مهجوریت یک دعای بزرگ؛ چرا عرفه صحیفه سجادیه کمتر خوانده می‌شود؟

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: روز عرفه در فرهنگ اسلامی، روز بازگشت دل به سوی خداوند و موسم گسترده مناجات و دعاست؛ روزی که انسان بیش از هر زمان دیگری فرصت می‌یابد میان غوغای دنیا، لحظه‌ای در پیشگاه پروردگار بایستد و با او سخن بگوید. در روایات نیز چنان بر اصلِ «دعا» در این روز تأکید شده که حتی درباره روزه گرفتن فرموده‌اند اگر روزه سبب ضعف و کسالت شده و انسان را از حال دعا و توجه بازمی‌دارد، بهتر است تغذیه کند تا نشاط و حضور قلب برای مناجات الهی باقی بماند. این نگاه نشان می‌دهد که در مکتب اهل‌بیت، روح دعا و ارتباط قلبی با خدا، بر ظواهر بی‌روح و اعمالِ بدون حضور مقدم است.

در میان اعمال و ادعیه روز عرفه، ذهن بسیاری از مؤمنان بیش از همه با دعای مشهور منقول از امام حسین مأنوس است؛ دعایی عظیم و سرشار از مضامین عرفانی و معرفتی. اما در کنار آن، دعای عرفه‌ای دیگر در صحیفه سجادیه از امام سجاد نقل شده که با وجود اعتبار بلند سندی و استحکام محتوایی، کمتر مورد توجه عمومی قرار گرفته و تا حدی در غربت و مهجوریت مانده است. این دعا از حیث انتساب و ساختار، از متون ممتاز دعایی شیعه به شمار می‌رود و برخی پژوهشگران، آن را از جهت سندی و متنی استوارتر از دعای مشهور عرفه دانسته‌اند.

دعای عرفه صحیفه سجادیه تنها یک متن برای زمزمه عاطفی نیست؛ بلکه منظومه‌ای عمیق از معارف الهی است. بخش‌های آغازین آن، سرشار از توحید ناب و تبیین صفات الهی است؛ از بی‌نیازی مطلق خداوند و احاطه علمی او گرفته تا ناتوانی عقل و وهم در درک حقیقت ذات پروردگار. امام علیه‌السلام در این دعا، انسان را از سطح دعاهای صرفاً حاجت‌محور فراتر می‌برد و او را وارد ساحت معرفت، تفکر و شهود عظمت الهی می‌کند؛ گویی دعا در اینجا، مدرسه خداشناسی است.

لایه دیگر این دعا، پیوند عمیق میان توحید و ولایت است. در این متن شریف، پس از حمد و ثنای الهی و صلوات بر پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، جایگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام به عنوان خزانه‌داران علم الهی، حافظان دین و حجت‌های خدا بر بندگان تبیین می‌شود. این همان نقطه‌ای است که دعای عرفه صحیفه را از بسیاری متون صرفاً عرفانی جدا می‌کند؛ زیرا مسیر قرب الهی را جدا از ولایت عترت نمی‌بیند و هدایت انسان را در امتداد امامت معنا می‌کند.

از سوی دیگر، فرازهای پایانی دعا رنگی آشکار از اندیشه مهدوی دارد. امام سجاد در بخشی از دعا، از امام هر عصر سخن می‌گوید؛ از حجت الهی که خداوند دین خود را به واسطه او حفظ می‌کند و مؤمنان باید گرد محور او حرکت کنند. سپس برای نصرت، اقتدار و یاری آن امام دعا می‌کند. همین پیوند میان توحید، ولایت و انتظار، دعای عرفه صحیفه سجادیه را به متنی تمدنی و جریان‌ساز تبدیل کرده است؛ دعایی که تنها برای خلوت فردی نیست، بلکه افق هدایت جامعه و تحقق حاکمیت الهی را نیز ترسیم می‌کند.

شاید یکی از دلایل مهجور ماندن این دعای عظیم، غلبه نگاه احساسی بر سنت دعاخوانی در روز عرفه باشد؛ در حالی که دعای عرفه صحیفه سجادیه، علاوه بر سوز و مناجات، مخاطب را به تأمل و فهم نیز دعوت می‌کند. بازخوانی و احیای این دعا می‌تواند دریچه‌ای تازه برای آشنایی نسل امروز با میراث معرفتی صحیفه سجادیه باشد؛ میراثی که دعا را از سطح الفاظ، به افق معرفت، ولایت و مسئولیت اجتماعی پیوند می‌زند.

برای احیای این دعا لازم است برخی محافل مذهبی آن را به‌عنوان محور اصلی برنامه‌های خود قرار داده و با برگزاری جلسات منظم قرائت، شرح و تبیین، زمینه انس بیشتر با معانی عمیق آن را فراهم کنند تا توجه دوباره به این میراث معنوی در فضای معنوی جامعه تقویت شود.

انتهای‌پیام/