مواجهه نسل زد با ولایتعهدی امام رضا (ع)

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، این روزها، هر وقت صحبت از امام رضا(ع) می‌شود، ناخودآگاه به یاد صحن‌های شلوغ، کبوترهای حرم و اشک‌های داغ می‌افتیم. اما در میان انبوه این تصاویر آشنا، صدای بخشی از نسل جوان کم‌کم کمرنگ شده است؛ نسلی که به تعبیر یک پژوهشگر هیأت، نه از «معنا» که از «تحمیل» فرار می‌کند. علی‌اصغر وارسته کاشانی، که سال‌هاست ساختار، کارکرد و آفت‌های هیأت‌های مذهبی را رصد می‌کند، در گفت‌وگویی صمیمانه با خبرنگار تسنیم، از نسبتی می‌گوید که نسل زد می‌تواند با امام رضا(ع) برقرار کند؛ نسبتی که ریشه در «صراحت»، «مردمی بودن در اوج قدرت» و «کرامت انسانی» دارد. آنچه در ادامه می‌خوانید، مشروح این مصاحبه است.

تسنیم: جناب آقای وارسته، خیلی از جوان‌های امروز از هیأت و مناسک مذهبی فاصله گرفته‌اند. ماجرای تولد امام رضا(ع) چه نقطه ارتباطی می‌تواند با این نسل داشته باشد؟

اجازه بدهید اول یک نکته را صاف عرض کنم. نسل زد از «معنا» فرار نمی‌کند، از «تحمیل» فرار می‌کند. تفاوت اساسی است. این نسل در فضای پر از ادعا و شعار بزرگ شده. می‌بیند خیلی‌ها حرف از عدالت می‌زنند اما رفتارشان عادلانه نیست. می‌بیند خیلی‌ها اسم امام رضا(ع) را می‌آورند اما در مواجهه با یک انسان خطاکار، هیچ‌گونه رحم و مدارایی ندارند. نقطه اتصال امام رضا(ع) با این نسل، صراحت بی‌پیرایه ایشان است. امام رضا(ع) در مناظره‌هایش با مسیحی و یهودی و زرتشتی، نه تملق گفت، نه تحقیر کرد. حرفش را صاف و مستدل زد. تولد ایشان برای من یادآوری می‌کند که یک انسان می‌تواند متولد شود و بعد در اوج قدرت (ولیعهدی مأمون) باز هم مردم را از خودش نراند. این برای نسلی که از قدرت‌های بی‌روح خسته شده، فوق‌العاده جذاب است.

تسنیم: خیلی از جوان‌ها می‌گویند «هیأت‌ها برای ما خسته‌کننده شده‌اند». شما به عنوان کسی که روی آسیب‌شناسی هیأت کار کرده‌اید، چه اشتباهی در سبک هیأت‌داری امروز می‌بینید که نسل زد را پس می‌زند؟

بگذارید صریح بگویم. بزرگ‌ترین آفت، تکرار مُرده است. برخی هیأت‌ها شبیه یک کارخانه تولید کالای مذهبی شده‌اند؛ مداحی تکراری، حرف‌های تکراری، اشک تکراری، حتی بغض‌های تکراری. نسل زد به هر چیزی که بوی «ادا» و «نمایش» بدهد، حساسیت بالایی دارد. بچه‌های این نسل می‌گویند: «من در این هیأت هیچ سهمی ندارم؛ فقط باید بنشینم و گوش کنم». در حالی که سیره امام رضا(ع) تعامل بود، نه تک‌گویی. ایشان با دانشمندان ادیان دیگر بحث می‌کرد، حرفشان را می‌شنید، نقدشان می‌کرد، اما هیچ‌گاه شخصیتشان را تحقیر نمی‌کرد. نسل زد تشنه همین فضاست؛ جایی که صدای او هم شنیده شود، جایی که بتواند سؤال بپرسد، حتی اگر سؤالش در چهارچوب رسمی نباشد. تولد امام رضا(ع) برای من یک فرصت است؛ به جای سخنرانی طولانی، یک کرسی گفت‌وگو بگذاریم با جوان‌ها. بپرسیم «تو از امام رضا چه توقعی داری؟» جواب‌ها شوکه‌تان خواهد کرد.

تسنیم: یکی از دغدغه‌های جدی نسل زد، «اصالت» است. آنها هر چیزی را که بوی ساخته‌شده و فیک بدهد، دور می‌ریزند. ماجرای ولایتعهدی و حدیث سلسله‌الذهب چطور می‌تواند به این حس اصالت کمک کند؟

سؤال خیلی خوبی است. نسل زد با پدیده «ساختگی بودن» مشکل جدی دارد. او در فضای مجازی روزانه صدها محتوای کلیشه‌ای می‌بیند. از این رو هر چیزی که بوی «تحمیل شده از بالا» بدهد، پس می‌زند. داستان ولایتعهدی امام رضا(ع) از نگاه این نسل جذاب است چون امام هیچ وقت خودش را به مأمون نفروخت. مأمون می‌خواست با استفاده از وجهه علمی امام، خلافتش را تثبیت کند. اما امام با اینکه مجبور به پذیرش ولایتعهد شد، در اصولش ذره‌ای کوتاه نیامد و حتی مناظره‌ها را به سود حقایق شیعه تمام کرد. حدیث سلسلة‌الذهب که آن روز در نیشابور بیان شد: «لا اله الا الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی… بشرطها و انا من شروطها». ترجمه روانش برای نسل زد این است: «اینجا پناهگاه امن است، اما با یک شرط ساده؛ مرا به عنوان راهنما قبول داشته باش». این صراحت و شفافیت، برای جوانی که از حرف‌های مبهم و کلیشه‌ای خسته شده، مثل یک نفس تازه است.

تسنیم: نسل زد به شدت به «فایده‌داشتن» چیزها توجه دارد. برای او چه فایده‌ای دارد که تولد امام رضا(ع) را جدی بگیرد؟ این کار چه تغییری در سبک زندگی او ایجاد می‌کند؟

نسل زد از هر چیزی می‌پرسد: «این به چه دردم می‌خورد؟» و این یک نقطه مثبت است، نه ضعف. تولد امام رضا(ع) برای این نسل، یک یادآوری است که می‌شود در اوج قدرت، مردمی ماند. فرزند این نسل مدام در فضای مجازی می‌بیند که آدم‌ها با رسیدن به پول و شهرت، چقدر فراموش می‌کنند. اما امام رضا(ع) در مقام ولیعهدی، باز هم با فقرا هم سفره می‌شود، باز هم در شب‌های سرد دنبال گدا می‌گردد، باز هم با یک خدمتکار ساده غذا می‌خورد. کاربرد عملی این سیره برای نسل زد: «اگر مسئول شدی، اگر مشهور شدی، اگر پولدار شدی، اجازه نده قدرت وجودت را بدزدد». تولد امام رضا یعنی جشن «انسانی که قدرتش او را نراند». این همان چیزی است که نسل امروز تشنه دیدنش است.

تسنیم: جناب استاد به عنوان خاتمه بحث؛ یک توصیه جمع‌وجور برای کسانی که می‌خواهند جشن تولد امام رضا(ع) را برای نسل زد معنا کنند، بفرمایید.

سه کلمه؛ رها کنید، اعتماد کنید، شکلک بفرستید ! شوخی نمی‌کنم. بگذارید همه چیز اجباری نباشد. به نوجوان و جوان امروز بگویید: «بیا هر جور راحت‌ای. می‌خواهی دعا بخوان، می‌خواهی سکوت کن، می‌خواهی در برنامه موبایلت شمع روشن کن و برای امام رضا(ع) یک قند در دلت آب کن». نسل زد اگر احساس کند تو به او اعتماد داری که راه درست را پیدا می‌کند، خودش می‌آید. تولد امام رضا(ع) را تبدیل به یک «جشن اجباری» نکنید. بگذارید جوان امروز در این جشن، خودش را پیدا کند، نه اینکه شما او را در قالب‌های از پیش ساخته شده بریزید. امام رضا(ع) هم در مناظره‌هایش این کار را می‌کرد؛ مخاطب را می‌شناخت، با زبان خودش با او حرف می‌زد، به او احترام می‌گذاشت. اگر ما هم همین مسیر را برویم، نسل زد خودش مشتاقانه به سمت امام رضا(ع) خواهد آمد.

انتهای پیام/