روایتی مستند از حال و روز بازماندگان میناب؛ بهت، سکوت و سرزنش!

محمدصادق اسماعیلی مستندساز که این روزها مشغول ساخت فیلمی درباره شهدای مظلوم میناب است، در گفتگو با خبرنگار مهر عنوان کرد: پس از حمله وحشیانه به مدرسه «شجره طیبه» میناب، تصمیم به ساخت مستندی با محوریت این رویداد گرفتیم و سفر پژوهشی را آغاز کردیم. از همان ابتدا متوجه شدیم که پیکر ۲ تن از دانش‌آموزان، ماکان نصیری و محمدطاها جعفری مفقودالاثر است. در تعامل با خانواده‌ها، تصمیم گرفتیم مستندی اپیزودیک را به این ۲ خانواده و تلاش‌هایشان برای یافتن نشانه‌ای از فرزندانشان اختصاص دهیم.

وی ادامه داد: خانواده محمدطاها پس از آزمایش دی‌ان‌ای، نشانه‌ای از پیکر فرزندشان را شناسایی کردند، اما ماکان برای همیشه مفقودالاثر ماند.

کارگردان مستند «آگیرا» درباره سوژه و خط داستانی مستندش گفت: آنچه کوشیدیم در فیلممان بسط دهیم، تجربه این خانواده‌ها از کنار آمدن با مفهوم مرگ و فقدان فرزندشان است. همچنین تلاش کردیم به ابعاد مختلف شخصیتیِ این ۲ خانواده بپردازیم.

از صبح تا ۲ شب همراه خانواده‌های داغدار

وی درباره نحوه تعامل با خانواده‌های داغ‌دیده برای ساخت مستند توضیح داد: تصور اولیه خانواده‌ها نسبت به تیم ما این بود که با یک گزارش خبری و مصاحبه کوتاه مواجه‌اند. در واقع ساخت این مستند و تعامل با خانواده‌ها یکی از سخت‌ترین تجربه‌های کاری من بود؛ زیرا ما به دنبال لایه‌های عمیق‌تری از درونیات آنها می‌گشتیم و باید ساعت‌ها و روزها در کنار هم زیست می‌کردیم. این مسئله کار ما را دشوار می‌کرد، چراکه خانواده‌ها در شرایط عادی نبودند و همزمانیِ کنار آمدن با این فقدان و حضور یک گروه مستندساز بسیار دشوار بود. ما باید به گونه‌ای خودمان را در آن شرایط سازماندهی می‌کردیم تا آنها ما را بپذیرند که این اتفاق هم رخ داد و ما از صبح تا ساعت ۲ شب همراه این خانواده‌ها در پی یافتن نشانی از فرزندشان بودیم.

این مستندساز گفت: تولید ما اکنون به پایان رسیده و به تهران بازگشته‌ایم. در حال حاضر در مراحل پس‌تولید قرار داریم. این مستند شامل ۲ اپیزود است که مستقل از یکدیگر نیستند و کاملاً در هم تنیده شده‌اند.

وی درباره پخش مستندش عنوان کرد: رویکرد اصلی ما حضور در جشنواره‌های بین‌المللی و داخلی است.

کل شهر میناب داغدار است

کارگردان «گیسلو» درباره حال و هوای شهر میناب پس از این فاجعه دردناک تصریح کرد: شهر میناب به طور کلی متاثر از این فاجعه است و همه مردم شهر با هر عقیده‌ای، در بهت و حیرتی قرار داشتند که حتی نمی‌توانستند عمق فاجعه را توصیف کنند. حتی کسانی که نسبتِ دوری با خانواده‌ها داشتند، دچار وضعیت روحی و روانی بدی هستند. خانواده‌ها نیز شرایط ویژه‌ای داشتند و درک این موضوع که ما به‌عنوان یک گروه فیلمسازی، ساعات طولانی در کنارشان باشیم، به سختی صورت گرفت. پذیرش ما برای آنها دشوار بود زیرا داغدار بودند.

این فیلمساز درباره شرایط بازماندگان مدرسه میناب توضیح داد: مادر محمدطاها زنی ۲۷ ساله به نام خدیجه است که حتی قادر به سخن گفتن نبود و ساده‌ترین کلمات را هم نمی‌توانست به زبان بیاورد. از دانش‌آموزان نیز کسانی که تجربه مواجهه نزدیک با فاجعه را داشته‌اند، روحیه‌ای حساس و شکننده دارند و معمولا وقتی از آنها سؤالی پرسیده می‌شد، سکوت می‌کردند. خانواده‌ها می‌گفتند فرزندانشان کاملا دچار شوک شده‌اند و این روزها کمتر صحبت می‌کنند. برخی از بچه‌ها قدرت تکلم خود را از دست داده بودند. درواقع روزی که مدرسه مورد حمله نظامی قرار گرفت چنان بهت‌آور و سخت بود که بچه‌ها نمی‌توانستند آن را بازگو کنند.

پدرومادر شهدا خود را سرزنش می‌کنند که دیر به مدرسه رسیدند

وی با اشاره به اینکه پدرومادر شهدای دانش آموز دچار عذاب وجدان روحی شده اند، اظهار کرد: زمانی که بیت رهبری در تهران مورد حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا قرار می‌گیرد، مدیر مدرسه «شجره طیبه» (که ایشان نیز شهید شدند) جلسه فوری برگزار می‌کنند و قرار بر این می‌شود که همه معلم‌ها به اولیای دانش‌آموزان زنگ بزنند که فرزندشان را از مدرسه ببرند. برخی از اولیا بحسب اتفاق تماس اول مدرسه را پاسخ نداده بودند یا چند دقیقه برای رسیدن به مدرسه تعلل کرده بودند. یکی از آنها می‌گفت: «اگر سی ثانیه زودتر رسیده بودم، بچه‌ام الان زنده بود». درواقع پدرومادر شهدا خود را سرزنش می‌کردند که ای کاش زودتر به مدرسه رسیده بودند.

نباید فجایع را در سطح روایت کنیم

اسماعیلی با اشاره به اینکه نباید نسبت به برخی موضوعات سطحی برخورد کرد، گفت: نقدی را نسبت به جامعه رسانه‌ای کشور و کسانی که در کار تولید آثار تصویری هستند، مطرح می‌کنم. معمولا وقتی برخی با دوربین و تجهیزات صدابرداری با چنین خانواده‌هایی روبه‌رو می‌شوند، تلاش می‌کنند که با موضوع اغراق‌آمیز برخورد کنند یا با انجام مصاحبه‌های کوتاه آن را در سطح نگه دارند. البته من هرگز چنین تولیداتی را که واکنش سریع نسبت به موضوعات هستند، کم‌اهمیت نمی‌دانم اما وظیفه مستندسازان در این شرایط سخت‌تر می‌شود، زیرا بسیاری از رسانه‌های جمعی دیگر پیش از مستندساز با این خانواده‌ها برخورد کرده‌اند و با روایت‌های سطحی خود از شدت این وقایع کاسته‌اند.

وی در پایان تاکید کرد: برخی موضوعات حساس مانند حمله نظامی به مدرسه میناب باید با وسواس بیشتری مورد توجه قرار گیرند، نه به‌صورت دم‌دستی و اینکه صرفا بخواهیم تصویری را ثبت کنیم. درواقع هنر زمانی می‌تواند خود را نشان دهد که مخاطب را به اندیشه وادارد و در نهایت، زیرمتنی را در روایت کلی و جهان داستان به ارمغان آورد.