خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: ماه محرم تنها یادآور یک واقعه تاریخی در سال 61 هجری نیست؛ بلکه فصلی برای بازخوانی نسبت انسان مؤمن با حقیقت بندگی، ولایت، مظلومیت و مسئولیت است. در این ماه، دلها به سوی کربلا متوجه میشود، اما این توجه صرفاً عاطفی و احساسی نیست؛ بلکه فرصتی است برای فهم عمیقتر چرایی قیام سیدالشهدا علیهالسلام و جایگاه آن در مسیر هدایت بشر. عاشورا نقطهای است که در آن عبادت، دعا، تسلیم در برابر خدا، مبارزه با تحریف دین و ایستادگی در برابر دنیاطلبی به هم میرسند.
از همین رو، سخن گفتن از محرم و عزاداری حسینی، تنها بیان مصیبت و سوگواری نیست، بلکه تبیین یک مکتب زنده و جاری است. مکتبی که هم اشک دارد و هم معرفت، هم حزن دارد و هم امید، هم داغ شهادت دارد و هم دعوت به قیام در برابر باطل. در نگاه اهلبیت علیهمالسلام، عاشورا حادثهای محدود به زمین و زمان نیست؛ بلکه حقیقتی است که با سرنوشت ایمان، تاریخ انبیا، جایگاه حجت الهی و حتی نظام آفرینش پیوند خورده است.
امام رضا علیهالسلام در حدیثی که به ریّان بن شبیب منسوب است، به تبیین جایگاه ماه محرم، حکمت سوگواری برای سیدالشهدا علیهالسلام و نسبت قلبی و عملی مؤمنان با نهضت عاشورا میپردازند. در این روایت، حضرت با بیانی عمیق، هم عظمت مصیبت کربلا را آشکار میکنند و هم راه درست مواجهه مؤمنان با این حادثه بزرگ را بیان میفرمایند.
حجتالاسلام بیگی خمینی، کارشناس مسائل دینی، در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم، با اشاره به این روایت میگوید: حدیث ریان بن شبیب از جامعترین و عمیقترین روایاتی است که درباره ماه محرم، فلسفه عزاداری سیدالشهدا علیهالسلام و نسبت مؤمن با اهلبیت علیهمالسلام از امام رضا علیهالسلام نقل شده است. این روایت نقشه راهی برای فهم عاشورا و چگونگی پیوند قلبی، فکری و عملی با نهضت حسینی به شمار میآید.
وی می افزاید: ریان بن شبیب نقل میکند که در نخستین روز ماه محرم به محضر امام رضا علیهالسلام شرفیاب شد. حضرت پیش از هر سخنی از او پرسیدند که آیا روزه گرفته است یا نه. وقتی پاسخ منفی شنیدند، اهمیت این روز را با یادآوری داستان حضرت زکریا علیهالسلام بیان کردند. به فرموده امام، روز اول محرم روزی است که زکریا علیهالسلام با تضرع از خداوند فرزندی پاک درخواست و خداوند دعای او را مستجاب کرد و بشارت ولادت یحیی علیه السلام را به او داد.
سپس امام فرمودند هر کس این روز را روزه بدارد و پس از آن خدا را بخواند، امید است دعایش همچون دعای زکریا مستجاب شود. به این ترتیب، امام رضا علیهالسلام پیش از ورود به مصائب عاشورا، محرم را ماه دعا، امید و ارتباط با خدا معرفی میکنند. گویی میخواهند به شیعیان بیاموزند که حزن حسینی از بستر عبودیت و بندگی خداوند جدا نیست.
امت اسلامی حرمت محرم را شکست
این کارشناس مذهبی دربارۀ حرمت شکنی ماه محرم از سوی مسلماننماها گفت: پس از این مقدمه، امام نگاه مخاطب را به فاجعهای معطوف میکنند که در همین ماه رخ داده است. حضرت یادآور میشوند که حتی عرب جاهلی نیز برای ماه محرم احترام قائل بود و جنگ و خونریزی را در آن ناروا میدانست، اما امت اسلامی حرمت این ماه و حتی حرمت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را پاس نداشت. آنان نه تنها فرزند رسول خدا را به قتل رساندند، بلکه زنان خاندان او را به اسارت بردند و اموالشان را غارت کردند. در این فراز، امام رضا علیهالسلام انحرافی بزرگ را به تصویر میکشند که در آن جامعهای که خود را مسلمان مینامید، اساسیترین ارزشهای دینی و انسانی را زیر پا گذاشت.
گریه، نشان همدلی با جبهۀ حق و برائت از ظالم است
بیگی خمینی گفت: امام رضا علیهالسلام در ادامۀ این حدیث، محور اصلی عزاداری را مشخص میکنند و میفرمایند: «اگر برای چیزی گریه میکنی، برای حسین بن علی گریه کن.» این جمله کوتاه، فلسفۀ گریه بر سیدالشهدا علیهالسلام را روشن میکند. گریه در فرهنگ اهلبیت نشانهای از همدلی با جبهه حق و اعلام برائت از ظلم است. اشک بر حسین علیهالسلام، پیوندی میان دل مؤمن و آرمانهای عاشورا برقرار میکند و او را در مسیر عدالتخواهی، آزادگی و وفاداری به حق قرار میدهد.
شایستهترین انسانها قربانی انحراف و دنیاطلبی شدند
وی افزود: امام رضا علیهالسلام برای بیان عظمت این مصیبت میفرمایند که حسین علیهالسلام همچون گوسفندی ذبح شد و همراه او هجده نفر از خاندانش به شهادت رسیدند که در روی زمین همانندی نداشتند. این تعبیر نشان میدهد که عاشورا صرفاً شهادت یک انسان بزرگ نبود، بلکه فاجعهای بود که در آن مجموعهای از پاکترین و شایستهترین انسانهای عصر قربانی انحراف و دنیاطلبی شدند.
عاشورا با نظام عالم پیوند دارد
این کارشناس دینی با اشاره به اینکه عاشورا رخدادی است که با نظام تکوین پیوند دارد گفت: از نگاه امام رضا علیهالسلام، آثار این حادثه تنها به زمین محدود نماند، گفت: حضرت میفرمایند آسمانهای هفتگانه و زمینها بر شهادت حسین علیهالسلام گریستند. این یعنی عاشورا رخدادی است که با نظام تکوین و حقیقت عالم پیوند دارد. شهادت حجت خدا چنان عظیم است که همه هستی در برابر آن واکنش نشان میدهد.
وی افزود: در همین راستا، امام از چهار هزار مَلک سخن میگویند که برای یاری امام حسین علیهالسلام به زمین نازل شدند، اما هنگامی رسیدند که واقعه شهادت به پایان رسیده بود. آنان مأمور شدند تا زمان ظهور حضرت مهدی علیهالسلام در کنار قبر سیدالشهدا بمانند و بر این مصیبت سوگواری کنند. شعار این ملائک «یا لثارات الحسین» است؛ شعاری که بیانگر استمرار نهضت عاشورا تا تحقق کامل عدالت الهی در عصر ظهور است. از این منظر، عاشورا جریانی زنده و جاری در تاریخ است که در دولت مهدوی به ثمر خواهد نشست.
حضرت سپس از روایتی که از پدران خویش نقل کردهاند یاد میکنند که پس از شهادت امام حسین علیهالسلام، آسمان خون و خاک سرخ بارید. صرفنظر از چگونگی تفسیر این گزارشها، پیام اصلی آنها روشن است: مصیبت کربلا چنان عظیم بود که آثار آن در سراسر عالم نمایان شد و هیچ موجودی نسبت به آن بیتفاوت نماند.
درسهای عاشورا در حکومت امام عصر به ثمر مینشیند
بیگی خمینی با تصریح بر این نکته که بخش مهمی از حدیث به آثار معنوی گریه و زیارت اختصاص دارد، گفت: امام رضا علیهالسلام میفرمایند اگر کسی بر حسین علیهالسلام گریه کند و اشکش بر گونههایش جاری شود، خداوند گناهان او را میآمرزد. همچنین میفرمایند اگر کسی میخواهد خدا را در حالی ملاقات کند که بار گناهی بر دوش نداشته باشد، به زیارت حسین علیهالسلام برود. مقصود از این تعابیر آن است که ارتباط حقیقی با سیدالشهدا علیهالسلام، انسان را به توبه، اصلاح نفس و بازگشت به خدا سوق میدهد. اشک و زیارت زمانی ارزش مییابند که زمینه تحول درونی و حرکت در مسیر بندگی را فراهم آورند.
وی افزود: امام در ادامه راههای پیوند با نهضت حسینی را بیان میکنند. لعن قاتلان امام حسین علیهالسلام به معنای اعلام برائت از ظلم و ستم است و آرزوی همراهی با شهدای کربلا در جمله «یا لیتنی کنت معهم فأفوز فوزاً عظیماً» اظهار آمادگی برای پیمودن همان راه حقطلبانه است. در حقیقت، مؤمن با این سخنان نشان میدهد که اگر در کربلا حضور نداشت، امروز آماده است در هر زمان و مکانی در جبهه حق قرار گیرد.
سرانجام، امام رضا علیهالسلام به مهمترین پیام روایت میرسند و میفرمایند: «اگر میخواهی با ما در درجات عالی بهشت باشی، برای اندوه ما اندوهگین و برای شادی ما شادمان باش و بر ولایت ما پایدار بمان.» این سخن، حقیقت ولایت را تبیین میکند. ولایت نوعی همسویی کامل قلبی و عملی با اهلبیت علیهمالسلام است. مؤمن واقعی کسی است که ارزشها، آرمانها و دغدغههای آنان را در زندگی خود جاری کند.
بیگی خمینی گفت: پس در مجموع حدیث ریان بن شبیب را میتوان منشور جامع فرهنگ عاشورا دانست. امام رضا علیهالسلام در این روایت، محرم را ماه دعا و استجابت معرفی میکنند، جنایت بزرگ کربلا را یادآور میشوند، حکمت گریه و عزاداری را تبیین میکنند؛ پیوند عاشورا و ظهور را آشکار میکنند و در نهایت راه همراهی با اهلبیت را در محبت، ولایت، همدلی و تبعیت از آنان معرفی میکنند. از این رو، این حدیث برنامهای تربیتی برای ساختن انسان مؤمن و جامعه وفادار به آرمانهای اهلبیت علیهمالسلام است.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی