیرو دهنده‌ای برایم نمی‌باشد و بر ترس دیدارت، به وقت مرگ و قیامت، [آن‌هم دیداری نامناسب و هولناک] نزدیکم و آرام بخشی برای ترسم وجود ندارد.

اگر مرا بترسانی، چه کسی در برابر تو امانم می‌دهد؟ و اگر تنهایم بگذاری، چه کسی مرا یاری می‌دهد؟ و اگر ناتوانم سازی، چه کسی مرا توانمند می‌کند؟

برداشتی خواندنی از کلام امام(ع)

سیدمهدی شجاعی نیز در دو اثر مستقل برگردانی ادبی از دو فراز صحیفه را ارائه کرده است. کتاب “دست دعا، چشم امید”؛ دریافتی است از مناجات خمسه عشره و دعای مکارم الاخلاق که هر دو عنوان از سوی انتشارات نیستان روانه بازار نشر شده است.

شجاعی که قلمی توانا در خلق داستان‌های آیینی دارد و در زمره پرمخاطب‌ترین نویسندگان به شمار می‌آید، در این دو اثر خود- که تاکید دارد برداشتی از کلام امام(ع) است- تلاش دارد روح حاکم بر دعا را با انتخاب کلمات درست به مخاطب خود منتقل کند.

فضای ترجمه، عاطفی است که تضرع در پیشگاه خداوند را به به تصویر می‌کشد؛ از این رو در دو عنوان یاد شده، همچون دیگر آثار شجاعی، با غلبه ادبیاتی خاص مواجه هستیم. نویسنده کوشیده کمترین حضور را در متن داشته باشد و صرفاً منتقل کننده روح حاکم بر عبارات باشد. در بخش‌هایی از کتاب “دست دعا، چشم امید” می‌خوانیم:

خدایا! گناهانم لباس خواری بر تنم کرده است و دوری از تو درماندگی را آرایشم شده است. و افزونی لجن گناهانم ماهی دلم را میرانده است.

ای نهایت آرزویم! این زیباترین مطلوبم! این تنها پاسخگویم! و ای محبوب دلم! ماهی دلم را با جریان زلال توبه‌پذیرت زنده گردان.

به عزتت سوگند که جز تو گناهان خویش را بخشنده‌ای نمی‌یابم و شکستگی خویش را جز تو پیوندی نمی‌بینم.

من اینک با بال‌های تواضع به بارگاه تو بازگشته‌ام و پیشانی خضوع و خواری خویش بر درگاه قدرتت نهاده‌ام. اگر از رحمت خویش برانیم، به کدامین در پناهنده شوم و اگر از قله رافتت فرو افکنی‌ام به کدامین دامنه بگریزم؟

انتهای پیام/