معلمانی که دانش‌آموز را برای «کار» تربیت می‌کنند نه فقط برای مدرک

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- عاطفه وفاییان: همواره نقش معلمان در شکل‌دهی به آینده نسل جوان و هدایت آنان به سوی مهارت، دانش و خودباوری بیش از پیش مورد توجه قرار دارد. در این میان، معلمان هنرستان‌ها نقشی ویژه در پیوند آموزش با مهارت‌های کاربردی و بازار کار دارند؛ نقشی که می‌تواند مسیر زندگی بسیاری از دانش‌آموزان را تغییر دهد. آموزش‌های مهارتی اگر به درستی هدایت شوند، نه‌تنها به افزایش توانمندی علمی هنرجویان کمک می‌کنند، بلکه آنان را برای ورود به دنیای واقعی کار و کارآفرینی نیز آماده می‌سازند.

در همین راستا برخی معلمان با ابتکار و خلاقیت تلاش کرده‌اند کلاس درس را از چارچوب‌های سنتی فراتر ببرند و آموزش را به تجربه‌ای عملی و درآمدزا تبدیل کنند. ایجاد خط تولید در هنرستان‌ها، پیوند آموزش با سفارش‌های واقعی بازار و تقویت روحیه خودباوری در میان هنرجویان از جمله اقداماتی است که می‌تواند آموزش مهارتی را به مسیری مؤثر برای اشتغال و کارآفرینی تبدیل کند؛ مسیری که به گفته معلمان، زمانی به نتیجه می‌رسد که دانش‌آموزان نتیجه مهارت خود را در قالب تولید و درآمد واقعی ببینند.

روایت یک معلم نمونه از تبدیل مهارت دانش‌آموزان به درآمد

مهری زارع، معلم رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ استان خراسان رضوی که امسال به عنوان معلم نمونه منطقه انتخاب شده است، با راه‌اندازی خط تولید در هنرستان توانسته مهارت هنرجویان را به تولید واقعی و درآمدزایی تبدیل کند؛ اقدامی که علاوه بر تقویت مهارت‌های عملی دانش‌آموزان، آن‌ها را با فضای واقعی بازار کار آشنا کرده است.

معلم هنرآموز رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ استان خراسان رضوی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به فعالیت‌های کارآفرینانه در هنرستان محل خدمت خود اظهار کرد: از سال ۱۴۰۱ که وارد آموزش و پرورش شدم، تلاش کردیم در کنار آموزش‌های تئوری و عملی هنرجویان، یک خط تولید واقعی در هنرستان راه‌اندازی کنیم تا دانش‌آموزان علاوه بر یادگیری مهارت، تجربه کار و تولید را نیز به دست آورند.

وی افزود: در این طرح هنرجویان در قالب درس کارآموزی و کارآفرینی، سفارش‌های واقعی را دریافت و تولید می‌کنند. در حال حاضر بخش قابل توجهی از روپوش مدارس منطقه از جمله مدارس حضرت آسیه کوثر، حضرت سکینه و همچنین مدرسه بنت‌الهدی توسط هنرجویان دوخته می‌شود.

زارع ادامه داد: علاوه بر روپوش مدارس دخترانه، تولید لباس کار مردانه نیز در کارگاه هنرستان انجام می‌شود. به عنوان مثال برای مدرسه شهید علی احمدی لباس کار شامل شلوار و بلوز یا روپوش کار دوخته‌ایم و برای برخی مدارس دیگر مثل مدرسه شهید علیزاده گرماب نیز سفارش‌هایی دریافت کرده‌ایم که هنرجویان زیر نظر من آن‌ها را تولید و تحویل می‌دهند.

معلم هنرآموز رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ استان خراسان رضوی با اشاره به چالش‌های موجود در مسیر این فعالیت‌ها گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات ما شرایط رفت‌وآمد هنرجویان است. بسیاری از دانش‌آموزان از روستاهای اطراف به هنرستان می‌آیند و به همین دلیل امکان حضور آن‌ها خارج از ساعات رسمی مدرسه بسیار محدود است. اگر مجوزهایی فراهم شود تا بتوانیم در زمان‌هایی مانند بعدازظهرها یا روزهای پنجشنبه فعالیت تولیدی را ادامه دهیم، ظرفیت کار بسیار بیشتر خواهد شد.

وی کمبود فضا و تجهیزات را از دیگر چالش‌های این طرح دانست و بیان کرد: برای فعالیت تولیدی یک فضای جدا از کارگاه آموزشی در نظر گرفته‌ایم تا مزاحم کلاس‌های درسی نباشیم، اما این فضا بسیار کوچک است. اگر محیط بزرگ‌تری برای تولید و حتی برپایی نمایشگاه دائمی محصولات هنرجویان فراهم شود، می‌توانیم کارها را بهتر مدیریت کنیم و تولیدات را نیز به شکل مناسب‌تری عرضه کنیم.

زارع درباره مسیر ورود خود به فعالیت‌های تولیدی و آموزشی گفت: علاقه من به این حوزه از دوران دانشگاه شکل گرفت. زمانی که برای دفاع پایان‌نامه در دانشگاه آزاد بجستان حضور داشتم، از من خواسته شد کارگاهی برای رشته طراحی و دوخت راه‌اندازی کنم و دانشجو جذب کنم. همان تجربه باعث شد بیشتر به آموزش مهارتی و کارگاهی علاقه‌مند شوم.

معلم هنرآموز رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ استان خراسان رضوی افزود: پس از فارغ‌التحصیلی و با آغاز فعالیت در آموزش و پرورش، تصمیم گرفتم تجربیاتم را در هنرستان به کار بگیرم تا هنرجویان علاوه بر آموزش، نتیجه کار خود را در قالب تولید و درآمد نیز ببینند.

وی ادامه داد: تجربه نشان داده زمانی که دانش‌آموزان محصولی تولید می‌کنند و حتی از آن درآمدی به دست می‌آورند، انگیزه و اعتمادبه‌نفس آن‌ها چند برابر می‌شود. سال گذشته تعدادی از هنرجویان که فارغ‌التحصیل شده بودند در تابستان به کارگاه بازگشتند و در همین مجموعه فعالیت کردند و توانستند درآمد داشته باشند.

زارع همچنین از حمایت مسئولان محلی در این مسیر قدردانی کرد و گفت: فرمانداری، امام جمعه و مجموعه‌هایی مانند بسیج و سپاه در مقاطع مختلف از فعالیت‌های ما حمایت کردند و این حمایت‌ها باعث شد انگیزه بیشتری برای ادامه کار داشته باشیم.

معلم هنرآموز رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ استان خراسان رضوی درباره دلیل علاقه خود به فعالیت در مقطع هنرستان نیز گفت: باور دارم اگر آموزش مهارتی از پایه و در دوره دانش‌آموزی آغاز شود، خروجی بسیار بهتری خواهد داشت. دانش‌آموزان اگر از پایه اصولی آموزش ببینند، چه وارد دانشگاه شوند و چه وارد بازار کار، توانایی بیشتری خواهند داشت.

وی افزود: سال گذشته هنرجویانی داشتم که سه سال با آن‌ها کار کرده بودم و تقریباً می‌توانم بگویم نزدیک به صد درصد کلاس در کنکور پذیرفته شدند. تعدادی از آن‌ها اکنون در دانشگاه مشغول تحصیل هستند و این موضوع برای من بسیار خوشحال‌کننده است.

زارع با اشاره به مهم‌ترین هدف خود در آموزش هنرجویان گفت: مهم‌ترین مسئله برای من ایجاد خودباوری در میان هنرجویان است. تلاش می‌کنم آن‌ها باور کنند که می‌توانند مهارت خود را به محصول تبدیل کنند و حتی در همان دوران دانش‌آموزی وارد بازار کار شوند و به درآمد برسند.

معلمی شغل نیست؛ امانتی از دل به دل

نیکناز کچویی، معلم هنرآموز رشته معماری در هنرستان زکریای راضی ناحیه دو مشهد در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه «معلمی شغل نیست بلکه رسالتی برای انتقال دانایی به نسل آینده است»، اظهار کرد: مهم‌ترین مطالبه معلمان از جامعه حفظ احترام و شأن معلمی و همچنین تأمین ابزار و تجهیزات آموزشی برای هنرستان‌هاست.

معلم هنرآموز رشته معماری در هنرستان زکریای راضی ناحیه دو مشهد بیان کرد: این هنرستان در خیابان خسروی قرار دارد و در رشته‌های فنی از جمله معماری، کامپیوتر و گرافیک فعالیت می‌کند و هنرجویان بر اساس علاقه خود رشته تحصیلی‌شان را انتخاب می‌کنند.

وی با اشاره به تجربه بیش از دو دهه تدریس در رشته معماری افزود: معلمی را نمی‌توان با هیچ شغلی مقایسه کرد. معلم باید از دل خود چیزی را به دانش‌آموزان بدهد؛ دانشی که قرار است تا پایان عمر همراه آن‌ها باشد. من همیشه در اولین جلسه کلاس به هنرجویانم می‌گویم هر آنچه در این کلاس یاد می‌گیرید باید تا آخر عمر همراهتان بماند.

کچویی ادامه داد: طی سال‌های تدریس بارها پیش آمده که دانش‌آموزان سابقم که اکنون در دانشگاه یا بازار کار فعال هستند به من گفته‌اند مطالبی که در کلاس یاد گرفته‌اند در پروژه‌ها و فعالیت‌های حرفه‌ای به کارشان آمده است. همین موضوع برای یک معلم بزرگ‌ترین انگیزه و پاداش است.

معلم هنرآموز رشته معماری در هنرستان زکریای راضی ناحیه دو مشهد با بیان اینکه جامعه باید نگاه دقیق‌تری به نقش معلمان داشته باشد، تصریح کرد: مهم‌ترین مطالبه من به عنوان یک معلم، احترام به شأن معلمی است. گاهی گفته می‌شود معلمان تعطیلات زیادی دارند یا کارشان سبک است، در حالی که یک معلم در بهترین ساعات روز باید کلاس پرجمعیتی از دانش‌آموزان را مدیریت و آموزش دهد.

وی تأکید کرد: همه افراد جامعه، از مسئولان تا مردم عادی، روزی از زیر دست معلم عبور کرده‌اند و پایه‌های علمی و تربیتی آن‌ها توسط معلمان شکل گرفته است، بنابراین حفظ حرمت و جایگاه معلم می‌تواند به بهبود فضای آموزشی و تربیتی جامعه کمک کند.

کچویی همچنین درباره نیازهای هنرستان‌ها گفت: آموزش در رشته‌های فنی و هنری بدون ابزار و فضای کارگاهی مناسب امکان‌پذیر نیست. هنرجویان باید در طول دوران تحصیل با تجهیزات واقعی کار کنند تا بتوانند با مهارت کافی وارد بازار کار شوند.

معلم هنرآموز رشته معماری در هنرستان زکریای راضی ناحیه دو مشهد افزود: همان‌طور که دانشجوی پزشکی برای یادگیری در محیط بیمارستان و در کنار بیمار واقعی آموزش می‌بیند، هنرجویان رشته‌های فنی نیز برای کسب مهارت نیازمند کارگاه‌ها و تجهیزات استاندارد هستند.

وی بیان کرد: تدریس در آموزش و پرورش به من آموخت که چگونه مفاهیم تخصصی را به زبان ساده بیان کنم. همین تجربه ارزشمند باعث شد هیچ‌گاه از کلاس درس جدا نشوم و همچنان با علاقه در کنار هنرجویانم به آموزش ادامه دهم.

رشته امور باغی در هنرستان‌های کشاورزی؛ مسیری مهارتی

حسین امجدی، دبیر دبیرخانه کشوری امور باغی، سرگروه آموزشی امور باغی خراسان رضوی، عضو کمیسیون باغبانی دفتر تألیف کتاب‌های درسی، مدرس و داور کشوری جشنواره الگوهای برتر آموزش در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: رشته امور باغی نقشی کلیدی در تأمین نیازهای غذایی، زینتی و زیست‌محیطی کشور دارد. این رشته می‌تواند در توسعه فضای سبز شهری و روستایی، ترویج کشاورزی پایدار و حفظ اکوسیستم‌ها نقش مؤثری ایفا کند.

دبیر دبیرخانه کشوری امور باغی، سرگروه آموزشی امور باغی خراسان رضوی، عضو کمیسیون باغبانی دفتر تألیف کتاب‌های درسی، مدرس و داور کشوری جشنواره الگوهای برتر آموزش افزود: این رشته ترکیبی از علم و عمل است و هنرجویان در کنار آشنایی با مبانی علمی مانند خاک‌شناسی، فیزیولوژی گیاهی، تغذیه و آفات‌شناسی، به صورت عملی وارد فرآیند تولید می‌شوند تا بتوانند در عرصه واقعی کشاورزی تأثیرگذار باشند.

وی با اشاره به اینکه در برنامه آموزشی رشته امور باغی، دو بخش اصلی وجود دارد؛ بخش تئوری و بخش عملی، گفت: در بخش‌های عملی و کارگاهی، هنرجویان با آماده‌سازی بستر کاشت، اصلاح خاک، مراقبت از گیاهان، هرس، کنترل آفات و تولید در محیط‌های کنترل‌شده مانند گلخانه‌ها آشنا می‌شوند. آنان همچنین مهارت‌های تخصصی در زمینه کاشت درختان میوه، تولید نهال، عملیات پیوند و پرورش گیاهان دارویی و زینتی کسب می‌کنند.

امجدی گفت: در بخش‌های علمی و نظری، آموزش مباحثی چون خاک‌شناسی، فیزیولوژی گیاهی، تغذیه گیاهان، کنترل بیماری‌ها و طراحی فضای سبز ارائه می‌شود تا دانش‌آموزان دید جامعی از فرآیند تولید و نگهداری گیاهان داشته باشند.

دبیر دبیرخانه کشوری امور باغی، سرگروه آموزشی امور باغی خراسان رضوی، عضو کمیسیون باغبانی دفتر تألیف کتاب‌های درسی، مدرس و داور کشوری جشنواره الگوهای برتر آموزش بیان کرد: فارغ‌التحصیلان رشته امور باغی می‌توانند در حوزه‌های متنوعی همچون مدیریت باغ‌های میوه و زینتی، تولید نهال، پرورش گیاهان دارویی، طراحی فضای سبز شهری و روستایی و فعالیت در واحدهای تحقیقاتی و تولیدی مشغول به کار شوند. همچنین امکان راه‌اندازی کسب‌وکارهای مستقل در زمینه‌های باغبانی، گلخانه‌داری و طراحی فضاهای سبز برای آنان فراهم است.

وی افزود: این رشته با فراهم‌سازی فرصت‌های شغلی گسترده، زمینه اشتغال پایدار و سودآور را برای جوانان علاقه‌مند به کشاورزی مدرن فراهم می‌کند.

امجدی گفت: با توجه به افزایش تقاضا برای تولید محصولات باغی مرغوب، توسعه فضای سبز و رشد صنعت گیاهان دارویی و زینتی، انتظار می‌رود رشته امور باغی در سال‌های آینده نقشی پررنگ‌تر در توسعه اقتصادی و زیست‌محیطی کشور ایفا کند. رشد نیاز به کارشناسان فضای سبز و تولیدکنندگان گیاهان باغی، فرصت‌های کارآفرینی چشمگیری را برای فارغ‌التحصیلان این رشته به همراه خواهد داشت.

دبیر دبیرخانه کشوری امور باغی، سرگروه آموزشی امور باغی خراسان رضوی، عضو کمیسیون باغبانی دفتر تألیف کتاب‌های درسی، مدرس و داور کشوری جشنواره الگوهای برتر آموزش افزود: رشته امور باغی در هنرستان‌های کشاورزی، مسیری کاربردی و آینده‌دار برای علاقه‌مندان به کشاورزی و طبیعت است. این رشته با تلفیق دانش علمی و تجربه عملی، هنرجویان را برای ورود مؤثر به بازار کار آماده می‌سازد و با تربیت نیروهای متخصص، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سطح تولید، کیفیت محصولات باغی و توسعه فضای سبز کشور ایفا کند.

به گفته وی، این رشته نه‌تنها زمینه‌ساز اشتغال جوانان است، بلکه عاملی مهم در تحقق کشاورزی پایدار و زیبایی‌بخشی به محیط زندگی ایرانیان خواهد بود.