جنگ و اتفاقات اخیر، درک نوجوان از واقعیت‌ها را عمیق‌تر کرده است

ساسان ناطق، نویسنده کتاب «اتحادیه کامیون‌داران سیبیلو»، در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح مضمون، ساختار و دغدغه‌های این اثر و همچنین وضعیت روایت مفاهیم مرتبط با آمریکا و جنگ برای مخاطب نوجوان پرداخت و گفت: «اتحادیه کامیون‌داران سیبیلو» داستان بلندی است که در آن جریان زندگی یک خانواده سنتی ایرانی به حادثه یازده سپتامبر پیوند می‌خورد. در این اثر تلاش کرده‌ام با استفاده از زبان طنز، چرایی نفرت از حاکمان آمریکا را برای مخاطب نوجوان روایت کنم.

ناطق ادامه داد: در این کتاب نوجوان خانواده آنچه را که از بزرگ‌ترهای خود می‌بیند و می‌شنود، بی‌پرده و صادقانه به زبان می‌آورد و مخاطب در خلال روایت داستان تصویری کلی از حادثه ۱۱ سپتامبر را می‌بیند و ماهیت رفتارهای تجاوزکارانه آمریکا را درک می‌کند.

او با اشاره به مضامین و مفاهیمی مانند بی‌اعتمادی به آمریکا و مسئله تحریم‌ها، افزود: دنیای نوجوانان و بزرگ‌ترها هیچ‌گاه به موازات یکدیگر پیش نمی‌رود و گاهی اتفاقات پیرامونی یا رفتار و گفتار خانواده و دیگران آرزوهای آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، نوجوان وارد یک مبارزه پنهان می‌شود تا به خواسته‌ها و آرزوهای خود دست پیدا کند.

«اتحادیه کامیون‌داران سیبیلو» به بازخوانی چرایی نفرت از آمریکا می‌پردازد

این نویسنده درباره بستر تاریخی و روایی اثر تصریح کرد: «اتحادیه کامیون‌داران سیبیلو» به نوعی بازخوانی نفرت از رفتارهای تجاوزگرانه حاکمان آمریکا در ادوار مختلف تاریخ است. این رفتارها از سال‌ها پیش در سیاست‌ها و تصمیم‌های بیشتر حاکمان آمریکا وجود داشته و دارد و به همین خاطر پدرِ خانواده در ستیز و مخالفت پایان‌ناپذیری با حاکمان آمریکا دیده می‌شود.

وی افزود: در این داستان، آرزوی نوجوان خانواده با چالش‌هایی که به واسطه اتفاقات جهانی برای خانواده ایجاد می‌شود، تهدید می‌شود. نوجوان به اقتضای سن خود درک و تحلیل دقیقی از این وقایع ندارد، اما روایت‌های صادقانه و ناخودآگاه او از محیط خانواده، به‌ویژه از پدرش در ارتباط با موضوعاتی مانند تسخیر لانه جاسوسی و جنگ تحمیلی، به مخاطب کمک می‌کند به درکی جامع از موقعیت برسد.

ناطق با تأکید بر شیوه روایت اثر گفت: در این کار تلاش کرده‌ام راوی نوجوان، پس از مواجهه با وقایع مرتبط با حوادث، آنچه را از رفتار و گفتار پدر و خانواده آموخته، به‌صورت غیرمستقیم با مخاطب در میان بگذارد. در واقع، مفاهیم و مضامینی که شاید بیشتر مختص بزرگ‌ترها باشد، از زبان نوجوان و از طریق شنیده‌ها و تجربه‌های خانوادگی منتقل می‌شود.

وی درباره هدف و تصویر کلی اثر گفت: مخاطب نوجوان در این داستان تصویری کلی از حادثه ۱۱ سپتامبر را می‌بیند و در ورای آن، به عمق رفتارهای تجاوزگرانه آمریکا پی می‌برد. برای تسهیل انتقال مفاهیم مرتبط با جنگ‌افروزی، از زبان طنز استفاده شده تا ارتباط مخاطب با اثر ساده‌تر و مؤثرتر باشد.

ناطق در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به دو جنگ اخیر که برای کودکان پیش آمده است، نوشتن درباره آمریکا برای نوجوانان آسان‌تر شده است یا خیر، گفت: من متولد ۱۳۵۴ هستم و همواره از نسل‌های قبل می‌شنیدم که به من و هم‌سالانم می‌گفتند شما انقلاب و جنگ را تجربه نکرده‌اید و چیز زیادی در این باره نمی‌دانید، اما نوجوانان امروز که در بستر مفاهیم دینی و خانواده سنتی یا مدرن ایرانی رشد کرده‌اند، بسیاری از این مفاهیم را در سال‌های اخیر در زندگی خود لمس کرده‌اند؛ به‌ویژه با توجه به اتفاقات اخیر و تجاوزهایی که از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا رخ داده، این تجربه برای نوجوان ملموس‌تر شده است.

وی در عین حال تأکید کرد: با این وجود، نوشتن برای نوجوان کار آسانی نیست. انتقال مفاهیم پیچیده، چه در این کتاب و چه در دیگر آثار، نیازمند انتخاب زبان و زاویه دید مناسب است. جنگ مفهومی خشن است و با آغاز آن، بنیان خانواده‌ها دچار تزلزل می‌شود، اما حضور نوجوانان در کنار خانواده و در بطن جامعه باعث می‌شود از طریق مشاهده و تجربه، به درک عمیق‌تری برسند.

نوجوانان زودتر به بلوغ می‌رسند

این نویسنده با اشاره به آثار پیشین خود گفت: سال‌ها پیش رمان «قوش» را نوشته بودم که توسط انتشارات شهرستان ادب منتشر شد. در آن اثر نیز به این موضوع پرداخته‌ام که نوجوانان با فهم و وظیفه‌ای که در خود احساس می‌کنند، گاهی زودتر از سن خود به بلوغ و درک می‌رسند؛ بلوغی که خانواده و وقایع پیرامونی در شکل‌گیری آن نقش دارند.

وی حضور نوجوانان و مشارکت آن‌ها در فضاها و فعالیت‌های اجتماعی را باعث شکل‌گیری درک عمیق آن‌ها از وقایع دانست و افزود: حضور نوجوان‌ها در فضاهای اجتماعی، شنیده‌ها و دیده‌های آن‌ها از اتفاقات و همدلی و همراهی مردم، به تدریج باعث شکل‌گیری درک عمیق‌ آن‌ها از واقعیت‌ها می‌شود. در «اتحادیه کامیون‌داران سیبیلو» نیز تلاش کرده‌ام این فرآیند را نشان دهم. نوجوان داستان درگیر کشمکشی میان آرزوی شخصی خود و اتفاقات بزرگ پیرامونی است؛ از یک سو می‌خواهد به خواسته‌اش که پدر به او وعده داده برسد و از سوی دیگر، با مفاهیمی مواجه می‌شود که از طریق پدر و برادرش به او منتقل می‌شود.

ناطق ادامه داد: نوجوان داستان در مدرسه و در تعامل با دوست صمیمی‌اش، تصویری متفاوت و رویایی از آمریکا می‌بیند که گاهی با آنچه در خانواده‌اش می‌شنود، در تضاد است ولی او کنجکاوانه می‌کوشد از چیستی و چرایی وقایع سر درآورد. در واقع نوجوان ایرانی امروز نیز در چنین شرایطی قرار دارد و از طریق حضور در جامعه و مشاهده رفتارها، به فهمی از چرایی این تقابل‌ها دست پیدا می‌کند.

وی درباره فعالیت‌های جدید خود نیز گفت: مشغول نوشتن داستانی هستم که متأثر از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته است. ایده اصلی داستان در تجاوز سال گذشته رژیم صهیونیستی به کشورمان در ذهنم شکل گرفت. امیدوارم بتوانم این تجربه را نیز در قالب داستان بلندی برای نوجوانان بنویسم؛ هرچند این امر نیازمند زمان و فرصت کافی برای پختگی بیشتر سوژه و بازنویسی چند باره است.

انسان ایرانی، قهرمان پشیمان کردن ابرقدرت‌ها

وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ویژگی‌های فرهنگی جامعه ایرانی گفت: انسان ایرانی ذاتاً متجاوز نیست و همواره آموزه‌های دینی و خانوادگی او بر پایه صلح و مهربانی شکل گرفته است. در «اتحادیه کامیون‌دارن سیبیلو» هم گوشه‌ای از مهربانی و انسان‌دوستی پدر خانواده را در مواجهه با مادر سالخورده‌اش می‌بینیم اما وقتی تجاوزی به خاک و خانواده انسان ایرانی اتفاق می‌افتد، بیکار نمی‌نشیند و برای حفظ و دفاع از همه داشته‌هایش می‌ایستد و می‌جنگد.

ناطق تصریح کرد: ایرانیان همواره مردمی صلح‌دوست و خانواده‌محور بوده‌اند ولی یاد گرفته‌اند پیروزی با جنگیدن به دست می‌آید نه با التماس و بالا بردن دست. مردم ما راه موفقیت و پیروزی را خوب می‌شناسند. آن‌ها در ۸ سال جنگ تحمیلی هم یک‌صدا و یکدل پای ایران ایستادند و ژنرال‌های حزب بعث را انگشت به دهان و پشیمان کردند. تجربه بزرگی از آن دوران نصیب مردم شد و کشورهای همسایه فهمیدند نباید به خاک و منابع ایران طمع کنند ولی دشمنی هزاران کیلومتر آن‌طرفتر از مرزهای ما، از دفاع مقدس عبرت نگرفت. به نظر می‌آید آنها هنوز ایرانی‌ها را خوب نشناخته‌اند اما دنیا حالا خوب فهمیده ایرانی‌ها قهرمانان پشیمان کردن ابرقدرت‌ها هستند. امیدوارم در آثاری که برای نوجوانان نوشته می‌شود، زیبایی‌های زندگی و مفاهیمی چون تعهد انسان ایرانی به همنوع و وطن، به زبان خود آن‌ها و به دور از شعار و کلیشه نوشته شود تا در کنار وجوه زیباشناختی اثر، همذات‌پنداری بیشتری برای مخاطب فراهم شود.

دفتر کودک و نوجوان انتشارات امیرکبیر داستان طنز نوجوان «اتحادیه کامیون‌دارن سیبیلو» را در ۴ فصل و ۴۸ صفحه و با قیمت ۱۷۰ هزار تومان منتشر کرده است.