هرکسی بیشتر کتاب بخرد، تنبیه خواهد شد؟!

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در حالی روز گذشته به کار خود پایان داد که از همان ابتدا نحوه حمایت ارشاد از ناشران و مخاطبان با انتقاداتی همراه بود. طبق آیین‌نامه این دوره از نمایشگاه؛ ارشاد خود را ملزم کرده بود که به هر کد ملی تا خرید سقف دو میلیون تومان، 10 درصد یارانه در نظر بگیرد؛ این در حالی است که سهم ناشر 15 درصد اعلام شده بود. ارشاد در این دوره تغییراتی نیز در یارانه پست اعمال کرد که بر این اساس، تنها ارسال کتاب‌های زیر 200 هزار تومان تا سقف دو میلیون تومان برای مخاطب رایگان بود‌. 

بسیاری از ناشران از همان ابتدا، یارانه در نظر گرفته شده را متناسب با افزایش قیمت کتاب ندانسته و معتقد بودند در شرایط اقتصادی فعلی که کتاب سهم کمتری در سبد خانوار دارد، این میزان یارانه نمی‌تواند پاسخگوی نیاز مخاطب و مشوق او برای خرید از نمایشگاه باشد.

انتقادات زمانی شدیدتر شد که بهره‌مندی از یارانه ارشاد چندان ساده نبود. در حالی که تخفیف ناشر به صورت خودکار در هر خرید اعمال می‌شد، یارانه ارشاد پس از پر کردن فرم احراز هویت، آن هم در صورتی که یارانه روزانه به اتمام نرسیده بود، به هر کد ملی تعلق می‌گرفت. از سوی دیگر، امسال برای اولین‌بار یارانه متعلق به برخی از اقشار مانند دانشجویان، اساتید و طلاب نیز حذف شد. 

منتقدان می‌گویند ارشاد نخواسته یا نتوانسته چنان که باید از ناشر و مخاطب در این نمایشگاه حمایت کند. به گفته آنها؛ در حالی که هر بند کاغذ تحریر در طول بازه یک ساله، حدود 250 درصد رشد داشته و از یک میلیون و 600 هزار تومان در هر بند به پنج میلیون و 700 هزار تومان در سال جدید رسیده، آیا یارانه 10 درصدی می‌تواند برای مخاطب و ناشر، گره‌گشایی کند؟

یارانه 10 درصدی کتاب زیر سایه رشد 200 درصدی کاغذ

اسماعیلی، دانشجوی دکتری ادبیات در یکی از دانشگاه‌های دولتی است. او درباره تجربه خود از نمایشگاه مجازی امسال می‌گوید: اصلاً نمی‌دانستم که باید فرمی را برای دریافت یارانه مر می‌کردم. مثل هر سال خرید کردم، چون سال‌های قبل بعد از تکمیل خرید، تخفیف به صورت خودکار اعمال می‌شد. اما امسال هم اطلاع‌رسانی درستی در این زمینه نشد و هم طراحی سایت به‌گونه‌ای نبود که مخاطب بتواند به راحتی مراحل ثبت درخواست را طی کند.

حذف بن خرید دانشجویان

او ادامه داد: خرید هر عنوان کتاب مرجع برای بسیاری از دانشجویان بیش از دو میلیون تمام می‌شود؛ به همین خاطر فکر می‌کنم قوانین تخصیص یارانه برای نمایشگاه امسال، همخوان با شرایط روز بازار کتاب نبوده است.

به گفته برخی از منتقدان؛ قوانین ارشاد برای تخصیص یارانه به جای آنکه انگیزه‌ای در مخاطب ایجاد کند، دست او را برای انتخاب می‌بندد. مهدی محمدی، مدیر نشر معارف، در گفت‌وگو با تسنیم، درباره تجربه حضور نشر معارف در هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: نمایشگاه امسال در قیاس با اولین دوره نمایشگاه مجازی که در دوره کرونا برگزار شد، به چند دلیل از استقبال چندانی برخوردار نبود. نخست آنکه اصلاً تبلیغات خوبی از طرف نهادهای دولتی و عمومی شکل نگرفت. این نبود تبلیغات باعث شد مردم استقبال خوبی نداشته باشند. 

به گفته او؛ دومین عامل، عدم اختصاص بن کتاب بود. در این دوره هیچ بنی تخصیص داده نشد که مردم خرید کنند. در واقع نمایشگاهی بود که خود ناشر تخفیف بدهد که این موضوع را بسیاری از ناشران پیش از برگزاری نمایشگاه داشتند و کتاب‌هایشان را با در نظر گرفتن تخفیف(عموماً 25 درصد) در سایت انتشارات می‌فروختند.

 محمدی با بیان اینکه عدم تخصیص بن کتاب به دانشجویان، اساتید و برخی از نهادها که هر ساله مرسوم بود، در میزان فروش ناشران تاثیر گذاشت؛ به‌طوری که ما امسال یک‌سوم میزان سال گذشته فروش داشتیم. 

یارانه‌ای که آب رفت!

مدیر نشر معارف با اشاره به تأثیر مشکلات اقتصادی بر میزان خرید کتاب، زمان برگزاری نمایشگاه را یکی دیگر از عواملی دانست که منجر به کاهش استقبال از سوی مخاطب شد: نمایشگاه در حالی در روز 26 اردیبهشت کار خود را آغاز کرد که مخاطب هنوز حقوق ماهیانه خود را دریافت نکرده و به یک ثبات اقتصادی نرسیده. ما این مسئله را در میزان استقبال در روزهای مختلف می‌بینیم. 

محمدی افزود: در طول برگزاری نمایشگاه بارها مخاطبان تماس گرفتند و از نحوه استفاده از یارانه ارشاد پرسیدند. ساز و کار استفاده از یارانه 10 درصد ارشاد دشوار بود و همین موضوع، مخاطب را سردرگم می‌کرد. ضمن اینکه اصلاً متناسب با میزان افزایش قیمت کاغذ و کتاب نبود. 

به گفته او؛ این نمایشگاه چنان که باید نتوانست از صنف نشر حمایت کند. ناشر باید تخفیف 15 درصد خود را می‌داد، در هزینه پست شریک می‌شد و چهار درصد از میزان خریدش را به عنوان کارمزد به ارشاد پرداخت می‌کرد، اما ارشاد خدماتی در این زمینه ارائه نکرد. 

مدیر نشر معارف با بیان اینکه افزایش سه برابری قیمت کاغذ در طول یک سال دست ناشر را برای ورود و سرمایه‌گذاری به کارهای جدی و جدید بسته است، گفت: ما پیش از این زیر هزار نسخه کتاب منتشر نمی‌کردیم، اما الان شرایط به صورتی است که به 500 و 200 نسخه راضی شده‌ایم. 

نشر کتاب صرفه اقتصادی ندارد

او با بیان اینکه همزمان با این افزایش قیمت، نظارتی بر بازار نیز وجود ندارد، افزود: بارها ناشران نسبت به رانتی که در واردات کاغذ وجود داشت، هشدار دادند اما کسی توجهی نمی‌کرد. حالا شرایط به صورتی است که ناشر احساس می‌کند فعالیت در حوزه نشر دیگر برایش صرفه اقتصادی ندارد.

مجدالدین معلمی، مدیر انتشارات امیرکبیر، اما تجربه دیگری از نمایشگاه امسال داشت. او با بیان اینکه هرگونه فرصت ارتباط با مردم در حوزه کتاب را باید قدر دانست، گفت: ما شبکه توزیع کاملی در زمینه کتاب نداریم؛ به همین دلیل برگزاری نمایشگاه مجازی برای افراد ساکن شهرهایی که یا کتابفروشی ندارند و یا از کتابفروشی به‌روزی بهره‌مند نیستند، این امکان را فراهم می‌کند که به آثار روز دسترسی داشته باشند. 

حلقه مفقوده توسعه کتابخوانی

او ادامه داد: اما به دلیل اینکه شبکه مروجین و مبلغین کتاب در کشور ما وجود ندارد و این حلقه مفقود است، مردم در نمایشگاه مجازی با یک سردرگمی مواجهند و نمی‌دانند الان چه کتابی بخرند؟ از سوی دیگر، متوجه تفاوت کتاب‌ها با یکدیگر نمی‌شود؛ اینکه این کتاب‌ها چه تفاوتی از نظر صفحه‌آرایی، کیفیت چاپ و جلد دارند؟ 

مدیر انتشارات امیرکبیر ضمن اشاره به تجربه نشر خود از حضور در نمایشگاه مجازی امسال، افزود: استقبال عمومی از نمایشگاه امسال خوب بود، اما آرمانی نبود و رافع نمایشگاه حضوری هم نبود. به نظر می‌رسد اگر اطلاع‌رسانی و تبلیغات بیشتری صورت می‌گرفت، نمایشگاه پررونق‌تری می‌داشتیم. 

معلمی همچنین نحوه و میزان یارانه ارشاد برای خرید کتاب امسال را اینطور ارزیابی کرد: نحوه تخصیص یارانه امسال حُسنی داشت و آن این بود که در دسترس عموم بود، اما فکر می‌کنم اگر همین یارانه حداقلی درست تبلیغ می‌شد، استقبال بیشتری صورت می‌گرفت. آمار فروش خانه کتاب نشان می‌دهد که میزان فروش در شهرهای تهران، اصفهان، قم و مشهد برابری می‌کند با کل کشور.

به گفته فعال حوزه نشر؛ این نشان می‌دهد در جایی که مردم اطلاعات داشتند خرید بهتر اتفاق افتاده است. موضوع دیگر این بود که تا سقف دو میلیون این یارانه در نظر گرفته شده است؛ این در حالی است که ما باید از افرادی که کتاب بیشتری می‌خرند، حمایت بیشتری داشته باشیم. اینطور به نظر می‌رسد وه هر کس بیشتر کتاب بخرد، تنبیه می‌شود.

انتهای پیام/