روایت امام صادق از شباهت شگفت‌انگیز مهدی موعود با موسای نبی

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: مباحث مربوط به مهدویت و منجی موعود در طول تاریخ اسلام، همانند آنچه در ادیان و کتب آسمانی پیشین آمده، از مهم‌ترین و بلکه اساسی‌ترین محورهای آموزه‌های پیامبر اکرم و اهل‌بیت وحی است. تبیین اوصاف مهدی موعود، بیان نشانه‌های عصر غیبت، توصیف حوادث آخرالزمان، معرفی پرچم‌های حق و باطل، و همچنین ذکر اوصاف یاران و سرزمین ظهور، از جمله موضوعاتی است که مکرر در بیانات معصومان علیهم‌السلام دیده می‌شود. در کنار این مباحث، یکی از بخش‌های جذاب و کمتر کاویده‌شده، بحث «شباهت‌های امام مهدی(عج) با انبیای الهی» است که سیره و صفات ایشان را در امتداد راه پیامبران پیشین نشان می‌دهد.

از میان همه پیامبران، حضرت موسی علیه‌السلام جایگاه ویژه‌ای در این زمینه دارد؛ چرا که در روایات متعدد، زندگی، سیره و نحوه قیام او با امام مهدی مقایسه شده است. این شباهت‌ها تنها در جنبه‌های رفتاری ظاهر نمی‌شود، بلکه عمیق‌ترین لایه‌های رسالت الهی، مانند «دوران غیبت»، «ترس آمیخته با امید»، «هجرت پنهانی»، و «ظهور ناگهانی»، در سیره این دو پیامبر الهی به طور کاملاً مشابه تکرار می‌شود.

در حدیثی از امام صادق – که از احادیث بنیادین در این باب است – آمده است:

«فِی القَائِمِ سُنَّةٌ مِن مُوسَى… فَأَمَّا سُنَّةُ مُوسَى فَخَائِفٌ یَتَرَقَّبُ.» (غیبت نعمانی، ص 18)

ترجمه: «در قائم، سنتی از موسی است؛ و سنت موسی آن است که بیمناک و در انتظارِ فرصت الهی بود.» این روایت ضمن اشاره به فضای خوف و انتظار قبل از مأموریت، بیانگر آن است که امام مهدی نیز پیش از ظهور، در شرایطی مشابه و پرمخاطره به انتظار فرمان الهی است.

قرآن کریم نیز درباره خروج موسی چنین می‌فرماید: «فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا یَتَرَقَّبُ» (قصص، 21)

یعنی: «از شهر بیرون رفت در حالی که بیمناک بود و انتظار می‌کشید.» امامان اهل‌بیت این آیه را برای تبیین حالت ویژه‌ امام مهدی در دوران پیش از ظهور بازگو کرده‌اند؛ حالتی که هم بیم و احتیاط در آن هست و هم امید و یقین به وعده الهی.

همان‌گونه که موسی پس از ترک دیار خویش به مأموریت الهی فراخوانده شد، قائم آل محمد نیز پس از دوران غیبت، در شرایطی خاص و به فرمان خداوند مأمور به ظهور خواهد شد. در هر دو مأموریت، غیبت، سکوت و پنهان‌زیستی مقدمه‌ای برای آماده‌سازی زمین و امتِ مأمور به نجات است. موسی مأمور شد تا پس از خفاء، رسالت خویش را علنی سازد و در مقابل نظام فرعونی قیام کند، و همین سنت در ظهور امام مهدی نیز محقق خواهد شد.

دومین شباهت بزرگ میان این دو، «ترس همراه با مأموریت الهی» است؛ ترسی که نه از سر ضعف، بلکه از درک عظمت مسئولیت الهی و خطر دشمنان شکل می‌گیرد. همان‌گونه که حضرت موسی در مسیر رسالتش از مواجهه با فرعون بیم داشت ولی به وعده «إِنَّنی مَعَکُما أَسْمَعُ وَأَرى» (طه، 46) دلگرم بود، امام مهدی نیز با همین اعتماد به نصرت الهی، از پسِ سخت‌ترین بحران‌ها عبور خواهد کرد و ظهور خود را رقم می‌زند.

در حدیثی دیگر، امام باقر نیز به روشنی بر این تشابه تأکید می‌فرماید: «یَدخُلُ مَکَّةَ خَائِفاً یَتَرَقَّبُ، عَلَى سُنَّةِ مُوسَى بْنِ عِمْرَان.» (غیبت نعمانی، ص 280) یعنی «او [امام مهدی ] وارد مکه می‌شود در حالی که بیمناک و انتظارکش است، بر همان سنت موسی بن عمران.» این روایت بیانگر وضعیت آغازین ظهور است؛ هنگامی که امام در حالتی از تقیه و خفاء وارد مکه می‌شود تا نهضت جهانی خود را از آنجا پایه‌ریزی کند.

از دیگر جلوه‌های سیره مشترک، پدیده «غیبت و حیرت امت» است. همان‌گونه که بنی‌اسرائیل مدت‌ها در حیرت و انتظار بازگشت حضرت موسی ماندند، امت اسلامی نیز در عصر غیبت کبری دچار امتحان، تردید و سختی خواهد شد. امام صادق در این باره می‌فرماید:

«لِلقَائِمِ غَیبَةٌ یَرتابُ فیها کثیرٌ مِن الناس.» (کمال‌الدین، ج2، ص348) 

یعنی: «برای قائم غیبتی است که بسیاری از مردم در آن به تردید می‌افتند.» این دوران، همانند روزهای فراق حضرت موسی از قومش، زمان پالایش ایمان‌ها و جدا شدن حق‌جویان از مدعیان است.

همچنین روایات، پیروزی معجزه‌آسای نهایی امام مهدی را همانند پیروزی موسی بر فرعون معرفی کرده‌اند. در روایت امام باقر آمده است:

«فَیُنَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ: أَیُّهَا البَیدَاءُ ابلَعِی القَومَ، فَیَخصِفُ بِهِم.» (غیبت نعمانی، ص 280) «منادی‌ای از آسمان ندا می‌دهد: ای بیداء، این قوم را فرو بر! پس زمین آنان را می‌بلعد.» همان‌گونه که دریا برای نابودی سپاه فرعون گشوده شد، زمینی خشک برای سپاه باطل آخرالزمان دهان می‌گشاید تا قدرت الهی در پیروزی نهایی آشکار گردد.

در پایان، روایات به شباهتی دیگر نیز اشاره کرده‌اند که همه وجوه یادشده را تکمیل می‌کند؛ و آن، اصلاح امر امام در یک شب است. امام باقر فرمود: «إِنَّ اللهَ أَصلَحَ أَمرَ مُوسَى فی لَیلَةٍ، وَ هکذا یُصلِحُ أَمرَ القائِمِ فی لَیلَةٍ.» (کمال‌الدین، ج1، ص328) یعنی: «خداوند کار موسی را در یک شب اصلاح کرد و همان‌گونه کار قائم ما را در یک شب سامان می‌دهد.» این حدیث تأکیدی است بر اراده مستقیم الهی در تسریع تحقق وعده آخرین؛ وعده‌ای که در آن، تمامی سنت‌های انبیای الهی در قامت آخرین حجت خدا به کمال خواهد رسید و جهان از تاریکی ظلم به نور ظهور رهایی خواهد یافت.

انتهای پیام/