خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: در صحنهی نبرد، دشمن فقط با ابزار نظامی وارد نمیشود. معمولاً همزمان از چند جبهه جلو میآید: فشار اقتصادی، جنگ رسانهای، و هجمه فرهنگی. هدف این فشارها این است که هم توان مالی یک جامعه را کم و هم ذهن و باور آن را دچار تردید و آشفتگی کند. در چنین شرایطی، میدان واقعی جنگ فقط در مرزها نیست، بلکه در زندگی روزمره مردم، در ذهنها و در انسجام اجتماعی شکل میگیرد.
اگر به تاریخ صدر اسلام نگاه کنیم، نمونه روشن این موضوع را در «محاصره شعب ابیطالب» میبینیم. آنجا فشار اقتصادی و اجتماعی بهگونهای طراحی شده بود که مسلمانان را از حداقل امکانات زندگی محروم کند. هدف این بود که با سختی معیشت، اراده آنان شکسته شود، اما نتیجه برعکس شد و این فشار باعث تقویت همبستگی و صبر درونی آنان شد.
در آن مقطع، اسلام هنوز به قدرت و حاکمیت سیاسی نرسیده بود و در شرایط فشار و محاصره قرار داشت. اما در وضعیتی که یک جامعه یا حکومت از ساختار و مسئولیت اداره برخوردار است، طبیعی است که یکی از مهمترین وظایف آن، حفظ ثبات اقتصادی، تأمین امنیت معیشتی مردم و جلوگیری از تبدیل فشارهای بیرونی به بحران داخلی باشد. در واقع، همانطور که در آن دوران صبر و انسجام عامل بقا بود، در شرایط امروز، مدیریت درست اقتصاد و تقویت تابآوری اجتماعی در کنار حفظ انسجام عمومی، نقش تعیینکننده در پایداری جامعه دارد. پس هر تدبیر صحیح اقتصادی به مثابهی یک سپر در برابر فشارهای بیرونی و تلاطمهای داخلی است؛ سپری که هم از معیشت مردم محافظت میکند و هم اجازه نمیدهد فشارها به بحران اجتماعی و تضعیف انسجام عمومی تبدیل شود.
در کنار آن، «جنگ احد» نشان میدهد که در میدان درگیری، گاهی یک نقطه حساس میتواند سرنوشت یک نبرد را تغییر دهد. در آن واقعه، حفظ نکردن یک موقعیت کلیدی باعث شد شرایط میدان تغییر کند. این موضوع امروز هم به شکل دیگری دیده میشود؛ جایی که گلوگاههای اقتصادی و راههای ارتباطی نقش همان نقاط حساس را دارند.
در جنگهای امروز، فقط میدان نظامی مطرح نیست. جنگ رسانهای هم نقش مهمی دارد. تلاش میشود تصویرها، روایتها و ذهنیت مردم تغییر کند. همانطور که در گذشته با شایعه و تبلیغ، روحیهها هدف قرار میگرفت، امروز این کار در سطح گستردهتر و با ابزارهای پیچیدهتر انجام میشود.
رسانه در تاریخ اسلام فقط ابزار انتقال خبر نبود، بلکه در بسیاری از مقاطع، نقش تعیینکننده در شکلدادن به افکار عمومی و حتی تغییر مسیر حوادث ایفا کرد. یکی از نمونههای روشن آن این است که شخصیتی که در منابع اسلامی از او بهعنوان نزدیکترین فرد به پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله یاد میشود و شأن نزول آیه اکمال دین در روز غدیر درباره او نقل شده و این فرد بزرگوار همان علی بن ابیطالب علیهالسلام است. این تغییر روایتها سبب شد در دورههایی از تاریخ بر منبرها مورد سبّ و لعن قرار بگیرند. این نشان میدهد که وقتی روایت غالب رسانهای تغییر کند، حتی روشنترین جایگاههای تاریخی نیز میتوانند دچار تحریف یا فراموشی شوند.
در ادامه همین مسیر، تجربه تاریخی نشان میدهد که جنگ رسانهای چگونه میتواند زمینهساز رخدادهای بزرگ و تلخی مانند عاشورا شود. در آن فضای تبلیغاتی، با تغییر معناها و برچسبگذاریهای سیاسی و اعتقادی، اهل بیت پیامبر بهگونهای معرفی شدند که از دایره مشروعیت خارج جلوه داده شوند و حتی عنوانهایی مانند «خارجی» بر آنان اطلاق شود؛ یعنی کسی که علیه حاکم مشروعِ وقت خروج کرده است. این نمونهها نشان میدهد که رسانه، زمانی که در خدمت قدرت روایتساز قرار گیرد، میتواند حقیقت را جابهجا کند و افکار عمومی را به سمتی ببرد که نتیجه آن، فاصله گرفتن از واقعیت و شکلگیری حوادثی عمیق و سرنوشتساز باشد.
در چنین فضایی، اولین درس مهم، «روحیه مقاومت» است. مقاومت یعنی ایستادن در برابر فشارهایی که فقط فیزیکی نیستند، بلکه اقتصادی، روانی و رسانهای هم هستند. این روحیه باعث میشود جامعه در برابر موج فشارها از هم نپاشد.
درس دوم «ایمان» است. ایمان در اینجا فقط یک باور فردی نیست، بلکه یک پشتوانه جمعی است که به مردم جهت میدهد و باعث میشود سختیها را بیمعنا و بیهدف نبینند، بلکه آن را بخشی از مسیر بدانند.
درس سوم «صبر و استقامت» است و صبر در آموزههای وحی به عنوان رأس ایمان شمرده میشود. بسیاری از فشارها کوتاهمدت نیستند، بلکه فرسایشیاند. در چنین شرایطی، آنچه جامعه را نگه میدارد توان ادامه دادن است، نه واکنشهای لحظهای. صبر یعنی حفظ مسیر در دل فشارهای طولانی. حفظ ساختار شخصیتی در اوج هیاهوهای رسانهای و زیر بارش بمبهای دشمن.
از دیگر سو، «همراهی، مواسات و یاریگری» نقش تعیینکننده دارند. وقتی افراد جامعه در سختیها کنار هم بایستند، بار فشار تقسیم میشود و توان مقاومت بالا میرود. جمعبندی این تجربه تاریخی این است که در برابر فشارهای چندلایه دشمن، آنچه سرنوشت را تعیین میکند فقط قدرت سخت نیست، بلکه پیوند اجتماعی، ایمان، صبر و همبستگی مردم است.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی