به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، عاشورا روزِ تجلیِ حزن و اندوهِ آلالله و روزِ بازگوییِ حق علیه باطل است؛ روزی که آسمان و زمین در سوگِ مظلومیتِ امام حسین علیهالسلام گریستند و حقیقتِ انسانیت در تلاقی خون و صبر، بازتعریف شد. این روز، نه تنها یادآور فاجعهای جانکاه بر پیکرِ حبیب خدا، بلکه فرصتی است برای تجدید میثاق با ارزشهای الهی و پیوند دوباره با منبعِ هدایت و رستگاری است. در هر قطره از اشکهای ریخته شده در این روز، پیامی از عشق و وفاداری نهفته است که از پسِ قرنها، قلبهای مؤمنان را به سوی کربلا فرا میخواند.
در این راستا، ائمۀ معصومین علیهمالسلام با نگاهی دقیق به مقامِ این روز، آداب و شعائری را برای آن تبیین کردهاند که فراتر از یک سوگواریِ ساده است. توصیه های ائمه در مورد آداب عاشورا، همگی بر محورِ «حضورِ قلبی» و «نمایشِ عزاداری» استوار است؛ از ادای سلام با توجه به فاصله (نزدیک یا دور)، تا انجامِ نماز، گریستن و برپا کردنِ مجالسِ تسلیت و همدردی. این آداب، راهبردی است برای آنکه هر مؤمن، حتی در دورترین نقاط جهان، بتواند با همان کیفیت و پاداشی که در کنار حرمِ مطهر حضور دارد، در زمرهی سوگوارانِ حقیقیِ آلالله قرار گیرد و در پاداشِ میلیونیِ این روز شریک شود.
1. ترک حاجت دنیوی و عدم ذخیرۀ خوراک در عاشورا
شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرضا علیهالسلام» از حسن بن فضّال و ایشان از پدرش، از امام رضا علیهالسلام روایت میکند که امام فرمود:
مَنْ تَرَکَ السَّعْیَ فِی حَوَائِجِهِ یَوْمَ عَاشُورَاءَ قَضَى اللَّهُ لَهُ حَوَائِجَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَنْ کَانَ یَوْمُ عَاشُورَاءَ یَوْمَ مُصِیبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُکَائِهِ یَجْعَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَوْمَ فَرَحِهِ وَ سُرُورِهِ وَ قَرَّتْ بِنَا فِی الْجِنَانِ عَیْنُهُ وَ مَنْ سَمَّى یَوْمَ عَاشُورَاءَ یَوْمَ بَرَکَةٍ وَ ادَّخَرَ لِمَنْزِلِهِ شَیْئاً لَمْ یُبَارَکْ لَهُ فِیمَا ادَّخَرَ وَ حُشِرَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ یَزِیدَ وَ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ زِیَادٍ وَ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ لَعَنَهُمُ اللَّهُ إِلَى أَسْفَلِ دَرْکٍ مِنَ النَّارِ.
هر کس در روز عاشورا از تلاش برای کارهای [شخصی و دنیویِ] خود دست بکشد، خداوند حاجتهای دنیا و آخرت او را برآورده میکند و هر کس که روز عاشورا، روزِ مصیبت، اندوه و گریهاش باشد، خداوند عزّوجل روز قیامت را روزِ شادی و سرور او قرار میدهد و چشمانش به [دیدار و مقامِ] ما در بهشت روشن میشود.
و هر کس که روز عاشورا را روزِ برکت بنامد و چیزی را برای خانه و خانوادهاش [به عنوان ذخیره] نگه دارد [یا خریداری کند]، در آنچه ذخیره کرده برایش برکتی نخواهد بود و در روز قیامت با یزید، عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد -که خداوند آنها را لعنت کند- در پایینترین جایگاهِ آتش [دوزخ] محشور خواهد شد.» (عیون اخبار الرضا، ج1، ص299)
2. روز حزن خانواده و ثواب زیارت از دور و نزدیک
شیخ حرّ عاملی صاحب وسائل الشیعه از مالک جهنی و ایشان از امام باقر علیهالسلام روایت میکند که فرمود:
هر کس در روز عاشورای ماه محرم، حسین علیهالسلام را زیارت کند، بهگونهای که تا آنجا که نزد او میماند گریهکنان باشد، در روز قیامت خداوند متعال را با پاداشِ دو میلیون حج، دو میلیون عمره و دو میلیون غزوه ملاقات میکند؛ و پاداش هر حج، عمره و غزوه همانند پاداش کسی است که همراه رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و همراه امامانِ هدایتشده، حج و عمره کرده و جهاد نموده باشد.
راوی گفت: فدایت شوم، پس برای کسی که در شهرها و سرزمینهای دور است و نمیتواند در آن روز به زیارت او برود چه [حکمی] است؟
فرمود: هرگاه آن روز فرا رسید، به صحرا برود، یا بر بامی بلند در خانهاش بالا رود، و با اشاره بر او سلام کند، و برای قاتلش بسیار دعا کند، و پس از آن دو رکعت نماز بخواند. این کار را در آغاز روز، پیش از زوال انجام دهد؛ سپس برای حسین علیهالسلام نوحهسرایی کند و بر او بگرید، و اهل خانهاش را به گریه بر او فرمان دهد، و در خانهاش مصیبت او را با آشکار کردن اندوه بر او برپا دارد، و آنان در خانهها با گریه، یکدیگر را ملاقات کنند و یکدیگر را به مصیبت حسین (علیهالسلام) تسلیت گویند.
پس من ضامنم برای آنان که اگر چنین کنند، خداوند عزّوجل همه این پاداش را به آنان عطا فرماید.» ثُمَّ لیَندُبِ الحسینَ علیه السلام و یَبکیهِ ، و یأمُرُ مَن فی دارِهِ مِمَّن لا یَتَّقیهِ بِالبُکاءِ عَلَیهِ ··· و لِیُعَزِّ بَعضُهُم بَعضا بِمُصابِهِم بِالحُسَینِ علیه السلام ···
3. کیفیت تسلیت بر مصیبت امام حسین و عدم ذخیرۀ خوراک
عرض کردم: چگونه به همدیگر تسلیت بگوییم؟ حضرت فرمود: بگویید: خداوند اجر ما را به سبب مصیبتى که از حسین به ما رسیده بزرگ گرداند و ما و شما را از کسانى قرار دهد که در کنار ولىّ دم او، امام مهدى از خاندان محمد علیهم السلام ، به خونخواهى او بر مى خیزند؛ قُلتُ : فکَیفَ یُعَزّی بَعضُنا بَعضا ؟ قالَ : تَقولونَ : أعظَمَ اللّه ُ اُجورَنا بِمُصابِنا بِالحُسَینِ ، و جَعَلَنا و إیّاکُم مِنَ الطّالِبینَ بِثارِه مَعَ وَلِیِّهِ الإمامِ المَهدِیِّ مِن آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام
سپس فرمود: اگر بتوانی روزت را در هیچ کاری پراکنده نکنی، چنین کن؛ زیرا آن روز، روزی نحس است و در آن حاجتی برآورده نمیشود، و اگر هم برآورده شود، در آن برکت نخواهد بود و راه رشد در آن دیده نمیشود.
و برای خانهات چیزی ذخیره مکن؛ زیرا هر کس در آن روز برای خانهاش چیزی ذخیره کند، در آنچه ذخیره کرده برکت نمیبیند و در اهل خانهاش نیز برکت نخواهد بود.
پس هر کس چنین کند، برای او ثوابِ یک میلیون حج، یک میلیون عمره و یک میلیون غزوه نوشته میشود، که همگی همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله است؛ و نیز ثوابِ مصیبتِ هر پیامبر، رسول، صدیق و شهیدی را که از آغاز آفرینش دنیا تا برپایی قیامت مرده یا کشته شدهاند، خواهد داشت.» (وسائل الشیعة، ج14، ص 509)
4. روز مصیبت و حزن و اشک
صدوق در کتاب «امالی» خود از امام رضا علیه السلام میکند:
مَن کانَ یَومُ عاشوراءَ یَومَ مُصیبَتِهِ و حُزنِهِ و بُکائهِ ، یَجعَلِ اللّه ُ عزَّ و جلَّ یَومَ القِیامَةِ یَومَ فَرَحِهِ و سُرورِهِ .
هر که روز عاشورا روز سوگوارى و اندوه و گریه اش باشد، خداوند عزّ و جلّ روز قیامت را روز شادى و سرور او قرار دهد. (الأمالی( للصدوق)، ص 129)
5. خواندن زیارت عاشورا و ثواب عظیم آن
قَالَ صَالِحُ بْنُ عُقْبَةَ الْجُهَنِیُّ وَ سَیْفُ بْنُ عَمِیرَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِیُّ فَقُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع عَلِّمْنِی دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ إِذَا أَنَا زُرْتُهُ مِنْ قَرِیبٍ وَ دُعَاءً أَدْعُو بِهِ إِذَا لَمْ أَزُرْهُ مِنْ قَرِیبٍ وَ أَوْمَأْتُ إِلَیْهِ مِنْ بُعْدِ الْبِلَادِ وَ مِنْ سَطْحِ دَارِی بِالسَّلَامِ قَالَ فَقَالَ یَا عَلْقَمَةُ إِذَا أَنْتَ صَلَّیْتَ رَکْعَتَیْنِ بَعْدَ أَنْ تُومِئَ إِلَیْهِ بِالسَّلَامِ وَ قُلْتَ عِنْدَ الْإِیمَاءِ إِلَیْهِ وَ مِنْ بَعْدِ الرَّکْعَتَیْنِ هَذَا الْقَوْلَ فَإِنَّکَ إِذَا قُلْتَ ذَلِکَ فَقَدْ دَعَوْتَ بِمَا یَدْعُو بِهِ مَنْ زَارَهُ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ کَتَبَ اللَّهُ لَکَ بِهَا أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْکَ أَلْفَ أَلْفِ سَیِّئَةٍ وَ رَفَعَ لَکَ مِائَةَ أَلْفِ [أَلْفِ] دَرَجَةٍ وَ کُنْتَ مِمَّنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ حَتَّى تُشَارِکَهُمْ فِی دَرَجَاتِهِمْ وَ لَا تُعْرَفُ إِلَّا فِی الشُّهَدَاءِ الَّذِینَ اسْتُشْهِدُوا مَعَهُ وَ کَتَبَ لَکَ ثَوَابَ کُلِّ نَبِیٍّ وَ رَسُولٍ وَ زِیَارَةِ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع مُنْذُ یَوْمَ قُتِلَ- السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا خِیَرَةَ اللَّهِ وَ ابْنَ خِیَرَتِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ الی آخر …. (کامل الزیارات، ص 175)
إبن قولِویه در کتاب معتبر خود یعنی کامل الزیارات مینویسد صالح بن عقبه جهنی و سیف بن عمیره روایت کردهاند که علقمة بن محمد حضرمی گفت: به ابوجعفر (امام باقر) علیهالسلام عرض کردم: «به من دعایی بیاموز که در آن روز (عاشورا) اگر از نزدیک ایشان را زیارت کردم، با آن دعا کنم؛ و نیز دعایی که اگر از دور زیارت کردم و از پشت بام خانهام و از سرزمینهای دور با ادای سلام به ایشان اشاره نمودم، با آن دعا کنم.»
فرمودند: «ای علقمة؛ هرگاه پس از ادای سلام (از دور)، دو رکعت نماز خواندی و در هنگام اشاره و پس از آن دو رکعت، این سخن را گفتی، همانا تو همان دعایی را کردهای که فرشتگان در هنگام زیارت ایشان میخوانند؛ و خداوند به سبب آن، یک میلیون (هزار هزار) حسنه برایت مینویسد، یک میلیون (هزار هزار) سیئه از تو میزداید، صد هزار درجه تو را بالا میبرد و از کسانی قرار میگیری که همراه با حسین بن علی (ع) شهید شدهاند، تا در درجات ایشان با آنان شریک باشی؛ و این [جایگاه] تنها در میان شهدایی شناخته میشود که همراه با ایشان شهید گشتهاند. همچنین پاداش هر پیامبر و رسولی و پاداشِ زیارتِ هر کسی که از روز کشته شدن حسین بن علی (ع) تاکنون ایشان را زیارت کرده است، برای تو نوشته میشود:
السَّلامُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا خِیَرَةَ اللَّهِ وَ ابْنَ خِیَرَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ .. الی آخر
در مجموع، این روز فراتر از یک یادمانِ ساده، مجموعهای از فرصتهای الهی برای پیوندِ دوباره میان بنده و خالق است؛ روز اشک و آه است؛ روزی که در آن، هر اشک، هر سلام و هر دعایی، گامی است در مسیرِ بازگشت به فطرت محسوب میشود. امامان ما با تبیینِ این آداب، به ما آموختهاند که حتی در لحظاتِ دوری از کربلا، با حضورِ قلب و رعایتِ شعائر، میتوانیم در همان ابعادِ قدسی و با همان پاداشهای بیکران، در زمرهی سوگوارانِ حقیقیِ آلالله قرار گیریم.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی