گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم – مریم مرتضوی: تاریخ، روایت ممتدی از آزمون قدرت، تجربه حکومتها و تلاش بیوقفه برای دستیابی به عدالت است؛ تلاشی که گاه در قالب مکاتب فلسفی و گاه در هیئت نظامهای سیاسی ظهور کرده، اما همواره با نوعی ناتمامی و ناکامی همراه بوده است. در منطق قرآن و معارف اهل بیت(ع) این مسیر پر فراز و نشیب، سرانجامی روشن دارد؛ سرانجامی که از آن با تعبیر معنادار «آخرین دولت» یاد میشود؛ دولتی که نه یک تجربه در کنار دیگر تجربهها، بلکه نقطه پایان همه آزمونهای تاریخی بشر است.
آخرین دولت؛ مفهومی فراتر از یک حکومت سیاسی
در ادبیات دینی، به ویژه در روایات اهل بیت(ع) تعبیر «آخرین دولت» صرفاً اشاره به توالی زمانی حکومتها ندارد، بلکه بیانگر یک حقیقت عمیق تاریخی و الهی است. این تعبیر نشان میدهد که تاریخ بشر، مسیری هدفمند دارد و به ایستگاهی میرسد که پس از آن، دیگر نیازی به آزمونهای تکراری قدرت و سیاست باقی نمیماند.
وقتی امام باقر(ع) میفرمایند: «دولتنا آخر الدول»، در واقع به این نکته اشاره دارند که دولت اهل بیت(ع) و در رأس آن، حکومت جهانی امام مهدی(عج)، آخرین نسخه حکمرانی در تاریخ بشر است؛ نسخهای که پس از تجربه همه الگوهای ناقص انسانی، به عنوان تنها راه تحقق عدالت پایدار نمایان میشود.
در این نگاه، «آخرین» به معنای تعطیلی تاریخ نیست، بلکه به معنای رسیدن تاریخ به بلوغ است که در آن، بشر درمییابد عدالت حقیقی، بدون پیوند با هدایت الهی دستنیافتنی است. از همین روست که دولت مهدوی، نه محصول یک انقلاب صرفاً اجتماعی، بلکه نتیجه یک فرآیند طولانی تربیتی در تاریخ انسان است. قرآن کریم نیز با بیانی قاعدهمند به همین حقیقت اشاره میکند، آنجا که میفرماید: «وَالعاقِبَةُ لِلمُتَّقینَ». عاقبت تاریخ، نه از آنِ قدرتمندان، بلکه متعلق به کسانی است که معیارهای الهی را محور زندگی و حکومت قرار میدهند.
چرا دولت مهدوی «آخرین» است؟
یکی از پرسشهای اساسی در اندیشه مهدویت این است که چرا حکومت امام زمان (عج) به عنوان آخرین دولت معرفی شده است. پاسخ این پرسش را باید در منطق اتمام حجت تاریخی جستوجو کرد؛ منطقی که در روایات اهل بیت(ع) به روشنی تبیین شده است.
بر اساس این روایات، پیش از تحقق دولت حق، همه جریانها، گروهها و اندیشههای بشری فرصت حضور در عرصه قدرت را پیدا میکنند. این روند تاریخی به بشر امکان میدهد تا در عمل دریابد که هیچیک از این الگوها، حتی اگر با شعار عدالت آغاز شوند، قادر به برپایی عدالت فراگیر و پایدار نیستند.
امام صادق (ع) در تبیین این سنت الهی میفرمایند که: «همه دولتها پیش از دولت اهل بیت(ع) به قدرت میرسند تا کسی نگوید اگر ما حاکم میشدیم، به عدالت رفتار میکردیم.» این بیان، پرده از یک حقیقت مهم برمیدارد: تأخیر ظهور، نشانه ضعف وعده الهی نیست، بلکه لازمه تکامل تاریخی بشر است.
در واقع بشر باید به نقطهای برسد که شکست الگوهای غیرالهی را نه در کتابها، بلکه در تجربه زیسته خود لمس کند. در چنین شرایطی است که پذیرش دولت عدل جهانی، به یک خواست عمومی و آگاهانه تبدیل میشود.
وراثت زمین؛ وعدهای قرآنی برای صالحان، نه صاحبان قدرت
قرآن کریم بارها از «وراثت زمین» سخن گفته، اما این وراثت را نه بر اساس سلطه نظامی یا برتری اقتصادی، بلکه بر پایه صلاحیت اخلاقی و ایمانی تعریف کرده است. آیه «أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» تصویری روشن از آیندهای ارائه میدهد که در آن، معیار حاکمیت دگرگون میشود.
در این منطق، زمین به کسانی میرسد که شایستگی آن را دارند. یعنی کسانی که عدالت، توحید و کرامت انسانی را سرلوحه رفتار فردی و اجتماعی خود قرار دادهاند. این همان بنیان فکری دولت مهدوی است که آن را از همه حکومتهای پیشین متمایز میکند.
دولت امام زمان(عج)، تحقق عینی همین وعده قرآنی است؛ دولتی که در آن، حاکمیت نه ابزار سلطه، بلکه وسیله تحقق عبودیت الهی است. قرآن در آیه 55 سوره نور، غایت این حاکمیت را چنین ترسیم میکند: «یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِكُونَ بِی شَیْئًا».
در چنین ساختاری عدالت اجتماعی، امنیت فراگیر و آرامش انسانی، پیامدهای طبیعی حاکمیت توحید هستند، نه اهدافی مستقل و جدا از آن. به همین دلیل است که دولت مهدوی، تنها دولتی است که میتواند عدالت را از سطح شعار به عمق زندگی بشر منتقل کند.
آخرین دولت؛ پایان آزمون، آغاز تحقق وعدهها
دولت مهدوی را باید نقطه پایان یک دوره و آغاز دورهای دیگر در تاریخ بشر دانست. پایانی بر آزمونهای مکرر انسان با نسخههای ناقص حکمرانی، و آغازی برای تحقق وعدههایی که همه پیامبران الهی نوید آن را دادهاند.
پیامبر اکرم (ص) در حدیثی مشهور میفرمایند: «حتی اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را چنان طولانی میکند تا مردی از خاندان من قیام کند و زمین را پس از آنکه از ظلم پر شده، لبریز از عدل و داد سازد.» این روایت، اعلام قطعیت یک سنت الهی است.
از این منظر، «آخرین دولت» نقطه اوج حرکت تاریخی بشر به سوی عدالت است؛ حرکتی که با رنج، خطا و تجربه همراه بوده، اما هرگز بیهدف نبوده است. تاریخ، در منطق قرآن، صحنه تصادفها نیست، بلکه میدان تحقق وعدههای الهی است.
در واقع دولت امام زمان (عج) آخرین دولت است، زیرا پس از آن، بشر دیگر نیازی به آزمودن راههای نرفته ندارد. راه روشن شده و مقصد آشکار است. این همان افقی است که قرآن از آن با تعبیر «عاقبتِ متقین» یاد میکند؛ افقی که پایان تاریخ نیست، بلکه آغاز انسانِ کامل در جامعهای کامل است.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی