دلایل کم‌رنگ‌بودن روایت پیشرفت‌های ایران در هنر

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حسین صیامی مدیر دفتر موسیقی مرکز هنری رسانه‌ای نهضت با اشاره به عوامل مختلف در کم‌رنگ بودن روایت پیشرفت‌های کشور در آثار هنری گفت: مجموعه‌ای از فشارهای رسانه‌ای خارجی، خطاهای سیاست‌گذاری فرهنگی در داخل و فضای ذهنی جامعه هنری باعث شده بخشی از هنرمندان در برابر دستاوردهای ایران سکوت کنند یا واکنش‌های محدودی نشان دهند. صیامی درباره دلایل کم‌رنگ بودن روایت پیشرفت‌های ایران در آثار هنری اظهار داشت: نمی‌توان با ذکر یک یا دو عامل کوتاه این مسئله را توضیح داد، زیرا مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته‌اند. یکی از مهم‌ترین این عوامل نوعی انفعال در بخشی از جامعه هنری کشور است؛ از سینماگران و فعالان حوزه موسیقی گرفته تا دیگر هنرمندان.

وی با اشاره به نقش فضای رسانه‌ای غرب در شکل‌گیری این وضعیت افزود: طی بیش از سه دهه گذشته مجموعه‌های رسانه‌ای و هنری غرب تلاش کرده‌اند تصویری خاص از ایران در فضای جهانی تثبیت کنند و در این مسیر بر فضای هنری کشور نیز تأثیر گذاشته‌اند. این فشار رسانه‌ای موجب شده برخی هنرمندان، حتی اگر پیشرفت‌های ایران را مشاهده می‌کنند، به دلیل نگرانی از جایگاه خود در فضای بین‌المللی یا ارتباط با ساختارهای هنری غرب، از بازتاب آن‌ها پرهیز کنند.

صیامی ادامه داد: در برخی موارد نیز مسئله به عدم تمایل یا منافع شخصی برخی افراد بازمی‌گردد. عده‌ای ممکن است به دلیل عدم اعتقاد به ساختار حاکمیتی یا به دلیل منافع فردی، تمایلی به نمایش دستاوردهای کشور نداشته باشند و این نیز یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری چنین فضایی است. وی در ادامه به برخی خطاهای سیاست‌گذاری فرهنگی در داخل کشور اشاره کرد و گفت: در دهه‌های گذشته در حوزه تولیدات هنری نوعی قاعده‌سازی و تابوسازی ضدهنری شکل گرفت که باعث شد هنرمندان نتوانند برخی ضعف‌ها و مشکلات جامعه را در قالب هنر بیان کنند. هنگامی که هنرمند با محدودیت‌های متعدد در بیان نقدها و روایت ضعف‌ها مواجه می‌شود، ممکن است در برابر روایت پیشرفت‌ها نیز موضعی محتاطانه یا حتی منفعلانه اتخاذ کند.

به گفته وی، این وضعیت موجب شده برخی هنرمندان احساس کنند اگر درباره پیشرفت‌های کشور سخن بگویند، در حال ایفای نقشی در یک پازل از پیش طراحی‌شده هستند. در حالی که اگر امکان روایت هم‌زمان ضعف‌ها و پیشرفت‌ها فراهم شود، فضای طبیعی‌تری برای بیان واقعیت‌ها شکل می‌گیرد. صیامی تأکید کرد: البته نمی‌توان گفت که هیچ روایت پیشرفتی در حوزه هنر و فرهنگ وجود نداشته است. در برخی موارد چنین روایت‌هایی شکل گرفته، اما تعداد آن‌ها محدود بوده و متناسب با حجم پیشرفت‌های کشور نبوده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به فضای ذهنی بخشی از جامعه هنری اشاره کرد و افزود: در بسیاری از موارد هنرمندان تلاش می‌کنند خود را مستقل از ساختار حاکمیتی معرفی کنند و به همین دلیل حتی اگر به برخی پیشرفت‌ها اعتقاد داشته باشند، ترجیح می‌دهند درباره آن‌ها سکوت کنند. این تصور در فضای فرهنگی شکل گرفته که اگر کسی از پیشرفت‌های کشور سخن بگوید، به نوعی در حال دفاع از حاکمیت است، در حالی که این دستاوردها متعلق به کل کشور و ملت ایران است.

صیامی همچنین به برخی مشکلات مدیریتی در حوزه فرهنگ اشاره کرد و گفت: در مواردی نیز فراتر از خطاهای تصمیم‌گیری، اقداماتی دیده شده که عملاً مانع بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنری برای روایت پیشرفت‌های کشور شده است. البته این مسئله را نمی‌توان به صورت گسترده و سیستماتیک تعمیم داد، اما در برخی مقاطع چنین رویکردهایی وجود داشته است.

وی در ادامه با اشاره به تأثیر فضای مجازی بر محافل فرهنگی و علمی کشور اظهار داشت: امروز بخش قابل توجهی از ذهنیت هنرمندان، نویسندگان و حتی برخی نخبگان علمی در بستر شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد؛ شبکه‌هایی که عمدتاً در اختیار یا تحت تأثیر جریان‌های رسانه‌ای خارجی هستند.

به گفته وی، در چنین فضایی بسیاری از هنرمندان و فعالان فرهنگی هنگام اظهار نظر نگران واکنش‌ها و فشارهای احتمالی در شبکه‌های اجتماعی هستند و همین مسئله در مواردی مانع از بیان دیدگاه‌های آن‌ها می‌شود.

صیامی افزود: از سوی دیگر، گسترده شدن دایره خطوط قرمز در برخی حوزه‌ها نیز می‌تواند موجب محدود شدن فضای گفت‌وگو و روایت شود. وجود خطوط قرمز در هر جامعه‌ای طبیعی است، اما اگر دامنه آن‌ها بیش از حد گسترده شود، ممکن است باعث عقب‌نشینی برخی فعالان فرهنگی از ورود به موضوعات مهم شود. وی در ادامه به راهکارهای خروج از این وضعیت اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین اقداماتی که می‌توان انجام داد شکستن فضای قالبی و یکسان‌سازی در روایت پیشرفت‌هاست. نباید انتظار داشت همه هنرمندان با یک ادبیات و یک سبک مشخص از ایران دفاع کنند.

به گفته وی، هر هنرمند باید بتواند با زبان و بیان هنری خود به روایت واقعیت‌های کشور بپردازد؛ چه در قالب فیلم، موسیقی، مقاله، کتاب یا دیگر آثار فرهنگی. اگر محتوای اثر در نهایت به تقویت روایت عزت و پیشرفت ایران کمک کند، نباید صرفاً به دلیل تفاوت در فرم یا سبک با آن مخالفت شود. صیامی تأکید کرد: یکی از مشکلات گذشته این بوده که گاهی انتظار می‌رفت همه فعالان فرهنگی دقیقاً با همان ادبیات و شیوه‌ای سخن بگویند که جریان‌های خاص فرهنگی استفاده می‌کنند. در حالی که تنوع در بیان و روایت می‌تواند به تقویت این جریان کمک کند.

وی همچنین بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های رسانه‌ای داخلی تأکید کرد و گفت: در حال حاضر بسیاری از هنرمندان و نخبگان اگر بخواهند آثار خود را منتشر کنند ناچارند از بسترهایی استفاده کنند که متعلق به شبکه‌های اجتماعی خارجی است. نبود زیرساخت‌های قدرتمند داخلی نیز یکی از چالش‌های جدی در این حوزه محسوب می‌شود. صیامی افزود: فراهم کردن بسترهای مناسب برای تولید و انتشار محتوا می‌تواند به شکل‌گیری روایت‌های متنوع‌تر درباره ایران کمک کند و فضای بیشتری برای حضور هنرمندان و نخبگان فراهم آورد.

وی در بخش پایانی این گفت‌وگو به الگوی روایت در آثار شهید سیدمرتضی آوینی اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد شهید آوینی برای ارائه روایت دقیق از دفاع مقدس، روشی کاملاً جدید ابداع نکرده بود، بلکه از الگویی الهام گرفته بود که پیش‌تر در روایت حادثه عاشورا دیده می‌شود. او توضیح داد: در روایت عاشورا توسط اهل‌بیت علیهم‌السلام مجموعه‌ای از عناصر در کنار یکدیگر قرار گرفته است؛ حماسه، عرفان، واقع‌گرایی و در عین حال حزن و اندوه. همین ترکیب چندلایه باعث شده این روایت پس از قرن‌ها همچنان زنده و اثرگذار باقی بماند.

وی افزود: در روایت عاشورا هم صحنه‌های حماسی دیده می‌شود و هم روایت‌های عاطفی و اندوه‌بار از شهادت امام حسین علیه‌السلام و یارانش. در عین حال واقعیت‌های حادثه نیز با دقت بیان شده است و همین ترکیب متوازن سبب ماندگاری آن شده است.

صیامی در پایان خاطرنشان کرد: اگر امروز نیز بخواهیم روایت‌هایی ماندگار از حوادث بزرگ و تجربه‌های تاریخی خود ارائه دهیم، باید همه ابعاد آن‌ها را در کنار هم ببینیم؛ حماسه در جای خود، حزن و اندوه در جای خود و واقعیت نیز در جای خود. تنها در این صورت است که روایت‌ها می‌توانند همانند روایت عاشورا یا روایت دفاع مقدس در آثار شهید آوینی، ماندگار و اثرگذار باشند.

انتهای پیام/