دیمکاری گیاهان دارویی راهبردی برای حفظ آب و احیای مراتع است

به گزارش خبرنگار مهر، محمدحسین لباسچی ظهر سه‌شنبه در همایش گیاهان دارویی و ظرفیت‌های دیمکاری در زنجان با تأکید بر لزوم تغییر الگوی کشت در شرایط بحران آبی، دیمکاری گیاهان دارویی را به‌عنوان مؤثرترین روش تولید معرفی کرد و گفت: این روش علاوه بر افزایش بهره‌وری بارش‌ها و حفاظت از خاک در اراضی شیب‌دار، می‌تواند با ایجاد ارزش افزوده بالا و اشتغال پایدار، تحولی بزرگ در درآمد کشاورزان ایجاد کند.

وی  با اشاره به سه روش اصلی تولید گیاهان دارویی اظهار داشت: روش اول بهره‌برداری مستقیم از طبیعت است که در این روش میزان محصول محدود، در سال‌های مختلف متفاوت و اغلب دارای آلودگی‌هایی است که آن را برای صادرات نامناسب و غیریکنواخت می‌کند.

لباسچی افزود: روش دوم، تولید در شرایط آبی است که در آن میزان محصول زیاد بوده و امکان استفاده از سموم نیز وجود دارد، اما مهم‌ترین عیب این روش کاهش اثربخشی گیاهان دارویی است.

لباسچی تأکید کرد: بهترین روش تولید گیاهان دارویی، کشت در دیمزارهاست. این روش کاملاً با شرایط اقلیمی نیمه‌خشک کشور سازگار بوده و در آن محصولی سالم، یکنواخت، با بهره‌وری بالا از آب و خاک و اثربخشی مطلوب گیاه به دست می‌آید.

 لباسچی با انتقاد از استنباط نادرست عمومی از دیمکاری گفت: متأسفانه دیمکاری گیاهان دارویی در کشور مغفول مانده و استنباط خوبی از دیم و دیمزارها در میان عموم وجود ندارد، در حالی که کار در دیمزارها بسیار فنی و نیازمند مهارت است تا با حداقل آب، عملکرد اقتصادی بالایی به دست آید.

وی با اشاره به وضعیت نامطلوب منابع آبی کشور خاطرنشان کرد: در حال حاضر ۹۲ درصد مصرف آب مربوط به بخش کشاورزی، ۶ درصد شرب و ۲ درصد صنعت است. بر همین اساس، تغییر الگوی کشت و پرورش گیاهان دارویی با نیاز آبی محدود، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

عضو مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور تصریح کرد: ۱۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور مستعد دیمکاری گیاهان دارویی است که بخش بزرگی از این دیمزارها در غرب کشور و تا حدودی در خراسان شمالی، کرمان و قم واقع شده است.

وی افزود: از این میزان، ۲۷۰ هزار هکتار مربوط به استان زنجان است که در شمال، غرب و به‌ویژه جنوب استان قرار دارد. زنجان با میانگین بارندگی ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلی‌متر در سال و دمای هوای متوسط ۱۰ تا ۱۳ درجه سانتی‌گراد، برای کشت گیاهان دارویی بسیار مستعد است.

لباسچی، گل محمدی، زعفران و آویشن را از جمله گونه‌های مناسب با شرایط استان زنجان عنوان کرد و گفت: این گیاهان هم‌اکنون در سطح بالایی در زنجان کشت می‌شوند

عضو مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با اشاره به ارزش افزوده و بهره‌وری بالای گیاهان دارویی، به مقایسه نیاز آبی و درآمدزایی برخی محصولات پرداخت و گفت: نیاز آبی گل محمدی ۲ هزار و ۴۰۰ مترمکعب برای تولید سه تن محصول است و از این میزان، یک کیلوگرم اسانس گرفته می‌شود که ارزش اقتصادی صادرات آن در زمان حاضر ۱۲ هزار دلار است.

وی با بیان اینکه حداقل نیاز آبی گندم در هر هکتار ۶ هزار مترمکعب است. همچنین در هر هکتار زیرکشت آویشن با نیاز آبی پنج هزار مترمکعب، پنج تن محصول خشک به دست می‌آید که بازار مناسبی هم در داخل و هم در خارج از کشور دارد، ادامه داد: کشاورزان کشور ما می‌توانند با ورود جدی به حوزه دیمکاری گیاهان دارویی، درآمدهایی به مراتب بالاتر از محل کشت گندم و جو کسب کنند. برای نمونه، هم‌اکنون در کشور چین ۱۰۰ میلیون نفر در کار پرورش گیاهان دارویی فعال هستند.

 لباسچی یکی از مشکلات سال‌های اخیر کشور را فرسایش خاک در اراضی شیب‌دار به دلیل کاهش بارندگی و چرای بی‌رویه دام دانست و تصریح کرد: کشت گیاهان دارویی علاوه بر مزایای اقتصادی، از راهکارهای مهم رفع این دغدغه است.

عضو مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور گفت: برخی گیاهان دارویی یک‌ساله در اراضی با شیب تا ۱۲ درصد و گیاهان دارویی دائمی در اراضی با شیب بالاتر کشت می‌شوند که ضمن درآمدزایی، از فرسایش خاک و ایجاد سیلاب جلوگیری کرده و به احیای رویشگاه‌های طبیعی و مراتع تخریب‌شده کمک می‌کند.

لباسچی با تأکید بر اهمیت مطالعات اقلیمی و گیاه‌شناسی به دلیل کشت در سطح وسیع، خاطرنشان کرد: برای ترغیب کشاورزان به سمت کشت گیاهان دارویی، باید نسخه کامل و بی‌عیبی را با انجام کارهای تحقیقاتی و الگوگیری از کشورهای موفق ارائه دهیم تا این کشت با اصول علمی انجام شده و توسعه آن به درستی ترویج شود.