خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: دفاع مقدس را نباید فقط یک دوره تاریخی از جنگ ایران و عراق دانست. این دوران را میتوان صحنهای دانست که در آن بسیاری از آموزههای دینی در عمل دیده شد. ملتی که در آغاز جنگ امکانات محدودی داشت، با کمبود تجهیزات روبهرو بود و در برابر دشمنی قرار گرفته بود که از حمایت قدرتهای بزرگ برخوردار بود، توانست سالها ایستادگی کند. آنچه در این تجربه اهمیت دارد، فقط نتیجه عملیاتهای نظامی نیست؛ بلکه این واقعیت است که در نگاه قرآن، قدرت مؤمنان فقط به امکانات مادی آنها بستگی ندارد.
یکی از پایههای این ایستادگی، باور به نصرت الهی بود. قرآن کریم میفرماید: «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ»؛ اگر خدا را یاری کنید، خدا نیز شما را یاری و قدمهایتان را استوار میکند. این آیه به معنای کنار گذاشتن امکانات و محاسبات مادی نیست، بلکه به ما یاد میدهد که در محاسبات خود فقط به قدرت ظاهری دشمن نگاه نکنیم. رزمندهای که میدانست امکانات کشور محدود است، اما دفاع از مردم، کشور و ارزشهای دینی را وظیفه خود میدانست، با توکل به خدا وارد میدان میشد. همین نگاه باعث میشد کمبود امکانات را دلیل تسلیم شدن در برابر دشمن نداند.
توکل یکی دیگر از پایههای مهم این روحیه بود. توکل به معنای این نیست که انسان دست روی دست بگذارد و کاری نکند. انسان باید وظیفه خود را انجام دهد، برنامهریزی کند، تلاش کند و از امکاناتی که در اختیار دارد استفاده کند و در نهایت نتیجه را به خدا بسپارد. سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نیز همین را نشان میدهد. در جنگ بدر، مسلمانان از نظر تعداد و تجهیزات با شرایط برابری با دشمن روبهرو نبودند، اما پیامبر همزمان با توکل به خدا، برای جنگ برنامهریزی و نیروها را سازماندهی کرد و در میدان حضور داشت. بنابراین، جامعهای که از توکل سخن میگوید، باید در کنار آن اهل برنامهریزی، تلاش، تولید قدرت و برطرف کردن ضعفهای خود نیز باشد.
عامل مهم دیگر، اتصال به اهلبیت علیهمالسلام و تربیت نسلی بود که دین را فقط در حرف نمیدید، بلکه آن را در زندگی و میدان عمل نشان میداد. فرهنگ عاشورا برای بسیاری از رزمندگان فقط یک حادثه تاریخی نبود، بلکه الگویی برای ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از حق بود. امیرالمؤمنین علیهالسلام نیز در سخنان و سیرهی خود بارها بر ایستادگی در برابر دشمن تأکید کرده است. در نگاه علوی، جامعهی مؤمن جامعهای نیست که با اولین تهدید، روحیه خود را از دست بدهد. آن حضرت در نامه به مالک اشتر نیز بر رفتار درست با مردم و توجه به رضایت آنان تأکید میکند؛ زیرا حکومت بدون همراهی مردم، در برابر مشکلات ضعیف خواهد شد.
از همینجا میتوان به موضوع مهم همدلی اجتماعی رسید. دفاع مقدس فقط نتیجه حضور رزمندگان در جبههها نبود. خانوادهها، کارگران، کشاورزان، پزشکان، دانشآموزان، روحانیون و گروههای مختلف مردم، هر کدام بخشی از مسئولیت دفاع را بر عهده داشتند. مردم در آن سالها خود را جدا از یکدیگر نمیدیدند و بسیاری از مشکلات را با کمک هم پشت سر میگذاشتند. این همان سرمایهای است که هر جامعهای در زمان بحران به آن نیاز دارد.
اگر مردم احساس کنند همه در یک جبهه قرار دارند و سرنوشتشان به یکدیگر گره خورده است، سختیها را راحتتر تحمل میکنند. اما اگر میان مردم و مسئولان یا میان گروههای مختلف جامعه، بیاعتمادی و اختلاف زیاد شود، حتی امکانات مادی فراوان به تنهایی نمیتواند امنیت و ثبات کشور را حفظ کند.
از این زاویه، یکی از آسیبهای امروز، مخابره پالس ضعف به دشمن و ترساندن مردم از قدرت دشمن است. نکته قابل توجه این است که گاهی کسانی که خود دوران دفاع مقدس را دیدهاند و به یاد دارند که کشور در مقاطعی حتی ابتداییترین تجهیزات دفاعی را نداشت، امروز به جای انتقال تجربه مقاومت، از ترس و ناتوانی سخن میگویند. البته بیان مشکلات کشور و هشدار درباره ضعفها، نه تنها اشکالی ندارد، بلکه لازم است. مسئولان و کارشناسان باید ضعفها را بشناسند و برای برطرف کردن آنها راه پیدا کنند. اما اینکه مشکلات به گونهای مطرح شود که نتیجه آن ترساندن مردم و القای این باشد که در برابر دشمن راهی جز عقبنشینی نداریم، با تجربه دفاع مقدس و آموزههای دینی سازگار نیست.
البته مقاومت به معنای نادیده گرفتن مشکلات مردم نیست. اقتصاد، معیشت و رضایت مردم، بخش مهمی از قدرت کشور هستند. اگر مردم با مشکلات اقتصادی و فشارهای سنگین زندگی روبهرو باشند، طبیعی است که توان جامعه برای تحمل فشارهای دیگر نیز کمتر شود. امیرالمؤمنین علیهالسلام در همان نامه معروف به مالک اشتر، بر رسیدگی به وضعیت مردم و توجه به زندگی آنان تأکید دارد.
بنابراین اگر از مردم انتظار داریم در برابر فشار خارجی ایستادگی کنند، مسئولان هم باید برای کاهش مشکلات اقتصادی، مبارزه با فساد، افزایش کارآمدی و تقویت اعتماد عمومی تلاش کنند. نمیتوان از مردم انتظار مقاومت داشت، اما مشکلات واقعی آنها را نادیده گرفت.
در نهایت، یکی از خطرهای جدی برای هر جامعه، فقط دشمن بیرونی نیست؛ بلکه عواملی هستند که میان مردم و مسئولان فاصله ایجاد میکنند و مردم را در برابر یکدیگر قرار میدهند. جامعهای که در داخل خود دچار اختلاف و بیاعتمادی شود، در برابر فشار خارجی آسیبپذیرتر خواهد بود. دفاع مقدس به ما نشان داد که نصرت الهی، توکل، پیوند با اهلبیت علیهمالسلام، مقاومت و همدلی، فقط شعار نیستند، بلکه میتوانند در شرایط سخت به یک ملت برای ایستادگی کمک کنند. البته حفظ این روحیه در امروز، در کنار ایمان و مقاومت، به عدالت، کارآمدی و توجه واقعی به زندگی مردم نیز نیاز دارد.
امروز راه دفاع از کشور نه ترساندن مردم از دشمن است و نه پنهان کردن ضعفها. راه درست این است که ضعفها را بشناسیم، آنها را اصلاح کنیم، قدرت کشور را افزایش دهیم و در عین حال روحیه مقاومت را از بین نبریم. ملتی که در روزهای دفاع مقدس با وجود کمبود امکانات ایستاد، این تجربه را به دست آورد که نداشتن امکانات به معنای ناتوان بودن نیست. آنچه اهمیت دارد این است که یک ملت تا چه اندازه به خدا اعتماد دارد، تا چه اندازه با یکدیگر همراه است، تا چه اندازه از مکتب اهلبیت علیهمالسلام درس گرفته و تا چه اندازه برای برطرف کردن ضعفهای خود تلاش میکند.
انتهایپیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی