تجربیات یک مستندساز از جنگ؛ نیروهای امنیتی تاثیر مثبت رسانه را فهمیدند

نیما مهدیان مستندساز در گفتگو با خبرنگار مهر درباره تعامل نیروهای امنیتی با مستندسازان در جنگ رمضان گفت: رفتار و تعامل نیروهای امنیتی با مستندسازان در جنگ رمضان نسبت به جنگ ۱۲ روزه، بسیار بهتر شده است و به عقیده من نیروهای امنیتی تأثیر مثبت رسانه را در شرایط بحرانی درک کرده‌اند. ای کاش این درک و تعامل پیش از جنگ ۱۲ روزه نیز وجود داشت. همچنین ای کاش خود مستندسازان نیز نسبت به برخی رفتارها در شرایط جنگی و بحرانی آگاهی‌های لازم را می‌داشتند.

وی افزود: در این دوره، تعامل در میدانِ جنگ ملموس است. نیروها از هر جهت همکاری می‌کنند و حتی به مستندسازان آموزش می‌دهند که از کجا تصویر نگیرند.

کارگردان «راش» با تاکید بر اینکه فیلمسازان باید توجیه باشند تا از آسیب‌های احتمالی در امان بمانند، عنوان کرد: علاوه بر حفظ سلامت خود مستندسازان کار در شرایط جنگی، از منظر امنیتی نیز اهمیت زیادی دارد زیرا مستندساز در محل حادثه از مکان‌هایی تصویر می‌گیرد که ممکن است نظامی باشند. برای مثال، ممکن است یک مرکز نظامی هدف حمله قرار گرفته باشد و تصویربرداری از آن برای کشور حساسیت ایجاد کند. فیلمساز ذاتا مشتاق است که در محل حادثه از همه چیز فیلم بگیرد، اما باید این نکته را مدنظر قرار دهیم که گاهی برخی انفجارها ۲ مرحله دارند و ممکن است پس از انفجار اول مجدد حادثه رخ دهد. من شخصاً در ۲ لوکیشن شاهد این اتفاق بودم و تصاویر بسیار دلخراشی دیدم.

این مستندساز با انتقاد از اینکه انتقال تجربه به درستی انجام نمی‌شود، بیان کرد: متأسفانه در زمینه کار کردن در شرایط بحرانی و جنگی انتقال تجربه منسجمی صورت نگرفت و ما در جنگ ۱۲ روزه عملاً خودمان یاد گرفتیم کجا برویم، چگونه رفتار کنیم، چگونه به مردم نزدیک شویم و … اما امیدوارم این تجربیات ارزشمند خودآموز روزی به نسل بعد و همکاران دیگری منتقل شود.

وی افزود: من خودم به‌صورت چهره‌به‌چهره هر تجربه‌ای که در این دوران به دست آورده باشم با همکارانم به اشتراک می‌گذارم. گاهی رعایت برخی نکات بسیار ساده به نظر می‌رسد اما در محل حادثه می‌تواند جان مستندساز را نجات دهد یا روند فعالیتش را تسهیل کند. به طور مثال این نکته مهم است که فیلمساز چه لباسی بپوشد یا همواره به همکارانم تاکید می‌کنم که حتماً مجوزشان را چسب‌کاری کنند تا خیس و مخدوش نشود یا حتما هنگام کار شلوار چند جیب و کتانی مناسب به پا کنند.

این مستندساز با اشاره به انتقال تجربه مستندسازی جنگ به صورت آکادمیک گفت: شاید بتوان در کارگاه‌های آموزشی برخی فیلم‌ها را نمایش داد و در آن جلسه هرکسی تجربه خودش را بیان کند.

کارگردان «یک وجب خاک» درباره تعامل با مردم و قربانیان در محل حادثه توضیح داد: وقتی مستندساز وارد محل حادثه می‌شود، باید بداند که ابتدا پیش چه کسی برود. مسلما در این شرایط جان آدم‌هایی که زیر آوار مانده‌اند برای نیروهای امنیتی از هر چیزی مهم‌تر است. آنها در آن شرایط مجوز و حتی ارگان سینمایی خاصی را نمی‌شناسند درنتیجه مستندساز در آن لحظه فقط ۱۵ ثانیه فرصت دارد تا خودش را معرفی کند. اگر این کار را به درستی انجام دهد می‌تواند با تیم امدادگران همراه و تصاویری را ثبت کند.

وی تاکید کرد: آمادگی ذهنی برای مستندساز جنگ بسیار مهم است و شما باید خودتان را برای تماشای بدترین چیزها آماده کنید. در جنگ رمضان دوستی داشتم که بسیار معتقد و فرزند شهید بود. با اعتقاد قلبی کنار من آمد تا کار کند، اما اولین جلسه‌ای که با هم به معراج شهدا رفتیم، بیرون آمد و گفت نمی‌تواند ادامه دهد.

مهدیان با اشاره به اینکه وقتی به عنوان یک مستندساز وارد محل حادثه می‌شوید پیش از هرچیزی باید صبور باشید، گفت: من همواره می‌گویم که در شرایط بحرانی حدود ۲ تا ۳ ساعت برای کار کردن وقت داریم و از این زمان، حدود ۱۵ دقیقه اول را فقط باید نظاره‌گر باشیم. پس از آن همه چیز بستگی به هوش مستندساز دارد که در آن لحظه چه تصویری را ثبت کند و چه ابتکار عملی به خرج دهد. برخورد با مردم در آن شرایط حساس بسیار مهم است هرگز نباید در همان برخورد اول دوربین را درآورد. اگر داغدار هستند، باید با آنها همدلی کرد. اگر ببینند برای گفتگو مردد هستی یا سست صحبت می‌کنی هرگز به تو اعتماد نمی‌کنند. باید صادقانه با مردم حرف زد و برایشان توضیح داد که اهمیت این تصاویر چیست؛ اینکه دردی که کشیده‌اند می‌تواند نفع بزرگی برای جامعه داشته باشد.

وی در پاسخ به این پرسش که مستندسازان در روایت جنگ باید چه رویکردی را مدنظر قرار دهند، بیان کرد: در جنگ رمضان، سازوکار ساخت مستند تسهیل شد و علاقه‌مندان بیشتری کار کردند. مسلما در جنگ تصاویری وجود دارد که ممکن است برای هر کسی تکرار نشود. مستندساز نباید در آثارش شیفته برخی تصاویر عجیب و غریب شود و صرفا به مصیبت‌ها و ویرانی‌ها بپردازد زیرا این رویکرد می‌تواند آسیب‌زا باشد و فیلم‌ها را به سمتی ببرد که ضدجنگ از آب درآیند. نکته مهم این است که جنگ برای هیچ کشور و مردمی خوب نیست اما ضدیت با جنگ، نباید به ضدیت با دفاع از میهن تبدیل شود و با نشان دادن صحنه‌های خشن و کشت‌وکشتار مردم را بترسانیم.

مهدیان در پایان درباره پروژه جدید خود که درباره جنگ رمضان ساخته است، گفت: در حال حاضر روی مستند بلندی با عنوان «ثبت با سند برابر است» کار می‌کنم.