انحراف قاریان؛ وقتی صوت خوش در خدمت سیاست‌های استکبار قرار می‌گیرد

سید محسن موسوی بلده، استاد و کارشناس قرآنی، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، با اشاره به اینکه در روزهای اخیر انتشار کلیپی جنجالی از مشاری العفاسی، قاری نامدار کویتی، موجی از واکنش‌ها را در فضای رسانه‌ای جهان اسلام برانگیخته است، اظهار داشت: این اقدام که با تحریف مفاهیم قرآنی و همسویی با گفتمان ضدایرانی همراه بوده، پرسش‌های بنیادینی را درباره مرزهای هنر تلاوت و تعهد انقلابی مطرح کرده است. 

این استاد برجسته علوم قرآنی با تحلیل ریشه‌ای انحرافات قاریان مشهور، با بیان اینکه اوج‌گیری هنری در تلاوت می‌تواند بسترساز لغزشگاه‌های پنهان معنوی باشد، گفت: زمانی که یک قاری به قله‌های زیبایی‌شناسی صوت می‌رسد، در معرض وسوسه‌ای ظریف قرار می‌گیرد که در لایه‌های پنهان روح او زمزمه می‌کند: «تو برگزیده‌ای و مورد لطف ویژه پروردگار». همین القائات نامحسوس، بذر خودبرتربینی را در نهاد او می‌کارد و به تدریج این تصور نادرست را ایجاد می‌کند که همان‌گونه که در عرصه تلاوت مورد اقبال عموم است، در سایر حوزه‌های فکری و سیاسی نیز صاحب‌نظر و مرجع است.

او با اشاره به آفت ابزارسازی از مقدسات برای تقرب به قدرت، گفت: گاهی اتفاق می‌افتد که تلاوت قرآن کریم، که ذاتاً نردبان معراج بنده به سوی حق‌تعالی است، به ابزاری برای نزدیکی به کانون‌های قدرت و حاکمیت تبدیل می‌شود. 

ادامه داد: همان‌گونه که در میان برخی هنرمندان و حتی عالمان دینی مشاهده می‌کنیم که دانش و هنر خود را وسیله‌ای برای کسب موقعیت‌های اجتماعی قرار می‌دهند، در میان قاریان هم این خطر وجود دارد که به جای پرسش از مطلوب الهی، دغدغه‌شان پاسخ به انتظارات حاکمیت باشد و مسیر حرفه‌ای خود را با مناسبات سیاسی تنظیم کنند.

موسوی بلده با تأمل در فلسفه استعاذه (پناه بردن به خدا از شر شیطان) پیش از تلاوت، گفت: این مقدمه کوتاه حامل پیامی عمیق درباره ماهیت مبارزه باطنی است. شیطان تنها زمانی به میدان می‌آید که عملی اثرگذار و خطرناک برای منافع او در جریان باشد. 

او خاطرنشان کرد: همین که پیش از قرائت قرآن دستور به پناه بردن از شر وسوسه‌گر داده شده، نشان می‌دهد که این کلام الهی چه ظرفیت عظیمی برای هدایت دارد که شیطان برای انحراف آن بسیج می‌شود. اولین هدف شیطان، تغییر جهت نیت قاری از اخلاص و تقرب به ریا و نمایش هنری است.

این پژوهشگر قرآنی با اشاره به خطر انحراف در فهم و تفسیر آیات، گفت: وسوسه شیطانی تنها در سطح نیت باقی نمی‌ماند، بلکه گاه تا لایه‌های ادراکی و فهمی قاری نیز نفوذ می‌کند و باعث می‌شود کلام وحی با پیش‌فرض‌های ذهنی و اغراض نادرست تفسیر شود. از این‌رو، شرط بنیادین برای تلاوت صحیح و اثرگذار، پالایش درونی و تهذیب نفس از آلودگی‌های معنوی است؛ باید قلب را از غیر خدا خالی کرد تا قرآن در آن جای گیرد و تلاوت، رنگ و بوی الهی پیدا کند.

استاد علوم قرآنی، با تطبیق این مبانی نظری بر ماجرای اخیر قاری کویتی، این رخداد را نمونه‌ای عینی از فرآیند انحراف تدریجی دانست و گفت: وقتی به این پرونده با دقت نگاه می‌کنیم، تمام نشانه‌های هشداردهنده در آن مشاهده می‌شود: شهرت حاصل از صوت زیبا، جذب توجه عمومی و در نهایت، ورود به موضع‌گیری‌های سیاسی که ریشه در وابستگی‌های بیرونی و مناسبات قدرت دارد، نه در تعهد به پیام‌های اصیل قرآنی.

او با نقل روایتی راهبردی از سیره امیرالمؤمنین امام علی (ع)، با اشاره به ماجرای آن حضرت و کمیل در کوچه‌های کوفه، گفت: در این روایت آمده است که کمیل با شنیدن صدای دلنشین قاری، شیفته او شد، اما حضرت بلافاصله او را از آن فضا دور کرد و سال‌ها بعد، همان قاری در صف دشمنان اهل بیت (ع) در نبرد نهروان ظاهر شد. این واقعه تاریخی به روشنی اثبات می‌کند که زیبایی صوت، بدون جهت‌گیری حق‌مدارانه، نه تنها فضیلت نیست، بلکه می‌تواند در خدمت باطل قرار گیرد. بنابراین اگر ثابت شود قاری‌ای با حقیقت مکتب اهل‌بیت (ع) در تضاد است، استماع تلاوت او نمی‌تواند بدون اشکال تلقی شود.

موسوی بلده ضمن تفکیک دقیق میان جریان‌های فکری مختلف جهان اسلام گفت: نمی‌توان همه قاریان اهل سنت را در یک دسته قرار داد. بسیاری از اساتید برجسته تلاوت در کشورهای عربی ضمن پایبندی به مذهب تسنن، ارادتی عمیق به خاندان عصمت و طهارت (ع) دارند و آثارشان همواره مورد احترام و بهره‌برداری بوده است. اما جریان‌هایی که به‌صورت علنی و ساختاری در تقابل با تشیع قرار می‌گیرند، از این قاعده مستثنی هستند و مواضع آن‌ها نیازمند بازخوانی و ارزیابی مجدد است.

او با اشاره به سیر تحولی مواضع مشاری العفاسی، با بیان اینکه اقدامات اخیر این قاری، مرزهای جدیدی را در ارزیابی جایگاه او ترسیم کرده است، اظهار داشت: اگرچه پیش از این احتمال داده می‌شد که برخی مواضع او تحت فشار حاکمیت‌های دیکتاتورمآب منطقه اتخاذ شده باشد، اما سکوت در برابر جنایات رژیم صهیونیستی در غزه و همراهی با شعارهای ضدایرانی، نشان‌دهنده وابستگی عمیق او به مناسبات قدرت و فاصله گرفتن از پیام‌های عدالت‌خواهانه قرآن است. چنین فردی اکنون در زمره کسانی قرار می‌گیرد که استماع تلاوتشان محل اشکال جدی است و این نیز از سنت‌های الهی است که ناخالصی‌ها را به دست خود افراد آشکار می‌کند.

انتهای پیام/