5 «باید» به‌زمین‌مانده فرهنگ کتابخوانی از نگاه رهبر شهید

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نمایشگاه کتاب تهران هرساله میزبان مردی بود که علی‌رغم مشغله‌های متعدد، ساعت‌ها برای گفت‌وگو با اهالی نشر و دیدن کتاب‌ها وقت می‌گذاشت. رهبر شهید انقلاب اسلامی در سال‌های متمادی علی‌رغم مشغله‌های متعددی که یک رهبر سیاسی و دینی دارد، با حضور در نمایشگاه کتاب تهران ضمن تورق آثار، به گفت‌وگو با اهالی نشر، نویسندگان و شاعران می‌پرداختند.

فرصتی که ایشان برای امر کتابخوانی و ترویج کتاب در جامعه قائل بودند، تنها محدود به حضور در نمایشگاه کتاب تهران نبود، ایشان در زمان‌های مختلف به‌فراخور موضوع، گاه خواندن آثاری را برای مخاطبان پیشنهاد و گاه با اشاره به مطلبی از کتابی، مخاطب را به‌سمت مطالعه این آثار هدایت می‌کردند. از دیگر مواردی که نشان‌دهنده توجه ایشان به اهمیت کتابخوانی در جامعه است، انتشار یادداشت‌ها و تقریظ‌هایی از ایشان درباره آثار متعدد بود؛ یادداشت‌های کوچکی که هم موجی از کتابخوانی را در جامعه ایجاد می‌کرد و هم باعث دلگرمی نویسنده و ناشران می‌شد.

مروری بر بیانات ایشان در سال‌های گذشته، حکایت از مهمترین دغدغه‌های ایشان در زمینه کتاب و کتابخوانی دارد؛ دغدغه‌هایی که اگرچه بارها تکرار شده‌ اما کمتر مورد توجه مسئولان قرار گرفته و همچنان مبتلی‌به جامعه است،
در ادامه به بخشی از این «باید»های به‌زمین‌مانده اشاره می‌شود:

باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که فضای کتابخوانی در کشور توسعه و تعمیق پیدا کند.(بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه کتاب تهران ـ 1391/02/17)

اگرچه در سال‌های گذشته با گسترش فروشگاه‌های آن‌لاین و کتابخانه‌های سیار، حرکت در مسیر عدالت فرهنگی با سرعت بیشتری اتفاق افتاده است اما کمبود ویترین همچنان از مهمترین دغدغه‌های اهالی کتاب است؛ ازاین‌روست که ایشان رساندن کتاب به دست مخاطب را سخت‌تر از نوشتن یک کتاب می‌دانند: «مشکل‌تر از کتاب نوشتن، رساندن کتاب به چشم و ذهن مخاطب است؛ این خیلی مهم است، این هنر و دقّت لازم دارد، ظرافتهایی دارد که بایستی بتوانید اینها را وارد ذهن اینها بکنید.» (بیانات در دیدار اعضای ستاد بزرگداشت چهارهزار شهید استان گلستان ـ 1395/09/15)

 باید با یک برنامه‌ریزی دقیق و تعیین اهداف مرحله‌ای در هر سال، همگام با برگزاری نمایشگاه کتاب و افزایش جمعیت بازدیدکننده، در فضای کتابخوانی کشور نیز پیشرفت چشمگیری به وجود آید، این ارزیابی نشان خواهد داد که آیا هر دوره نمایشگاه کتاب از نظر محتوا، نسبت به دوره‌ی قبل، تغییر و رشد داشته است یا خیر. (بازدید رهبر شهید انقلاب از نمایشگاه کتاب تهران 1391/02/17)

در حالی که عمده گزارش‌های نهادهای مسئول در حوزه کتاب، متمرکز بر رشد عناوین است، رهبر شهید انقلاب کنار این موضوع، به کیفیت و ارتقای محتوای آثار تأکید دارند، این موضوع یکی از تأکیدات ایشان در حوزه‌های مختلف به‌ویژه ادبیات کودک و نوجوان است؛ ازاین‌روست که ایشان فرمودند: «بهترین کتابها، کتابی است که انسان را به‌سمت خداوند و ارزشهای والا و انقلابی هدایت کند».

رهبر شهید انقلاب با توجه به اهمیت تأثیر محتوای کتاب بر روح و ذائقه مخاطب، تأکید می‌کردند جوانان آثاری را مطالعه کنند که زمینه رشد معنوی آنها را فراهم کند: «توصیه میکنم این کتابهایی را که درباره‌ی شهدا نوشته شده، درباره‌ی ایثارگران دوران دفاع مقدّس نوشته شده و شخصیّت‌های اینها را تشریح میکند، بخوانید؛ هم کتابهای شیرین و پرجاذبه‌ای است، هم ذهن شما را با مسائل بسیاری آشنا میکند.»

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید با کمک دولت، این موانع، به‌ویژه موضوع گرانی کاغذ را برطرف کند، مهم‌ترین تولید ملی، تولید امتداددار است و با برطرف شدن مشکلات کارخانه‌های کاغذ، قطعاً راه برای کتابخوانیِ بیشتر و ارزان‌شدن قیمت کتاب باز می‌شود.(بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه کتاب تهران؛ 1391/02/17)

افزایش قیمت کاغذ و دیگر ملزومات چاپ از ابتدای دهه 90 از جمله موانعی است که رهبر شهید انقلاب بر سر راه توسعه فرهنگ کتابخوانی مطرح می‌کنند:

«انسان احساس میکند که کار نشر کتاب بر خلاف بعضی از زمینه‌های نامساعد، رو به‌ پیشرفت است. زمینه‌ی نامساعد که میگویم، عمدتاً گرانی کاغذ است و گاهی نامرغوب بودن کاغذ…، من البتّه چند سال قبل به این مسئله تأکید کردم، همّت نکردند که دنبال کنند؛ حالا خب، بحمدالله شروع کرده‌اند، امیدواریم که این کمک کند تا این قیمتِ بالای کتابها ــ که خرید کتاب با این قیمتها واقعاً سخت است ــ بشکند و با ارزان شدن کاغذ، با آمدن کاغذ داخلی مرغوب، این وضع بهتر بشود.» 1402/02/24

 دولت باید زمینه‌ای فراهم کند تا تولیدات خوب کتاب در کشور از جمله در بخش‌های مذهبی، تاریخی، ادبیات و علوم، به زبان‌های مختلف ترجمه و در معرض دید جهانیان قرار گیرند. (بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه کتاب تهران ـ 1391/02/17)

صدای خاموش ایران در بازارهای جهانی از دیگر دغدغه‌های رهبر شهید انقلاب در زمینه توسعه فضای نشر ایران بوده است؛ این در حالی است که معدود آثاری که در سال‌های گذشته به‌صورت حرفه‌ای و تخصصی ترجمه و توزیع شده‌اند، توانسته‌اند مخاطب خود را جذب کنند و فضای جدیدی را ایجاد کنند.

ایشان ترجمه کتاب را یکی از سنگین‌ترین وظایف وزارت ارشاد می‌دانستند: مسئولیت وزارت ارشاد خیلی سنگین است…، یکی از کارهای ما تولید کتاب است، ترجمه‌ی کتاب [است]. شما نگاه کنید ببینید در دنیا چه‌چیزهایی منتشر میشود که دانستن آن برای جوان ایرانی لازم است؛ ترجمه کنید، پول بدهید ترجمه کنند، کمااینکه دیگران دارند میکنند ـ من با کتاب زیاد انس دارم، کتاب زیاد میخوانم، در بازار نشر و مانند اینها از تازه‌های کتاب زیاد اطلاع دارم ـ کارها دارد میشود؛ سرمایه‌دار میرود پول عالی میدهد به مترجم که؛ “فلان کتاب را ترجمه کن.”، من پرسیدم از یکی از همین حضرات که؛ “مترجم به شما مراجعه میکند یا شما به مترجم مراجعه میکنید؟”، گفت؛ “نه، ما به مترجم مراجعه میکنیم”؛ راست میگوید، مترجم پیدا میکنند برای اینکه ترجمه کند، خب این‌کار را شما هم باید بکنید؛ کتاب ترجمه کنید، کتاب تولید کنید.

با توجه به اهمیت این موضوع است که ایشان بر راه‌اندازی «نهضت ترجمه» به‌ویژه در حوزه ادبیات مقاومت و دفاع مقدس تأکید دارند: یک نهضتِ ترجمه راه بیندازیم؛ نه ترجمه‌ی از بیرون؛ ترجمه‌ی به بیرون، برای ارائه‌ی آنچه هست، بگذارید بدانند در آبادان چه گذشت، در خرّمشهر چه گذشت، در جنگها چه گذشت، در روستاهای ما چه گذشت.

یکی از کارهای ضروری در چرخه‌ی تولید و عرضه‌ی کتاب، ساماندهی توزیع و ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای کتاب است. (بازدید از نمایشگاه کتاب تهران؛ 1391/02/17)

رهبر شهید انقلاب مسئولیت توزیع کتاب و مشارکت در امر کتابخوانی را تنها محدود به نهادهای دولتی نمی‌دانستند؛ توجه دادن اقشار مختلف جامعه به این موضوع حیاتی، از جمله نکاتی است که در بیانات ایشان دیده می‌شود،

به‌عنوان نمونه، ایشان در دیدار با دانشجویان در سال 1398، فرموده‌اند: مسئله‌ی کتاب‌خوانی و نهضت کتاب‌خوانی خیلی در بین مجموعه‌های دانشجویی رواج مطلوب را نداشته…، شما [دانشجویان] احتیاج دارید بخوانید، احتیاج دارید بدانید…، شما نهضت کتاب‌خوانی باید راه‌ بیندازید، واقعاً کتاب بخوانید، مطالعه کنید. من البتّه… مکرّر صحبت کتابهای شهید مطهّری را کرده‌ام امّا نمیخواهم بگویم صرفاً آن؛ نه، شماها خودتان، هیئتهای اندیشه‌ورزتان، بچّه‌های پیشکسوت‌ترتان بنشینند فهرست مطالعاتی و برنامه‌ی مطالعاتی برای جاهای مختلف، قشرهای مختلف برنامه‌ریزی کنند، طرّاحی کنند و تعریف کنند، و مانند این کارها، این خیلی چیز لازمی است.

انتهای پیام/+