به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، با فرارسیدن سال نو و تبیین نقشه راه کشور در پیام نوروزی امام سیدمجتبی حسینی خامنهای، محوریت «اقتصاد» بار دیگر به عنوان نقطه ثقل راهبردهای کلان نظام رخنمایی کرد. در شرایطی که دشمن ذهن و روان جامعه را هدف گرفته، بازخوانی پیوند میان سفره مردم و اقتدار ملی ضرورتی دوچندان یافته است. برای بررسی ابعاد این پیوند و تحلیل لایههای نرم امنیتی، با حجتالاسلام دکتر روحالله جلالی، مسئول نمایندگی ولیفقیه در بسیج دانشجویی تهران بزرگ و مدرس علوم سیاسی دانشگاه تهران به گفتگو نشستیم که مشروح آن در ادامه از نظرتان میگذرد.
تسنیم: جناب استاد عرض سلام و تبریک سال نو. با توجه به تجربه سه جنگ نظامی و امنیتی در سال 1404، تحلیل جنابعالی از اصرار بر محوریت «اقتصاد» در شعار سال چیست؟ آیا میتوان گفت در این مقطع، کارآمدی مدیریتی و معیشتی، مهمترین لایه دفاعی کشور در برابر تهدیدات است؟
سلام و تبریک سال نو خدمت مخاطبین فرهیخته خبرگزاری تسنیم. در پاسخ به این پرسش باید مسئله را بسیار جدی بگیریم؛ البته نه با آن شدتی که نظریههای مارکسیستی یا چپگرا اقتصاد را زیربنای مطلق همه مسائل میدانند. با این حال، اقتصاد قطعاً از عناصر کلیدی در قدرت ملی محسوب میشود و در تابآوری، روحیه و رشد جامعه اهمیت بسیار بالایی دارد. واقعیت این است که حتی برای تربیت یک جامعه، حمایت از اندیشمندان، اهالی فکر، اندیشکدهها و مراکز ترویجی و تربیتی، باید هزینههای سنگینی پرداخت.
زمانی که جامعهای درگیر بدیهیات اقتصادی باشد، مردم ناگزیر به یک زندگی نباتی و بدون تجربه کافی تن میدهند که همین امر آسیبهای جدی به دنبال دارد. از این منظر، کارآمدی مدیریت معیشتی بسیار حیاتی است. اما باید به یک نکته ظریف دقت کرد؛ هسته سخت حامی نظام که اغلب از طبقه مستضعف هستند، معمولاً بیشترین تابآوری را در بحرانها دارند. متأسفانه شاهدیم بخشی از طبقه برخوردار که در همین نظام رشد کرده و حتی از سهمیهها بهرهمند شدهاند، امروز بیشتر در اردوگاه منتقدین و مخالفین بوده و در اغتشاشات شرکت میکنند؛ یعنی اینها لزوماً مؤمن و حزباللهی نماندهاند و فقط استفاده کردهاند.
امام حسین (ع) فرمودند: «الناس عبیدالدنیا»؛ یعنی وقتی معیشت سخت شود، دینداران کم میشوند. این بدان معنا نیست که اقتصاد تعیینکننده مطلق تفکر انقلابی است، بلکه به این معناست که باید بدنه بزرگ جامعه را با ثبات اقتصادی آرام و اقناع کرد تا فریب گروههای مخالف را نخورند. حتی اگر عامل مشکلات صد درصد دشمن خارجی باشد، باز هم ضعف اقتصادی زمینهساز یأس و انحراف خواهد بود.
تسنیم: در متن پیام بر «وحدت عجیب» ملت تأکید شده است. این انسجام اجتماعی چگونه میتواند به عنوان زیربنای تحقق اقتصاد مقاومتی عمل کرده و مانع از وصول دشمن به اهدافش در جنگ اقتصادی شود؟
وحدت یک امر تصادفی و شانسی نیست؛ بلکه ثمره زحمت افراد عاقل است. در مقابل، رفتارهای غیرعقلانی در عرصه سیاسی و اجتماعی به این وحدت آسیب میزند. طبق فرموده رهبر شهید، اتحاد به معنای عدم نقد نیست، بلکه به معنای پرهیز از «تکثیر نفرت» است. ما نباید هنگام نقد، تهمت و توهین را چاشنی کار کنیم. باید «قول سدید»، دقیق، مؤدبانه و بهجا داشت؛ چراکه گاهی حرفی درست است اما گفتن آن در زمان نامناسب، هزینهاش را از فایدهاش بیشتر میکند.
وقتی وحدت ایجاد شود، سرمایه اجتماعی و اعتماد به حاکمان افزایش مییابد. در چنین فضایی، مردم در حل مسائل همکاری میکنند؛ مثلاً اگر فراخوانی برای مدیریت مصرف بنزین یا برق داده شود، جامعه همراهی میکند. نقشهای اجتماعی مردم در قوت اقتصادی بسیار کلیدی است. در سال 97 دیدیم که حتی پیش از اجرای تهدیدات ترامپ، هجوم مردم برای تبدیل داراییها به کالاهای غیرمولد مثل ارز و طلا، باعث سقوط ارزش پول ملی شد. «احتکار خانگی» به دلیل حجم بالای آن، از احتکار تجاری خطرناکتر است. وحدت باعث میشود مردم به جای رفتارهای هیجانی، از برندهایی که در مسیر منافع ملی هستند حمایت کرده و با متخلفان برخورد کنند.
تسنیم: دشمن به صراحت ذهن و روان مردم را از طریق عملیات رسانهای هدف گرفته است. رسانهها و نخبگان چگونه میتوانند مانع از تبدیل مطالبات اقتصادی به بحرانهای امنیتی شوند؟
دشمن به شدت روی جنگ روانی حساب باز کرده است. چرچیل معتقد بود قدرت بیبیسی در سقوط متحدین، کمتر از ارتش انگلیس نبود. رسانه در تصویرسازی از موقعیت ما در جنگ و ایجاد امید، فوقالعاده اثرگذار است. اگر مردم ما صرفاً شنونده رسانههای معاند بودند، این استقامت و حضور حماسی شکل نمیگرفت و جامعه در عرض چند روز دچار شکست میشد. نخبگانی که خوراک فکری رسانهها را تأمین میکنند، باید هوشمندانه عمل کنند. وقتی مردم وحشتزده شده و فقط به فکر بقا باشند، این موضوع حتماً بر اقتصاد اثر منفی میگذارد. بیاعتمادی به مدیریت منابع و مسئولین، مستقیماً زمینهساز بحرانهای امنیتی است. بحران با آسیب و چالش تفاوت دارد؛ بحران یعنی نظم قبلی به هم بخورد و نظم جدید جایگزین نشود. از آنجا که بقای جامعه با اقتصاد گره خورده، اقتصاد یک عنصر تعیینکننده در مهار بحرانهای امنیتی است.
تسنیم: اشاره به حضور غیررسمی در میان مردم و شنیدن انتقادات اقتصادی در محیطهایی مانند تاکسی، نشاندهنده اهمیت «فهم بی واسطه» از متن جامعه است. این الگوی ارتباطی چه پیامی برای مسئولان اجرایی در جهت تدوین «نسخه علاج کارساز» برای مشکلات اقتصادی دارد؟
فهم بیواسطه از جامعه یکی از راهکارهای مهم است، هرچند که به دانش بالایی برای تحلیل نیاز دارد. گاهی مردم چیزی میگویند اما دغدغه اصلیشان چیز دیگری است. لمس واقعیتهای میدانی و پرسیدن سوالات عاقلانه، در فهم «کف جامعه» بسیار موثر است. متأسفانه بسیاری از پژوهشکدههای ما در خلأ فعالیت میکنند؛ اما ترکیب سواد و آمار با فهم بیواسطه از میدان، یک الگوی بسیار قوی میسازد.
این حضور نباید رسمی، نمایشی و تشریفاتی باشد. حضور غیررسمی یعنی بدانیم مردم بین خودشان درباره چه چیزی بیشتر حرف میزنند. از لابلای صحبت مردم و کارشناسان میتوان فهمید که ریشه بسیاری از نگرانیها، «ناامنی اقتصادی» و پیشبینیناپذیر بودن آینده است. مردم وقتی احساس امنیت نکنند، دارایی خود را از چرخه تولید خارج کرده و به کالای غیرمولد تبدیل میکنند. مسئولان باید این فهم میدانی را با تحلیلهای علمی پخته کنند تا به یک علاج واقعی برسند.
تسنیم: با تأکید بر سیاست روابط حسنه با همسایگان، این اشتراکات چگونه میتواند مانع از موفقیت ترفندهای «پرچم دروغین» در مرزها شود؟
در روابط خارجی، همسایهها حکم دیوارهای خانه شما را دارند و نقش جدی در امنیت و حتی تربیت جامعه ایفا میکنند. همسایه باثبات و ثروتمند، یک مزیت است؛ در حالی که همسایگی با کشوری که کانون تولید مواد مخدر یا گروههای تروریستی است، خطرناک خواهد بود. زمانی که حسن همجواری حاکم باشد و مرزها دوطرفه پاسداری شوند، هزینههای امنیتی به شدت سرشکن میشود. متأسفانه برخی فکر میکنند روابط بینالملل یعنی فقط غرب و آمریکا؛ اما اگر حسن همجواری رعایت شود، کشورهای همسایه به ابزار و آلت دست ابرقدرتها برای ضربه زدن به ما تبدیل نمیشوند. پاکستان و افغانستان اشتراکات نژادی و مکتبی عمیقی با ما دارند. اگر از این پتانسیل بالا برای ایجاد یک اتحاد راهبردی استفاده کنیم، در حوزههای اقتصادی، سیاسی و امنیتی بسیار قدرتمندتر از گذشته خواهیم بود.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی