خطبه غدیر (6)| آخرین ایستگاه رسالت و وظیفه‌ی امت

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: واقعه غدیر خم، نقطه عطفی بی‌بدیل در تاریخ اسلام و نقطه اوج رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. این رویداد صرفاً یک گردهمایی سیاسی یا اجتماعی نبود، بلکه تجلی اراده الهی برای تداوم هدایت بشر پس از پیامبر بود. در روز غدیر، پیامبر صلی الله علیه و آله با نزول آیه شریفه “بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ” (مائده: 67) مأمور به ابلاغ رسالت مهمی شدند که تکمیل‌کننده رسالت ایشان بود. این ابلاغ، چیزی جز معرفی جانشین و وصی بر حق خویش، امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام به عنوان ولیّ و امام امت نبود.

رسول خدا صلی الله علیه و آله در قسمتی از خطبه‌ی غدیر می‌فرماید:

مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّهُ آخِرُ مَقَامٍ أَقُومُهُ فِی هَذَا الْمَشْهَدِ فَاسْمَعُوا وَ أَطِیعُوا وَ انْقَادُوا لِأَمْرِ رَبِّكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ مَوْلَاكُمْ وَ إِلَهُكُمْ ثُمَّ مِنْ دُونِهِ رَسُولُكُمْ مُحَمَّدٌ وَلِیُّكُمْ الْقَائِمُ الْمُخَاطَبُ ثُمَّ مِنْ بَعْدِی عَلِیٌّ وَلِیُّكُمْ وَ إِمَامُكُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ مِنْ رَبِّكُمْ ثُمَّ الْأَئِمَّةُ الَّذِینَ مِنْ صُلْبِهِ إِلَى یَوْمِ یَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَا حَلَالٌ إِلَّا مَا أَحَلَّهُ اللَّهُ وَ لَا حَرَامٌ إِلَّا مَا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَرَّفَنِی الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ أَنَا أقضیت [أَفْضَیْتُ‏] مِمَّا عَلَّمَنِی رَبِّی مِنْ كِتَابِهِ وَ حَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ إِلَیْهِ.

ای مردم؛ این آخرین ایستگاه من در این اجتماع است. پس گوش فرا دهید و اطاعت کنید و فرمان پروردگارتان را بپذیرید. چرا که خداوند عزوجل، مولا و خدای شماست. سپس بعد از او، فرستاده شما، محمد، ولی شماست. سپس بعد از من، علی، ولی و امام شما به امر خداوند از جانب پروردگارتان است. سپس ائمه‌ای که از نسل او هستند تا روزی که خدا و رسولش را ملاقات کنند. حلال نیست مگر آنچه خدا حلال کرده و حرام نیست مگر آنچه خدا حرام کرده است. من حلال و حرام را شناختم و آنچه را پروردگارم از کتابش و حلال و حرامش به من آموخت، به او (امیرالمومنین) سپردم.

فراز «فَاسْمَعُوا وَ أَطِیعُوا وَ انْقَادُوا لِأَمْرِ رَبِّكُمْ» (پس گوش فرا دهید، اطاعت کنید و تسلیم فرمان پروردگارتان باشید) به روشنی بیانگر آن است که واقعه غدیر و انتصاب امیرالمؤمنین علیه‌السلام به عنوان ولیّ، امری کاملاً الهی و بر اساس دستور مستقیم خداوند صورت گرفته است. این فرمان، نه تنها یک توصیه، بلکه یک تکلیف الهی برای امت بود تا با شنیدن و پذیرش آن، مسیر هدایت را پس از پیامبر صلی الله علیه و آله گم نکنند.

آیه «بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ» در زمان بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله از آخرین حج خود، در مکانی به نام غدیر خم نازل شد. این آیه، پیامبر صلی الله علیه و آله را مکلف به ابلاغ رسالتی خطیر می‌کرد که عدم ابلاغ آن، معادل با ابلاغ نکردن تمام رسالت ایشان بود. این خود نشان‌دهنده اهمیت فوق‌العاده این ابلاغ و جایگاه آن در استمرار دین اسلام است.

فراز «ثُمَّ مِنْ بَعْدِی عَلِیٌّ وَلِیُّكُمْ وَ إِمَامُكُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ مِنْ رَبِّكُمْ» (سپس بعد از من، علی ولی شما و امام شماست به امر خداوند از جانب پروردگارتان) تصریح می‌کند که مقام ولایت و امامت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نه از روی انتخاب شخصی یا تحمیل اجتماعی، بلکه به امر مستقیم الهی و به عنوان استمرار بخش امر خداوند در میان امت است. این جمله، اساس امامت را بر پایه امر الهی بنا می‌نهد و جایگاه آن را به عنوان منصبی الهی و آسمانی تثبیت می‌کند.

مفهوم «امر الله» در این فراز، فراتر از صرف فرامین و اوامر الهی است. «امر الله» به معنای ولایت در تمام امور است؛ یعنی کسی که امور غیبی و شهودی عالم را تدبیر می‌کند و هدایت و سرانجام امور خلایق از جانب خداوند به دست اوست. امام، خلیفه و مجرای «امر الله» در زمین است و شئون الهی را در عالم تحقق می‌بخشد.

در همین راستا، سوره قدر شأن نزول ویژه‌ای در ارتباط با مقام امامت و ولایت دارد؛‌ جایی که ملائکه و روح (که طبق روایات، منظور روح‌القدس است) امور عالم را بر «حجت زمین» (امام) در شب قدر نازل می‌کنند. این نزول، به معنای سپردن مقدرات الهی، اعم از مرگ و میرها، روزی‌ها و سایر مقدرات مربوط به هر فرد و سرزمینی به امام است. امام، باطن و حقیقت شب قدر است که در آن، علم الهی در قالب امور بر او نازل می‌شود.

امام باقر علیه‌السلام نیز با تأکید بر این سوره، فرمودند که با مخالفان ما (کسانی که امامت اهل بیت علیهم‌السلام را انکار می‌کنند) با سوره‌ی ‌قدر محاجه کنید؛ چرا که هیچ کس جز امام معصوم، شایستگی و جایگاهی ندارد که ملائکه و روح‌القدس بر او نازل شوند و مقدرات الهی را از او دریافت کنند. این بیان، عظمت مقام امامت و پیوند ناگسستنی آن با اراده و تدبیر الهی را آشکار می‌کند و اهمیت واقعه غدیر را به عنوان نصب چنین منصبی، برجسته‌تر می‌کند.

انتهای پیام/