ربات‌ها حس لامسه پیدا می‌کنند؛ آغاز رقابت جدید در هوش مصنوعی فیزیکی

به گزارش خبرنگار مهر؛ تمرکز رقابت دیگر صرفاً بر توسعه مدل‌های زبانی بزرگ یا سامانه‌های بینایی ماشین قرار ندارد، بلکه به تدریج به سمت ارتقای «هوش فیزیکی» ربات‌ها حرکت کرده است. در این چارچوب، توانایی درک محیط از طریق تماس مستقیم، به یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای توسعه نسل جدید ربات‌های عمومی تبدیل شده است.

سرمایه‌گذاری ده‌ها میلیون یوانی صندوق «Songhe Capital» در استارتاپ چینی «Perception Era Technology» که توسط یکی از استادان دانشگاه سوژو تأسیس شده، بیش از آن که یک رویداد مالی باشد، نشانه‌ای از شکل‌گیری یک میدان رقابت فناورانه جدید در چین است که «حس لامسه» را حلقه مفقوده هوش مصنوعی تجسم‌یافته (Embodied AI) می‌داند.

پوست الکترونیکی؛ زیرساخت جدید ادراک ربات‌ها

شرکت «Perception Era Technology» که فعالیت خود را از دسامبر ۲۰۲۵ آغاز کرده، خود را صرفاً تولیدکننده حسگر معرفی نمی‌کند، بلکه هدف آن ایجاد زیرساخت کامل ادراک لمسی برای ربات‌ها است. این معماری شامل پوست الکترونیکی چندوجهی، سخت‌افزارهای حسگر لمسی و الگوریتم‌های اختصاصی هوش مصنوعی است که در کنار یکدیگر، یک سامانه یکپارچه ادراک فیزیکی را شکل می‌دهند.

مهم‌ترین محصول این شرکت، پوست الکترونیکی زیست‌الهام با قابلیت کشسانی بسیار بالا است. برخلاف حسگرهای صلب متداول، این فناوری از مواد بسیار انعطاف‌پذیر ساخته شده و می‌تواند به طور کامل روی سطوح پیچیده‌ای مانند بازوها، انگشتان و مفاصل ربات قرار گیرد. قابلیت کشش بیش از ۴۰۰ درصدی و موفقیت در بیش از یک میلیون چرخه آزمون دوام، نشان می‌دهد که این فناوری برای استفاده مداوم در محیط‌های صنعتی طراحی شده و صرفاً یک نمونه آزمایشگاهی نیست.

هوش فیزیکی؛ حلقه گمشده ربات‌های عمومی

طی سال‌های گذشته، پیشرفت‌های چشمگیر بینایی ماشین باعث شد ربات‌ها بتوانند اشیاء را شناسایی، طبقه‌بندی و مکان‌یابی کنند. با این حال، بسیاری از فعالیت‌های انسانی بر پایه اطلاعات بصری صورت نمی‌گیرد. گرفتن یک لیوان شیشه‌ای، تشخیص میزان فشار لازم برای بلند کردن یک میوه نرم، یا نگه داشتن یک ابزار جراحی، همگی وابسته به اطلاعات لمسی هستند.

پوست الکترونیکی جدید این خلأ را هدف قرار داده است. این سامانه قادر است فشار، بافت، دما و حتی لغزش اشیاء را به صورت هم‌زمان و بلادرنگ تشخیص دهد. نتیجه این قابلیت، افزایش چشمگیر توانایی ربات در تعامل با محیط‌های غیرساخت‌یافته است که شامل محیط‌هایی چون کارخانه‌های هوشمند، انبارهای خودکار، مراکز درمانی و خدمات مراقبتی می‌شود. وجه اشتراک همه این محیط‌ها آن است که در آن‌ها شرایط دائماً در حال تغییر بوده و تصمیم‌گیری صرفاً بر مبنای تصویر امکان‌پذیر نیست.

در واقع، هرچه ربات‌ها بیشتر وارد زندگی روزمره انسان شوند، اهمیت حس لامسه نیز افزایش می‌یابد، زیرا بسیاری از تعاملات فیزیکی انسان با جهان پیرامون، از طریق تماس مستقیم انجام می‌شود.

از حسگر به فهم محیطی؛ نقش یادگیری انتقالی در ادراک لمسی

مهم‌ترین نوآوری این فناوری را باید در سطح الگوریتم‌های هوش مصنوعی جست‌وجو کرد، نه صرفاً در مواد به‌کاررفته در پوست الکترونیکی. شرکت چینی توسعه‌دهنده این فناوری اعلام کرده است که سامانه لمسی آن از قابلیت «یادگیری انتقالی» (Transfer Learning) بهره می‌برد.

بر اساس این رویکرد، اگر ربات با جسمی مواجه شود که پیش‌تر آن را ندیده اما ویژگی‌های فیزیکی مشابه نمونه‌های قبلی داشته باشد، سامانه می‌تواند با استفاده از دانش آموخته‌شده، رفتار مناسب را استنتاج کند. این قابلیت، ادراک لمسی را از مرحله ثبت ساده داده‌ها فراتر می‌برد و آن را به یک فرآیند شناختی تبدیل می‌کند.

در این معماری، داده‌های حاصل از تماس فیزیکی جمع‌آوری می‌شوند، ویژگی‌های معنادار از آن‌ها استخراج می‌شود و سپس مدل هوش مصنوعی این دانش را به موقعیت‌های جدید منتقل می‌کند. حاصل این چرخه، شکل‌گیری یک حلقه بسته میان سخت‌افزار، داده و مدل هوش مصنوعی است که امکان تصمیم‌گیری تطبیقی را برای ربات فراهم می‌آورد.

رقابت آینده در بازار هوش مصنوعی از لایه مدل به لایه ادراک منتقل می‌شود

سرمایه‌گذاری اخیر دولت چین بر «Perception Era Technology» را باید در چارچوب تحول بزرگ‌تری در صنعت هوش مصنوعی تحلیل کرد. پس از رقابت سنگین بر سر مدل‌های زبانی بزرگ، اکنون توجه بازیگران اصلی صنعت فناوری به توسعه «هوش مصنوعی تجسم‌یافته» معطوف شده است. در این حوزه فناورانه نوظهور، کیفیت تعامل ربات با جهان واقعی به اندازه توان پردازش مدل‌های زبانی اهمیت پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، پوست الکترونیکی دیگر یک قطعه جانبی برای ربات محسوب نمی‌شود، بلکه به یکی از لایه‌های زیرساختی معماری ربات‌های عمومی آینده تبدیل خواهد شد. هرچه داده‌های لمسی غنی‌تر و مدل‌های یادگیری دقیق‌تر شوند، فاصله میان ربات‌های صنعتی سنتی و ربات‌های دارای توانایی تعامل هوشمند با محیط کاهش خواهد یافت.

از این منظر، سرمایه‌گذاری بر فناوری‌های ادراک لمسی را می‌توان بخشی از راهبرد چین برای تثبیت جایگاه خود در نسل بعدی رقابت جهانی هوش مصنوعی دانست؛ رقابتی که در آن، مزیت صرفاً با مدل‌های بزرگ زبانی تعیین نمی‌شود، بلکه توانایی درک، لمس و تعامل مؤثر با جهان فیزیکی نیز به یکی از معیارهای اصلی برتری فناورانه تبدیل خواهد شد.