الگوی دینیِ حضور زن در جامعه؛ نه انزوا، نه بی‌مرزی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،‌ جامعهٔ امروز، بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفت‌وگویی عمیق و متعادل دربارهٔ «نقش اجتماعی زن» است؛ گفت‌وگویی که نه از افراطِ خانه‌نشین‌کردن زن آسیب ببیند و نه از تفریطِ رهاسازی کامل او در فضای اجتماعی. مسئلهٔ اصلی، اصلِ حضور اجتماعی بانوان نیست، بلکه چگونگی، حدود و الگوی این حضور است.

در سال‌های اخیر، گاهی مفهوم «حضور اجتماعی» به‌گونه‌ای مطرح می‌شود که گویا هرچه میزان حضور زنان در عرصه‌های مختلف بیشتر باشد، نشانهٔ پیشرفت و رشد فرهنگی جامعه است؛ در حالی که از نگاه ادیان، ارزش حضور اجتماعی به «جهت»، «ضرورت» و «حفظ کرامت انسانی» وابسته است، نه صرفِ دیده‌شدن و حضور ظاهری.

تردیدی نیست که زنان در بسیاری از عرصه‌های علمی، فرهنگی، آموزشی و اجتماعی می‌توانند نقش‌آفرینی مؤثر و ارزشمندی داشته باشند؛ همان‌گونه که در تاریخ اسلام نیز نمونه‌های روشنی از این نقش‌آفرینی دیده می‌شود، اما کنار این حقیقت، نمی‌توان از آسیب‌های ناشی از الگوهای نادرست حضور اجتماعی نیز غفلت کرد. هر جامعه‌ای اگر میان مسئولیت‌های خانوادگی، آرامش روحی، امنیت اخلاقی و فعالیت اجتماعی تعادل برقرار نکند، به‌تدریج با بحران‌های فرهنگی و تربیتی روبه‌رو خواهد شد.

نگرانی اصلی بسیاری از دلسوزان فرهنگی، عادی‌شدن نوعی اختلاط و سبک حضور اجتماعی است که گاه با روح عفاف، حیا و آرامش خانواده سازگار نیست. مسئله فقط حضور زن در اجتماع نیست، بلکه تبدیل‌شدن فضای اجتماعی به محیطی آمیخته با رقابت‌های فرساینده، نگاه‌های ابزاری و کم‌رنگ‌شدن مرزهای اخلاقی است، در چنین شرایطی، لازم است دربارهٔ شیوهٔ حضور، نوع فضاها، حدود ارتباطات و حفظ شأن زن مسلمان بازاندیشی جدی انجام شود.

حفظ و حراست از بانوان و مستور نگه‌داشتن آنان از دید نامحرم، از مسلّمات دستورات الهی است آنجا که خداوند می‌فرماید؛ «وَ قَرْنَ فی بُیوتِکُنَّ»، به‌روشنی جایگاه دنیایی زن را تبیین می‌کند؛ و آنجا که دربارهٔ زنان بهشتی می‌فرماید؛ «حُورٌ مَقْصوراتٌ فی الخِیام»، نشان می‌دهد که عزت و کرامت زن در حجاب و حیا و درون‌گرایی نهفته است.

امروز شاید بیش از هر چیز، نیازمند ارائهٔ یک الگوی متوازن از «زن مسلمان فعال» باشیم؛ الگویی که در آن، هم بنیان خانواده حفظ شود، هم کرامت و امنیت اخلاقی جامعه آسیب نبیند و هم استعدادها و توانایی‌های بانوان در مسیر صحیح به‌کار گرفته شود، نه می‌توان زن را از همهٔ عرصه‌های اجتماعی کنار گذاشت و نه می‌توان بدون توجه به پیامدهای فرهنگی و اخلاقی، هر نوع حضوری را مطلوب دانست.

بازگشت به نگاه حکیمانهٔ دینی، یعنی توجه هم‌زمان به عفاف، خانواده، مسئولیت اجتماعی و کرامت انسانی؛ نگاهی که زن را نه موجودی منزوی می‌خواهد و نه ابزاری برای نمایش‌های اجتماعی و سیاسی، بلکه محور آرامش، تربیت و تعالی جامعه می‌داند.

اختلاط بی‌جهت زنان و مردان، سال‌هاست که حتی به لایه‌های مذهبی جامعه نیز نفوذ کرده و رفته‌رفته به یک پُز اجتماعی و نشانه‌ای از به‌اصطلاح حضور فعال تبدیل شده است، متأسفانه این حضور نه‌تنها مورد نقد نیست بلکه گاهی نسبت به آن فضیلت‌تراشی می‌شود و سبب بروز برخی چالش‌های اخلاقی در سطح عموم می‌شود،

بنابراین لازم است مرزهای اخلاقیِ ارتباط با نامحرم، همواره در جامعهٔ دینی بازخوانی و یادآوری شود؛ چرا که بسیاری از آسیب‌ها، نه از نیت‌های فاسد، بلکه از عادی‌سازی تدریجی برخی رفتارها آغاز می‌شود. سیره و حساسیت حضرات اهل‌بیت علیهم السّلام نسبت به حفظ حریم‌ها، تنها یک توصیهٔ فردی نبود، بلکه تلاشی برای صیانت از آرامش روانی و سلامت اخلاقی جامعه به‌شمار می‌رفت، و در احادیث منقول از آن حضرات علیهم السّلام مشهود است، حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام با گلایه از وضعیت اجتماعی برخی شهرها فرمودند: «به من خبر رسیده است که زنان شما در راه‌ها با مردان برخورد و تماس پیدا می‌کنند؛ آیا شرم نمی‌کنید؟» (الکافی، ج‏6، ص537) و در روایت دیگری فرمودند: «آیا حیا و غیرت ندارید که زنانتان به بازارها می‌روند و میان مردان رفت‌وآمد و ازدحام پیدا می‌کنند؟»، این تعابیر نشان می‌دهد که در نگاه علوی، حتی کیفیت حضور اجتماعی و نحوهٔ مواجههٔ زن و مرد در محیط عمومی نیز اهمیت دارد و نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود.

در سیرهٔ نبوی صلّی الله علیه و آله و سلّم و روایات حضرات معصومین علیهم السّلام نیز این حساسیت به‌روشنی دیده می‌شود، در روایتی آمده است هنگامی که «ابن‌ام‌مکتوم» ـ که نابینا بود ـ اجازهٔ ورود گرفت، حضرت پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله به همسران خود فرمودند به اندرون بروند، وقتی گفته شد او نابیناست، آن حضرت فرمودند: «اگر او شما را نمی‌بیند، شما که او را می‌بینید.» (الکافی، ج5 ص534)، همچنین دربارهٔ حضور زنان در اجتماعاتی مانند نماز عید، حضرت امام صادق علیه السّلام بر پرهیز از جلوه‌گری و حفظ وقار و پوشیدگی تأکید می‌کنند (الکافی، ج‏6، ص537)، مجموعهٔ این روایات نشان می‌دهد که فرهنگ دینی، اصلِ حضور اجتماعی را تنها در چارچوب عفاف، وقار و دوری از زمینه‌های اختلاط و جلب توجه تعریف می‌کند؛ نگاهی که هدف آن محدودسازی زن نیست، بلکه حفاظت از کرامت انسانی و سالم نگه‌داشتن فضای جامعه است.

انتهای پیام/+